گرمای بی‌سابقه هشدار می‌دهد

چنین واقعیتی صرفنظر از ضرورت نکوهش مدیران مجری و برنامه‌ریز در صنعت برق کشور که رشد تولید برق متناسب با رشد جمعیت از وظایف ذاتی آنان است، ضرورت عمل به صرفه‌جویی را به عنوان یک واقعیت که به‌هر‌حال‌و‌به‌هر‌دلیل‌پیش‌روی‌ماست، انکارناپذیر می‌سازد.

نگاهی به واقعیات موجود در صنعت برق ایران نیز یک‌چنین مساله‌ای را پیش روی افکار عمومی قرار می‌دهد. براساس آمارهای رسمی وزارت نیرو ظرفیت رسمی نصب شده کل نیروگاه‌های برق کشور 55 هزار مگاوات است که ظرفیت عملی و قابل دسترس آن به حدود 45 هزار مگاوات می‌رسد، اما مصرف برق کشور در ساعات اوج یا پیک تابستان تقریبا در همین حدود 45 هزار مگاوات است و این بدان معنی است که برقی برای ذخیره کردن وجود ندارد و با پیش آمدن کوچک‌ترین حادثه‌ای در شبکه تولید و توزیع برق که گریزناپذیر هم هست، احتمال بروز خاموشی در مناطقی از کشور وجود دارد.

شرکت توانیر در آخرین ارزیابی که از وضعیت تراز مصرف و تولید برق در کشور داشته، وضعیت موجود را شکننده توصیف کرده است، چرا که در روزهای پایانی بهار و آغاز تابستان یعنی در فاصله 25 خرداد تا پنجم تیر، مصرف برق کشور به یکباره 8 درصد رشد داشته و به مرز 39 هزار مگاوات رسیده است. معنی صریح این آمار این است که هنوز به روزهای اوج تابستان و گرما نرسیده‌ایم، مصرف برق تنها 6 هزار مگاوات با حداکثر ظرفیت تولید آن فاصله دارد و این یعنی حرکت بر لبه تیغ. لذا باید این واقعیت را روبه‌روی افکار عمومی قرار داد که تابستان داغ 89 نیازمند صرفه‌جویی بیش از پیش است تا از خاموشی‌های دردسرساز برای همه شهروندان جلوگیری شود.

توانیر می‌گوید تنها 10 درصد صرفه‌‌جویی در مصرف برق، ورود 4 هزار و 500 مگاوات برق را به شبکه مصرف تضمین کرده و جلوی هرگونه خاموشی را می‌گیرد.

این شرکت اذعان دارد که تدابیر دیگری نیز برای کنترل مصرف برق به اجرا در آورده است، اما هیچ تدبیری کم‌هزینه‌تر، بی‌آسیب‌تر، سریع‌تر و سهل‌الوصول‌تر از صرفه‌جویی در مصرف وجود ندارد. چرا که سایر تدابیر موجود، تبعاتی دارند که به رشد اقتصادی کشور یا مشاغل و صنایع آسیب می‌زند. به عنوان مثال توانیر امسال تغییر شیفت‌کاری صنایع، بویژه صنایع پر مصرف را از روز به شب در برنامه دارد تا از این طریق از بار مصرف شبکه برق کشور در ساعات اوج کاسته شود. همچنین انتقال و تجمیع تعطیلات صنایع در فصل تابستان و موظف کردن آنها به خرید ژنراتور و استفاده از آن در ساعاتی از روز به منظور جدا شدن از شبکه سراسری مصرف برق از دیگر تدابیر قابل اجراست، اما این اقدامات چالش‌هایی را برای صنایع به وجود می‌آورد. همچنین فشار به بخش کشاورزی برای کاستن از مصرف برق نیز در تابستان که اوج برداشت و فرآورش محصولات کشاورزی برای عرضه به بازار است، قطعا با آسیب‌هایی همراه خواهد بود. البته وزارت نیرو در صورت اجرای هدفمندی یارانه‌ها، قیمت عرضه برق به بخش‌های مختلف بویژه بخش‌ خانگی را افزایش خواهد داد و معتقد است با ابزار قیمت و تعرفه‌ها، قطعا مصرف برق کاهش خواهد یافت، اما این ابزار قهری، با وجود مزایای انکارناپذیری که دارد، باز هم به اندازه صرفه‌جویی خودخواسته و فرهنگ‌سازانه شهروندان، بی‌حاشیه، کم‌هزینه و سهل‌الوصول نخواهد بود. با این وجود مسوولیت‌پذیری شهروندان در امر صرفه‌جویی مصرف برق، چیزی از مسوولیت مدیران و برنامه‌ریزان صنعت برق در افزایش ظرفیت تولید برق کشور، بهبود شبکه توزیع و حل سایر مسائل و مشکلات آن کم نمی‌کند.

یکی از مهم‌ترین چالش‌های مصرف برق در تابستان، مسائل فنی شبکه توزیع برق است. شبکه توزیع برق کشور هم بسیار گسترده و هم بسیار قدیمی است. طول این شبکه 12 برابر خط استواست و عمر متوسط آن به حدود 50 سال می‌رسد. مسائل فنی مانند از کار افتادن ترانس‌های توزیع‌کننده، آتش‌سوزی در خطوط، برق دزدی و غیره همواره امنیت عرضه برق را تهدید کرده است و این مساله در زمانی که تولید و مصرف همپای هم حرکت می‌کند، می‌تواند منجر به چالش شود...

با این حال تابستان 89 و روزهای گرم و گرمای بی‌سابقه آن هم‌اکنون از راه رسیده است. این یک واقعیت است که در روزهای جاری برای حل بسیاری از مشکلات صنعت برق کشور کار زیادی نمی‌توان کرد و لذا باز هم یگانه راهی که مردم می‌توانند شاهد خاموشی در منازل یا محل کارشان و مزاحمت‌ها و دردسرهای ناشی از آن نباشند، فقط و فقط صرفه‌جویی در مصرف است. لذا باید با نگاهی به امکانات و شرایط زمانی موجود به سوی نهادینه کردن این ابزار کم‌هزینه و موثر قدم برداشت.

سید علی دوستی موسوی / گروه اقتصاد