پایان 100 سال تنهایی

انسان امروز حتی اگر علاقه‌ای به ارتباطات نداشته باشد باز هم ناگریز از کاربرد آن است چراکه هم به آن نیازمند است و هم بر اساس خاصیت دیگری که همان سودجویی است سعی می‌کند این نیاز را سریع‌تر، راحت‌تر، ارزان‌تر و در یک کلام لذت‌بخش‌تر برآورده کند. در حالی‌که تا چند سال پیش برای برقراری ارتباط چند رایانه با هم، فاصله آنها باید کمتر از چند متر می‌بود و سیم‌های میان آنها بسیار ضخیم و ادوات اتصال آنها بزرگ و زمخت بود.

فناوری‌های ارتباطی، گذشته از تمام ویژگی‌های محتوایی و پیام‌رسانی آنها، وابسته به واسط‌های انتقال هستند.

این واسط‌ها که زیرساخت‌های ارتباطی را فراهم می‌کنند، استفاده از دیگر فناوری‌ها را ممکن ‌ساخته و شرایط را برای انتقال پیام تسهیل می‌کنند. از طرفی یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های ارتباطات عمومی نیز وابستگی به محل و همین واسط‌های فیزیکی مانند کابل مسی است که فناوری‌ در حال رشد امروز قصد از بین بردن این محدودیت را دارد. فناوری‌هایی مانند بلوتوث که امکان برقراری ارتباط موج متوسط در فاصله کوتاه را فراهم می‌کند یا فناوری وای‌فای که امکان ارسال امواج و تبادل داده یا ایجاد شبکه محلی بی‌سیم برد کوتاه را فراهم می‌سازد، انواعی از این فناوری‌ها هستند.

اما فناوری که می‌تواند ما را در ابعادی بیشتر از چند ده متر و در فضاهایی مانند سالن فرودگاه، منزل، دفتر کار و امثال آن به هم ارتباط دهد «وایمکس» نام دارد.

فناوری WIMAX یا «ارتباط متقابل برای دسترسی جهانی مبتنی بر مایکروویو¹» بستری برای ارایه خدمات در شهر و روستای الکترونیکی است. اما از آنجا که این نام یک فناوری خاص است، بهتر است در حال حاضر آن را همان «وایمکس» بخوانیم.

این فناوری که در لایه دسترسی قرار دارد، دارای ساختار تقریبا ساده‌ای است. یعنی یک برج وایمکس که از نظر شکل و ابعاد مثل برج‌های مخابراتی است، نقش فرستنده را دارد و در طرف دیگر کاربران در حکم یک گیرنده هستند. گیرنده می‌تواند یک رادیو آنتن چند متری روی بام یا یک چیپ آنتن‌دار داخل رایانه دستی باشد.

دامنه تغییرات فرکانسی این فناوری از ? تا ??گیگاهرتز و پهنای باند آن به‌ازای هر فرستنده از 5/1 تا 20مگاهرتز است که نرخ تبادل داده آن‌را تا ??مگابیت بر ثانیه می‌رساند. البته این عدد برای مکان و شرایط مختلف، متغیر بوده و قابلیت ارتقا برای فرستنده‌های قوی‌تر را نیز دارد. برد دامنه تحت پوشش این شبکه محدوده‌ای تا شعاع5? کیلومتر است که می‌تواند یک شهر یا منطقه بزرگ را پوشش دهد. اما در نوع شبکه‌بندی‌های مختلف و به‌دلیل موقعیت ساختمان‌ها، در شهر از آنتن‌هایی با قدرت و شعاع فرستندگی تا حدود 8 کیلومتر استفاده می‌شود و تبادل اطلاعات میان فرستنده و گیرنده به دو صورت دید مستقیم و دید غیر مستقیم انجام می‌شود.

در روش دید غیر مستقیم بین گیرنده و فرستنده خط مستقیمی نمی‌توان کشید و موانع فیزیکی در این میان وجود دارند، چیزی شبیه سیستم وایفای یا بی‌سیم خانگی. این روش سهولت کاربری بیشتری دارد اما نرخ تبادل داده آن کمتر است. این روش برای مناطق شهری مفید است چراکه ساختمان‌ها معمولا مانع امواج هستند.

در روش دیگر یعنی دید مستقیم، برج فرستنده و دستگاه گیرنده در یک خط مستقیم قرار دارند یا به اصطلاح «یکدیگر را می‌بینند». در این روش یک آنتن با پایه بلند روی بام یا یک نقطه مرتفع قرار می‌گیرد و جهتش مستقیم به سمت آنتن فرستنده است و از طریق کابل امواج تبدیل شده را به داخل ساختمان هدایت می‌کند. ضریب خطای کمتر و قدرت تبادل داده بیشتر اصلی‌ترین مزیت آن است.

این فناوری از سری استاندارد 802.16 استفاده کرده و برای امنیت انتقال داده از روش‌ها و استاندارهایی نظیر «استاندارد رمزگذاری پیشرفته²» و «استاندارد رمزگذاری داده³» استفاده می‌کند که از جمله مزایای آن می‌توان امنیت در برابر شنود و قابلیت مقابله با نفوذ را برشمرد.

هر یک از فناوری‌های دسترسی دارای خدمات اصلی و خدمات ارزش افزوده است. مثلا سیم مسی که تلفن را به خانه ما آورده، می‌تواند زیرساخت اینترنت هم باشد (با فناوری xDSL). همچنین می‌تواند زیرساخت ارتباط به یک شبکه دیگر مثل شبکه ویدئوی خانگی را نیز فراهم آورد. زیرساخت وایمکس نیز می‌تواند شما را هم به اینترنت متصل کند هم به شما امکان استفاده از تلفن برپایه آی‌پی (VoIP) بدهد و هم شما را در شبکه‌های دیگر عضو کند و در کل زیرساخت دسترسی شما به دنیای دیجیتال باشد.

این سیستم دو ویژگی و مزیت مهم دارد:

یکم: برای پوشش یک منطقه شهری هزاران تن سیم مسی را در خاک دفن نمی‌کنیم و هر ازگاه نیازی به نبش قبر آنها وسط خیابان نیست و این یعنی مکان شما برای اتصال به شبکه، یک نقطه در انتهای سیم مسی نیست بلکه یک منطقه است در محدوده پوشش اپراتوری که مشترک آن هستید. یعنی شما می‌توانید از حساب کاری خود، هم در محل کار استفاده کنید و هم در منزل و هم در شهر زادگاه خود و حتی در سفر؛ البته اگر اپراتور وایمکس شما در آن منطقه پوشش آنتن‌دهی داشته باشد.

دوم: خدمات قابل پیاده‌سازی وایمکس بیشتر از کابل مسی است و همچنین کاهش قیمت خدمات و افزایش کارایی فرد در یک شبکه ارتباطی نیز نسبت به فناوری سیم مسی چشمگیر است. از جمله این افزایش کارایی قابلیت ارائه پهنای باند تا 30 مگابیت بر ثانیه است که این امکان در بهترین شبکه کابل مسی و با استفاده از تجهیزات گران‌قیمت تا 8 مگابیت بالا می‌رود.

بهره بردن از اینترنت یا مکالمه تلفنی در جنگل‌های دور از شهر چیزی است که با سیم و کابل یا غیرممکن است یا با آسیب زدن به طبیعت فراهم می‌آید. اما فناوری بی‌سیم می‌تواند نوع کاربری مناطق جنگلی را تحت تاثیر قرار دهد و طبیعت‌گردی، زندگی و تجارت در روستاهای دوردست را متحول کند.

با آغاز استفاده جهانی از این فناوری، در ایران نیز از سال ???? با ارائه مجوز شرکت‌های انتقال داده (ندا) یا همان PAP و موافقت اصولی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، به برخی شرکت‌های علاقه‌مند به فعالیت در حوزه بی‌سیم باند وسیع، مجوز راه‌اندازی شبکه رادیویی اعطا شد. به این ترتیب این شرکت‌ها بر اساس فناوری وایمکس و فناوری مشابه آن، نسبت به راه‌اندازی شبکه‌های باند وسیع در سطح چند شهر کشور اقدام کردند و در سال ???? پس از تکمیل مراحل استانداردسازی فناوری وایمکس، رگولاتوری اعطای مجوزهای جدید وایمکس را در دستور کار خود قرار داد. این مساله به برگزاری مزایده فناوری وایمکس در تابستان و پاییز ?? و اعطای مجوز به ? شرکت ایرانی در این زمینه منجر شد.

کنسرسیوم صنایع ارتباطی پایا و مبین ایران در ?? استان، شرکت ایرانسل در استان‌های تهران، آذربایجان شرقی، اصفهان، خراسان رضوی، فارس و خوزستان، اسپادان در اصفهان و رایانه دانش گلستان در استان گلستان، برندگان این مزایده اعلام شدند. در مجوز پروانه وایمکس، ترکیبی از همه خدمات وجود دارد به‌طوری که کسانی که مجوز وایمکس را دریافت کنند، همه مجوزهای قبلیISP ،ICP ، تلفن اینترنتی اوریجینیشن و تلفن ثابت را نیز در اختیار خواهند داشت.

در اینجا فناوری وایمکس را مرور کردیم تا یادآور شویم زیرساخت مخابراتی از ارکان اصلی جامعه اطلاعاتی است و اگر زیرساخت واقعی وجود نداشته باشد، شهر معمولی ما بیشتر شبیه یک روستای بزرگ خواهد بود و نه شهر الکترونیکی. از طرفی امکان استفاده از این فناوری‌ها برای روستاها نیز باید وجود داشته باشد تا آنها بتوانند از شبکه‌هایی مانند اینترنت مانند هر شهروند دیگری استفاده کنند؛ شاید با این فناوری بتوان گامی موثرتر در رسیدن به جامعه اطلاعاتی برداشت.

1. Worldwide Interoperability for Microwave Access

2. Advanced Encryption Standard

3. Data Encryption Standard

سعید نوری آزاد