آیین‌های‌ رمضان در سیستان و بلوچستان

به گزارش فارس، رمضان آیین‌ها و برنامه‌های خاصی جدای از مسائل دینی در گوشه گوشه سرزمین ایران اسلامی‌، قوم‌ها و مذاهب مختلف دارد.

‌این سخن رسول اکرم در خطبه‌ شعبانیه گویای عظمت و فضیلت ماه رمضان است که فرمودند «در این ماه نفس‌های شما تسبیح، خواب شما عبادت، عمل‌هایتان مقبول و دعاهایتان مستجاب است.

پس با نیتی درست و دلی پاکیزه،‌ پروردگارتان را بخوانید تا شما را برای روزه داشتن و تلاوت قرآن توفیق دهد. بدبخت کسی است که از آمرزش خدا در این ماه عظیم محروم شود. با گرسنگی و تشنگی در این ماه، به یاد گرسنگی و تشنگی قیامت باشید.»

آری از امروز قرار است رمضان بار دیگر چتر خود را بر بیشتر سرزمین‌های اسلامی باز کند، چتری که بار دیگر نمایانگر آیین‌های مختلف در گوشه گوشه ایران زمین بویژه شمال سیستان و بلوچستان سرزمین نیمروز است.

ماه مبارک رمضان با آیین‌ها، آداب‌ها و رسوم فراوانی در خطه‌ای که بر اساس تاریخ قدمتش به حدود 10 هزار سال می‌رسد، روبه‌رو است.

ماه مهمانی خدا که می‌رسد سیستانی‌ها از چند روز قبل به استقبال آن می‌روند به طوریکه در سراسر این خطه خروش مردم را در غبار‌روبی از مساجد‌، نذور و حضور بر سر خاک اموات می‌بینیم.

برخی از سیستانی‌ها در روزهای پایانی ماه شعبان نان محلی و کلوچه محلی خرمایی را برای یکماه مصرف خود پخته و آماده می‌کنند که در ماه مبارک تنها به راز و نیاز با معبود خویش مشغول باشند.

محقق و پِژوهشگر منطقه سیستان در این باره معتقد است: زیباسازی‌، غبارروبی مساجد، اهدای فرش به مکان‌های مذهبی، کمک به نیازمندان و دادن خیرات از جمله برنامه‌های پیش از آغاز ماه مبارک رمضان در سیستان است.

محمد جهانتاب در این خصوص به فارس می‌گوید: همچنین بیشتر مردم سعی می‌کنند با جامه‌های نو و تمیز به استقبال این ماه بروند تا ظاهر و باطن را پاک نگه دارند.

سحرخوانی آیینی با قدمت بیش از 1000 سال

وی افزود: سحر خوانی ‌از دیگر سنت‌های مهم و ماندگار منطقه سیستان است که جلوه‌ای زیبا به ماه مهمانی خدا در این خطه از ایران اسلامی داده است.

وی افزود: در آیین سحرخوانی با توجه به رشد تکنولوژوی و وجود وسایل سمعی بصری باز هم فریاد ریش‌سفیدان سیستانی شنیده می‌شود.

او ادامه داد: در این آیین بزرگان منطقه یک ساعت قبل از اذان صبح بر بالای بلندترین منطقه روستا می‌روند و با ضربه زدن به دهلی خاص و با خواندن اشعار دینی و عرفانی مردم را از خواب بیدار می‌کنند.

جهانتاب می‌گوید: پس از آنکه مردم بیدار شدند با ذکر سروده‌ای خاص به استقبال اذان صبح می‌روند تا این‌که موقع اذان صبح آن را با صدایی بلند به مردم اعلام می‌کنند.

وی می‌گوید: بر اساس برخی از روایت‌های موجود، آیین سحرخوانی و رمضان‌خوانی بیش از یک هزار سال پیش یعنی از اوایل اسلام، نزد ساکنان سیستان مرسوم بوده است.

پژوهشگر منطقه سیستان اظهار کرد: بیشتر روایت‌ها که در تاریخ ماندگار این خطه بر جای مانده است نشان دهنده آن است که رمضان‌خوانی در ایام نیمه ماه خدا برگزار می‌شود.

‌جهانتاب اظهار کرد: در زمان‌های گذشته تعدادی از جوانان برای کمک به نیازمندان این سنت حسنه را اجرا و در‌آمد حاصل از آن را بین مستمندان تقسیم می‌کردند.

جهانتاب گفت: برپایی نشست‌های مذهبی، دعا و مراسم ذکر مصیبت اهل بیت (ع) و دوره‌های قرآن از دیگر مراسم مرسوم در بین مردمان منطقه به‌ویژه بانوان سیستانی است.

وی تاکید کرد: از دیگر سنت‌های این خطه می‌توان به رشد نذور پس از افطار اشاره کرد که مردمان در حد وسع، قوت خود را با دیگران تقسیم می‌کنند و روزه خود را باز می‌کنند.

وی افزود: در روزهای پایانی این ماه عزیز نیز مردم مراسم ویژه‌ای را برای استقبال از عید بزرگ مسلمانان فطر دارند.

این پژوهشگر اظهار کرد: بعضا در نقاط مختلف سیستان دیده شده است که مردم سه روز به جشن و شادمانی این روز بزرگ دینی مشغول شدند که این نشان‌دهنده جایگاهی عظیم معرفت دینی در بین مردمان سیستانی است.

جهانتاب تاکید کرد: باید به‌گونه‌ای عمل کرد که باورها، آیین‌ها و آداب بر جای مانده از تمدن گذشتگان فراموش نشود چرا‌که آنها ریشه استوار هر خطه‌اند.

‌جهانتاب در ادامه به پخت و پز غذاهایی خاص در این خطه اشاره کرد و گفت: در ایام ماه مبارک رمضان غذاهای آبکی منطقه از جمله آبگوشت محلی و کشک زرد سیستانی در موقع افظار به اوج خود می‌رسد.

وی گفت: نباید از حلیم محلی (غلور) نیز غافل شد چرا‌که بیشتر خانواده‌ها در این مدت روی به این غذا می‌آورند.

دیگر محقق و مردم‌شناس منطقه سیستان نیز با تشریح تاریخ سیستان در این خصوص معتقد است: آیین‌های رمضان در سیستان بر اساس کتاب تاریخ سیستان دارای تاریخی شگرف و غنی است.

علی خسروی گفت: سیستانی‌ها به سبب پیشینه تاریخی دین اسلام را به بهترین نحو پذیرفته‌اند چرا‌که این قوم از نظام توحیدی زرتشت در گذشته پیروی می‌کرد و در برخورد با سپاه اسلام هیچ جنگی میان آنان رخ نداد.

وی افزود: سیستانی‌ها به سبب اهل کتاب بودن به راحتی معیارها و شرایط دین اسلام که ماه مبارک رمضان نیز شامل آن می‌شد را قبول کردند.

این کارشناس مسائل فرهنگی منطقه سیستان اظهار کرد: سیستانی‌ها در صدر اسلام به سبب برخورداری از رصد‌خانه با رصد ستاره‌ها به راحتی از حلول ماه مبارک‌ رمضان با خبر می‌شدند و با صبر و شکیبایی خاصی یکماه را روزه‌داری می‌کردند.

وی گفت: در قدیم زمانی که ماه رمضان در ایام گرم سال قرار می‌گرفت مردم از غداهای سرد همچون آب دوغ خیار و کشک استفاده می‌کردند تا در طول روز دچار گرمازدگی نشوند.

این مردم‌شناس بیان کرد: حتی مردم به سبب این‌که دچار افت قند در طول روز نشوند از آلوی خشک، برگ زرد‌آلو و دواهای محلی مربائی را درست می‌کردند که در طول روز به هیچ عنوان احساس ضعف نمی‌کردند.

اینها گوشه‌هایی از آداب و رسوم کهن دیرینه منطقه سیستان بود که در سینه مانده و برای ما امروزی‌ها نقل شده بود، شاید خیلی از آداب و رسوم در صندوقچه دل بسیاری از پدران و مادران باقی جای خوش کرده باشد و ما از آن هیج ندانیم.

 منطقه سیستان با سه شهرستان زابل، زهک و هیرمند در 205 کیلومتری شمال زاهدان مرکز سیستان و بلوچستان واقع شده است.