پستی و بلندی نقد تئاتر

 این فارغ‌التحصیل رشته هنرهای نمایشی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، طی این سال‌ها بدون وقفه به نقدنویسی در تئاتر پرداخت و دل از این وادی، برنگرفت و دچار وسوسه دیگر رشته‌های پرجاذبه‌ای چون کارگردانی و بازیگری نشد.

حال، گزیده‌ای از این نقدها در قالب کتابی با عنوان «سیر نقد تئاتر در ایران» از سوی نشر تندیس در دسترس دست‌اندرکاران و دوستداران عرصه تئاتر و دانشجویان این رشته قرار گرفته است.

عنوان «سیر نقد تئاتر در ایران» از نام مقاله اول کتاب انتخاب شده است که حاوی سخنرانی نویسنده در تحسین گردهمایی بررسی نمایش در ایران (سال 79)‌ است. این مقاله که در 18 صفحه کتاب جای گرفته، شامل بررسی جایگاه نقد تئاتر و سیر تاریخی آن در ایران است.

همایون علی‌آبادی در مواردی برای تضمین سخنان خود، از حافظ شیرین سخن، شاهد مثال می‌آورد و سپس به پیوند دوستانه منتقد تئاتر با کارگردان (چه در ایران و چه در دیگر کشورها)‌ می‌پردازد و سرانجام، وجود ارتباطی عمیقی بین منتقد تئاتر با کارگردان، بازیگر، درام‌نویس و تماشاگران را امری ضروری برای پدیدار شدن جریان سالم تئاتر در کشورمان برمی‌شمارد.

نویسنده کتاب سیر نقد تئاتر در ایران به گونه‌ای متفاوت به تجزیه، تحلیل و نقد آثار نمایشنامه‌نویسان جهان مانند: شکسپیر، پینتر، ایبسن، اکبر رادی، برشت و ... پرداخته است. چنین رویکردی، بدان روی، بدیع است که اجراهای آثار این بزرگان در ارتباط با متون نمایشنامه‌ها مورد ارزیابی و بررسی قرار گرفته است.

اما پس از برشمردن شاخصه‌های بااهمیت و قابل تامل این کتاب، نمی‌‌توان و شایسته هم نیست که چشم بر عیب و اشکال پدید آمده در «سیر نقد تئاتر در ایران» فروبست و از آنها یاد نکرد که رسم پسندیده‌ای نیست و منتقد صاحب کتاب «سیر نقد ...» نیز، چنین شیوه‌ای را دوست نمی‌دارد.

ترتیب مقاله‌ها، معیار واحد و مشخصی ندارد؛ یعنی مقاله‌ها نه براساس موضوع، مرتب شده‌اند و نه براساس تاریخ نگارش. نکته مهم دیگر این است که همایون علی‌آبادی، طی سال‌های اخیر، نقدهای شاخص و مثال‌زدنی بر نمایشنامه‌های اجرا شده توسط کارگردان‌های معروف کشورمان نوشته است که خبری از آنها در این کتاب نیست.

کاش، آن نقدها به چاپ می‌رسیدند تا معیار و الگویی می‌شدند برای منتقدان جوان تئاتر کشورمان.

کاش ناشر برای این کتاب، یادداشتی می‌نوشت یا مقدمه‌ای آماده می‌کرد یا سوابق قلمی و تئاتری همایون علی‌آبادی را به خوانندگان جوان‌تر‌ می‌شناساند .

و کاش ... .

سید محمد میرکمالی
جام جم