چرا لباس‌ها چروک می‌شوند؟

در حقیقت آب و حرارت از علل اصلی در ایجاد چروک در سطح پارچه هستند. حرارت موجب شکسته شدن پیوندهایی می‌شود که پلیمرها را در سطح الیاف پارچه نگه می‌دارند.

وقتی این پیوندها شکسته می‌شوند، الیاف پارچه استحکام اولیه خود را از دست می‌دهند و به همین علت در وضعیت جدیدی قرار می‌گیرند. پس از این که گرمای ناشی از شستشو یا اتوکشی در سطح پارچه کاهش یافت، الیاف پارچه در وضعیت جدیدتری تثبیت می‌شود. به همین دلیل بهتر است پس از شستشو، لباس‌ها را در هوای آزاد قرار دهید تا بتدریج خشک شوند، چراکه استفاده از خشک کن موجب می‌شود چروک‌های ایجاد شده در سطح لباس‌ها به همان شکل باقی بمانند و نیاز به اتوکشی داشته باشند. البته میزان چروک‌ شدن لباس‌ها براساس نوع پارچه‌ای که از آن برای تهیه لباس استفاده شده است، متفاوت خواهد بود.

برای مثال پارچه‌های نایلونی، پشمی و همچنین پارچه‌هایی که از جنس پلی‌استر هستند، کمتر چروک می‌شوند، چراکه پیوند ملکول‌های پلیمری آنها با درجه گرمای بسیار بالا شکسته می‌شوند، اما آب علت اصلی در فرآیند چروک پارچه‌های دارای الیاف سلولزی نظیر پارچه‌های نخی، کتانی و ریون است.

در این نوع پارچه‌ها پلیمرهای الیاف پارچه از طریق پیوندهای هیدروژنی مشابه آنچه ملکول‌های آب را به هم متصل می‌کند، در مجاورت هم قرار می‌گیرند.

این الیاف با جذب آب، نفوذ ملکول‌های آب در فضای بین زنجیره‌ای پلیمری را امکانپذیر می‌سازند و به این ترتیب پیوندهای هیدروژنی جدید در تار و پود پارچه شکل می‌گیرد که حتی پس از تبخیر ملکول‌های آب از سطح پارچه نیز در بین ملکول‌های پلیمری باقی می‌مانند و تنها راه برای از بین بردن آنها کشیدن اتوی بخار روی سطح پارچه است.

در دهه 1950 میلادی، یکی از محققان وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا موفق شد به فرآیند جدیدی برای تهیه پارچه‌های ضدچروک دست یابد.

او برای این کار در بین واحدهای پلیمری الیاف پارچه پیوندهای هیدروژنی جدیدی را ایجاد کرد و این در حالی بود که زنجیره‌های پلیمری از طریق پیوندهای کووالانسی مقاوم در برابر آب به هم متصل می‌شدند.

البته عامل برقرارکننده پیوند کووالانسی بین ملکول‌های زنجیره پلیمری فرمالدئید بود که نه‌تنها ماده‌ای سمی بود، بلکه بوی نامطبوعی هم داشت و موجب می‌شد که سطح پارچه کمی زبر شود. همچنین این فرآیند موجب کاهش استحکام برخی از انواع پارچه‌ها می‌شد.

با توجه به این موضوع در سال 1992 روش جدیدی برای تولید پارچه‌های ضدچروک ابداع شد که فرمالدئید به کار رفته در سطح پارچه را تا حدود زیادی از بین می‌برد.

این روش، روشی است که امروز از آن در تهیه پارچه‌های نخی ضدچروک استفاده می‌کنند که در مقایسه با روش قبلی، پیامدهای نامطلوب کمتری دارد.

زهرا هداوند