تفکیک نقد از تخریب

رادیو گفت و گو: آقای جوانفکر، صحبت از نقد و نقد منصفانه و جایگاه نقد زیاد شده، بخصوص وقتی که در حوزه مطبوعات صحبت می کنیم. از نظر شما وجه تمایز نقد و تخریب در عرصه سیاسی و مطبوعاتی کشور چیست؟

جوانفکر: نقد در واقع یک ضرورت برای هر جامعه زنده و با نشاط است. مطبوعات به عنوان رسانه ارتباط جمعی در بروز نشاط جامعه که یک بخشی از رسانه ارتباط جمعی هستند، تعیین کننده اند. اما نقد باید از یک موضع
بی طرفی صورت گیرد تا بتواند به صورت موثری دیدگاه خودش را مطرح و به نتیجه برساند.

البته تعریف های مختلفی درباره نقد ارائه می شود. اما فکر می کنم یک اجماعی این گونه می توانیم داشته باشیم. به نظرم نقد یک بررسی موشکافانه و بی طرفانه نسبت به پدیده است که  ارزیابی می کند. حالا این نقد اگر فقط به جنبه های منفی بپردازد از اعتبار خارج می شود و حالت تخریبی به خود می گیرد.

رادیو گفت و گو: آقای رامین از چه مشخصه هایی استفاده می کنید تا از آنچه در مطبوعات تحت عنوان نقد منعکس می شود  منصفانه باشد و به سمت تخریب نرود؟

رامین: موضوع نقد به نظر من یک موضوع مهمی است که صدا و سیما باید به عنوان مادر رسانه های کشور به آن بپردازد. نقد یکی از ضرورتهای اجتماعی است و یکی از کارویژه های رسانه ها هم هست. یعنی فلسفه وجودی همه رسانه ها یا بخشی از اثرات وجودی آنها نقادی در جامعه است. یعنی در حقیقت رسانه ها از این منظر یک پناهگاهی هستند برای افکار عمومی ، به شرط اینکه ویژگی های نقد را داشته باشند.

اما قانون مطبوعات ماده 3 از همان ابتدا بحث نقد را به عنوان یکی از ویژگی رسانه ها،حق مسلم آنها دانسته، با شرط و شروطی که هم عقل سلیم می پسندد و هم آموزه های دینی آن را تأیید می کند و هم قانون مطبوعات روی آن تأکید دارد.

رادیو گفت و گو: آقای متقیان برای اینکه ویژگی هایی که آقای جوانفکر و آقای رامین به آنها اشاره کردند اجرا شود و به سمت تخریب نرویم، چه راهکاری را پیشنهاد می کنید؟

متقیان: همانطور که دوستان فرمودند، نقد تشخیص سره از ناسره است.نقد باید بی طرف باشد .نقد باید یک بررسی دلسوزانه و راهنمایی و هدایتگر باشد. اما بلعکس، اگر نقد وارونه شد، اگر  در نقد بنا گذاشیتم بر
بی حیثیت کردن یک فردی و ایجاد مانع کنیم این نقد نمی شود و تحقیر است.

نکته دیگری که باید در نقد توجه داشته باشیم زمان شناسی در نقد است. به جا نگفتن و به جا ننوشتن و تذکر
بی موقع دادن و نقد بی موقع دادن، حتی اگر هم صحیح باشد ، عکس العمل منفی در جامعه ایجاد خواهد کرد.

رادیو گفت و گو: آقای جوانفکر شما هم معتقدید که در واقع مسئله اصلی نیت افراد در نقد کردن است یا اینکه ما یک چارچوب دقیقی هم باید تعریف کنیم؟

جوانفکر: همان طور که می دانید، ما هیچ دستگاهی نداریم که بتوانیم نیت افراد را بخوانیم. درست است که نیت اگر نیت درستی باشد روی نقد تأثیر بسزا و مثبتی می گذارد. اما بالاخره ما نمی توانیم نیت افراد را متوجه شویم که نقد با چه هدفی صورت می گیرد.

عرض کردم که نقد باید دلسوزانه باشد، اما ما نمی دانیم که آیا نیت او واقعاً دلسوزی بوده ؟ من فکر میکنم نقد اگر منصفانه باشد نقد است و در غیر اینصورت دیگر نقد نیست.

در واقع محل اختلاف همین چیزهاست. یعنی من می گویم منصفانه صحبت نمی کنید، می گوید خیر من منصفانه صحبت می کنم. می گویم از روی دلسوزی صحبت نمی کنید(چون ما دستگاه نیت خوان سراغ نداریم) می گوید خیر من از روی دلسوزی صحبت می کنم. و البته بحث دوگانگی در رفتار هم مطرح است. مثلاً ما مسئولینی داشته باشیم که خودشان را منتقد دولت بدانند. این محل بحث است که حالا منتقدند یا مخالف. فرض می کنیم منتقد دولت. همین دوستان دریک مقطع دیگری خودشان را حامی دولت می دانند.

رادیو گفت و گو: ممکن است مثلاً در بحث مسائل اقتصادی با دولت مخالف باشد اما دریک بخشی موافق باشد؟

جوانفکر: اگر دوستانه و بی طرفانه باشد ذاتاً این گونه می شود که در موضوعات مختلف مواضع متفاوت
می گیرد. چون بی طرفانه به موضوع نگاه می کند. اما در یک پدیده و یک موضوع مشخصی نمی شود هم در یک دولتی طرفداری کند و در یک دولتی مقابله کند.

رادیو گفت و گو: اقای رامین برای این که از این وضعیتی که آقای جوانفکر اشاره داشتند خارج شویم و یک خط کش و اندازه ای در اختیارمان باشد که بتوانیم نقدها را بررسی کنیم که آیا منصفانه هستند یا خیر، چه ابزاری در اختیار شما قرار دارد؟

رامین: البته من ضمن تأیید فرمایشات دوستان عزیزم در ایرنا و ایسنا، می خواهم بحث را اینگونه ادامه دهم که در حوزه های دینی ما یک معیارهایی وجود دارد که اگر ما آنها را به کار بگیریم، تشخیص حق و باطل در ارزیابی نقد هم برای خود ناقد و هم برای کسی که نقد می شود و هم برای ناظر بی طرف قابل فهم خواهد بود.

به نظر می رسد وجدان آدمی و توجه به  آموزه های دینی در فطرت پاک همگان یک نشانه های خوبی به جا
می گذارد که اگر همه هم مراعات کنند، بسیاری از این مسائل که ما الان به آن مبتلا هستیم، رفع خواهد شد. مثلاً فرض کنید، شما آیا تا به حال منتقدی را در عرصه رسانه مشاهده کردید که معترض شود به اشتباه خود.

این بالاخره یک معیار است. اگر کسی موضوعی را،یا شخصی را،یا مطلبی را نقد کرده ،بعد متوجه شود که اطلاعاتش ناقص بوده یا یک سویه نگاه کرده، آیا بعد از آن می آید مقاله ای بنویسد، بگوید من در آن نقد اولیه این اشتباه را کردم؟ این یک شرط منتقد سالم است چون اگر منتقد خود صالح نباشد نمی تواند مصلح باشد.

به نظر می رسد آنچه که الان در برخی رسانه های ما کم است، عدم جامع نگری در تجزیه تحلیل مسائل است. یا آگاهی های ناقص آن ناقد است که تحلیل و بررسی و برخورد و موضع گیری اش را یک مقداری تضعیف می کند و چه بسا برخلاف آن نیت دلسوزانه اش ممکن است اثرگذارد.

اگر  4 عنصر انگیزه اندیشه از یک طرف و روش و منش بر تحلیل ما بروز و ظهور مثبتی داشته باشد ،قطعاً خود نقد ، چه درست باشد چه غلط. چه صحیح باشد چه غیرصحیح. برانگیزاننده نیست و آشفتگی و سوءظن را در مخاطب ایجاد نمی کند.

رادیو گفت و گو: آقای متقیان، یکی از مواردی که اشاره شد اینکه آن جامع نگیری شاید در بین رسانه های مختلف و مطبوعات ما وجود ندارد. آیا موافق هستید با این نکته؟ و اگر موافقید چه باید کنیم تا به جامعه نگری دست یابیم؟

متقیان: همان جمله ای که آقای رامین فرمودند، صالح بودن نقاد است که می خواهم در مورد آن حرف بزنم و به این نکته توجه دهم، وقتی صالحی با تمام شرایطش شروع کرد به نقد کردن. او تمام جوانب نیت و نیت خیر و تمام گذشته و حال را در نظر می گیرد و صالح می شود.

این لغت ساده یک نکته مهمی است در نقد. وقتی صالحی نقد کرد، مردم هم بهتر می پذیرند و جامعیت را هم پیدا می کنند. این می شود جامع نگری در نقد. اما وقتی صالح می خواهد نقد کند، دوگونه نقد می کند، یک نوع عمومی است که همه می گویند، و یک نقد آن هم خصوصی است و اختصاصی است. امر به معروف می کند. برای طرف یادداشتی می نویسد،یک گوشه ای می گوید، یک اشاره ای می کند. حتماً نیاز به استفاده از رسانه نیست، رسانه دست تواناست ، خیلی راحت می تواند اطلاع رسانی کند. اما هرچیزی را که نباید بگوید.

رادیو گفت و گو: آقای جوانفکر، حالا همین منتقد صالح که آقای رامین و آقای متقیان به آن اشاره داشتند، یک سوی قضیه است. سوی دیگر افرادی هستند که مورد نقد قرار می گیرند و در واقع نقد می شوند، حالا در مطبوعات رسانه های مختلف که بخش بیشتر آن هم بر می گردد به مسئولین ، کسانی که مسولیت دارند. در آن سوی سکه، وضعیت چه طور است؟
 
جوانفکر: باید اسم این را انتقاد پذیری بگذارند. من فکر می کنم مهم این نیست که این نقد مورد پذیرش قرار گیرد یا نگیرد. مهم این است که در فضای جامعه نقد وجود داشته باشد. یا یک فردی که مورد انتقاد قرار گرفته، پاسخی داشته باشد. او را رد کند، یا پاسخی دهد که آن فرد نقاد را قانع کند. بالاخره می خواهم بگویم که این اصل بر وجود انتقاد است. اصل بر وجود فضای انتقاد در جامعه است.

رادیو گفت و گو: آقای کواکبیان شما شرایط کنونی جامعه را در حیطه نقد،با توجه به اینکه در روزنامه مشغول فعالیت هستید چه طور می بینید؟

کواکبیان: یکی اینکه چطور وضعیتی وجود دارد و دیگر اینکه چه وضعیتی باید وجود داشته باشد. ما متأسفیم از اینکه به نام نقد بسیاری از تهمت ها و هتک حرمتها و هتک حیثیت ها ، هتک موقعیت ها صورت می گیرد و جالب هم این است که همه می گویند "که بود که بود ما نبودیم".

 شما با روزنامه های به نام اصولگرا مراجعه کنید می گویند تمام این هتاکی،فحاشی ها و هتک حرمتها مربوط به روزنامه های اصلاح طلب است. ممکن است به برخی اصلاح طلبان هم بگویند، روزنامه های وابسته به دولت، یک حاشیه امنی دارند و فحشهایی که در چاله میدان شوش هم شما این فحش ها را نخواهید خواند و نخواهید شنید،به راحتی تحت عنوان صدای خوانندگان، پیام شنوندگان ،حرفهای عجیبی می زنند بعد هم اسم آن را
می گذارند نقد.

من می خواهم بگویم که یکی از شاخصه هایی که ما واقعاً بخواهیم مطرح کنیم، البته آن برادری که بحث نیت خوانی را مطرح می کند، من باید این را بگویم که ما باید تعهد افراد را بشناسیم. اینکه آدم تعهد دارد یا خدای ناکرده غیرمتعهد است، من این را قبول دارم.

 چون حرفهایی که از زبان آدمهای فاسد گفته شود،مطمئناً اسم آن را هر چه بگذارد نقد نیست. من واقعاً گاهی معتقدم به حرف آقای رئیس جمهور که برخی روزنامه ها واقعاً افراطی گری می کنند و مطالبی منتشر می کنند که واقعاً در شأن جایگاه حقوقی رئیس جمهور نیست. ما کاری به آقای احمدی نژاد هم نداریم، بالاخره جایگاه رئیس جمهور یک حرمتی دارد.

این را هم باید بگویم زمانی که به رئیس مجلس خبرگان این کشور می گویند ایشان در رأس فتنه است و در روزنامه هم می نویسند و هیچ کسی هم جلودار نیست، این را هم باید ببینیم. از جمله بحثی که من معتقدم برای ما می تواند مرزبندی بین بحث نقد و بحث هتک حرمت داشته باشد این مسئله است که ما ببینیم، چقدر به قانون عمل می شود.
اگر واقعاً ما به قانون عمل کنیم،به نظر من بهترین شاخص است که از آن یک مرزبندی را استخراج کنیم.

رادیو گفت و گو: آقای رامین،آقای کواکبیان نکاتی را اشاره داشتند ، از جمله اشاره داشتند که گاهی اوقات مثلاً ممکن است با رسانه های مختلف یک برخورد دوگانه ای صورت گیرد. آیا این گونه است؟

رامین: بنده ضمن تشکر از آقای کواکبیان، دونکته را عرض کنم، یکی اینکه ایشان به استناد ایات قران گفتند هر حرفی را بشنوید و انتخاب کنید. این درست نیست ، از نظر مفسران منظور از حرفی ، حرف حسنه است نه هر حرف لهو و لعبی.

کواکبیان: وجود صداهای مختلف با بدصدایی فرق می کند. اینکه لازم باشد به دنبال همه صداها بروم را نمی گویم  اما اینکه بالاخره صداهای مختلف وجود دارد و ما از احسن الاقوال باید اطاعت کنیم.

رامین: در مورد اینکه سوال کردید آیا دوگانه عمل می شود. آقای کواکبیان فرمودند رئیس مجمع تشخیص مصلحت و رئیس مجلس خبرگان. ما در فتنه سال گذشته ،نقش برخی مطبوعات را کاملاً برجسته می بینیم، که اینها به گونه ای عمل کردند که برخی از این شخصیتهای برجسته سیاسی ما قربانی شیوه انها شدند. یعنی وقتی یک شخصیتی هر چند بزرگ، هر چند با سابقه،با یک اشتباه به دام این گونه رسانه ها افتاد، آنها با تجلیل و تکریم و تعظیم آن و بزرگنمایی او و تیتر زدنها و عکسهای پوستر گونه از این شخصیت، او را به سمت سقوط سوق دادند.

 من اینکار را توطئه مطبوعاتی علیه شخصیتهای بزرگ قلمداد می کنم. به گونه ای که این گونه رسانه ها حتی پیش از آن ،جزء منتقدان و بدگویان آشکار رئیس مجمع تشخیص مصلحت بودند. به نحو اینکه این شخصیت دچار اشتباهی شد و در یک جایی خلاف مرام پیشین خود عمل کرد،اینها یک مرتبه آمدند حمایت کردند. این شیوه، شیوه نابودسازی افراد است. ظاهرش این است که می خواهد از آن شخص حمایت کند اما او را به اشتباه یاری
می رساند.

رادیو گفت و گو: آقای جوانفکر نکات شما را بشنویم در مورد مسائلی که مطرح شد.

جوانفکر: آقای رامین نکاتی را فرمودند . بالاخره این گونه نیست که یک دولتی چند روزنامه وابسته به خودش داشته باشد. چنین چیزی نیست. همه روزنامه ها به نحوی دارند توسط دولت حمایت می شوند، کمک دریافت
می کنند. همه روزنامه ها اگر ازاین منظر نگاه کنیم روزنامه های دولتی هستند.

ولی اصلاً دولت چنین نگاهی ندارد که بگوید همه روزنامه ها برای دولت هستند. کشور ما کشور آزادی است. رسانه ها هم آزادند حرف خودشان را بزنند، قانون اساسی این آزادی را تضمین کرده.  از بحثمان دور نیفتیم آن هم بحث نقد در جامعه بود که ضرورت آن مورد تأکید قرار گرفت اما برخی نقدهایی که صورت می گیرد، این را هم باید دقت کنیم، هدف اینها بعضاً این است که می خواهند طرف را خسته کنند،عصبانی کنند، از جا به در برند.

 یعنی می خواهم بگویم اینها هم وجود دارد. واقعیتی است که با عیب جویی های بیخود گاهی دیده می شود یک خبری را تیتر می کنند ،بزرگ می کنند. فردا یا پس فردای آن معلوم می شود دروغ است و صحت ندارد.

رامین: باید بدانیم که این تقسیم بندی هایی که انجام می شود و نشریاتی می گویند حامی دولت و منتقد دولت، کاملاً خلاف قانون است ، زیرا طبق قانون هر روزنامه ای موظف است که در راستای سیاست های جمهوری اسلامی حرکت کند، هر نشریه ای ،هر رسانه ای، و در واقع نباید دولتی که منتخب ملت است به عنوان مثلاً سیبل قرار گیرد که یک رسانه یی خودش را مکلف به تخریب دولت بداند.

این تخریب دولت به شخص برنمی گردد. این به نظام برمیگردد. این در واقع فتنه گری و آشوب طلبی علیه نظام است و این خلاف قانون است و خلاف رسالت مطبوعات و رسانه ها.

رادیو گفت و گو: آقای موسوی شما وضعیت نقد را به عنوان روزنامه نگار و مسئول روزنامه چطور می بینید؟

موسوی: در رابطه با موضوعات نقد رسانه ای و نقد مطبوعاتی در کشور ما حرف و حدیث زیاد است. مطالب مختلفی از زوایای گوناگون مطرح می شود و هرکسی دراین باره یک اعتقادی دارد. من عرض می کنم آن چیزی که در عمل هم الان وجود دارد و ما شاهد آن هستیم در مطبوعات، من فکر می کنم در هیچ دوره این میزان نقد دولت وجود نداشته.

اما آن نقدی که حالت تند تخریبی پیدا می کند در هیچ جامعه و کشوری پذیرفته نیست. اما اگر اشخاص و دولت را بخواهیم در نظر بگیریم. من یک مقایسه کوتاه می خواهم بکنم بین دولت فعلی و دولتهای گذشته. البته من رسانه خودم را عرض می کنم،به رغم اینکه ما در رویکردها و در کلیات با دولت موافقیم و به هر صورت از دولت حمایت می کنیم ،اما در بسیاری موارد نقد می کنیم، انتقاد می کنیم  به رفتارها و عملکردهای خود دولت.

 واقعاً در هیچ کدام از ادوار گذشته این میزان نقدر دولت و رئیس دولت نبوده. بالاخره فضای نقد الان موجود است. اما ما باید بدانیم که چه تعریفی از نقد داریم.

رادیو گفت و گو: آقای مقدم نظر شما در خصوص مسایل طرح شده در این خصوص چیست؟

مقدم: به نظرم نوع نقد ، مربوط می شود به خواستگاههای فکری ما و موقعیتهایی که ما در آن قرار داریم. گاهی اگر ما خودمان بشویم یک مقام مسئول اجرایی،شاید همان حرفهایی که امروز در روزنامه می نویسیم ، زیاد تحمل نکنیم. من می خواهم بگویم  آدمها متناسب با مسئولیتها، مشاغل و حتی جایگاه فکری و موقعیتهایی که در شرایط مختلف سیاسی دارند، قضاوت هایشان متفاوت می شود.

مثلاً امروز می گوییم این نقد منصفانه است، فردا می گوییم تو من را تخریب کردی. یک جاهایی تشخیص اینها سخت است. برای همین مجبور می شوند از مسیرهای قانونی بیایند،قانون هم تشخیص می دهد این نقد نبود و ما می گوییم تخریب است. ولی خودش می گوید من می خواستم نقد کنم. شما از این مولفه ها گذشتید، من هم خیلی نمی خواهم وارد این ماجرا شوم. ولی یک واقعیتی که وجود دارد این است که ما معمولا در نقدمان در این فضاهای مختلف سیاسی دچار افراط و تفریط می شویم.

بزرگان ما همیشه نصیحت می کنند، می گویند اگر می خواهید به طرف مقابلتان، حتی دشمنتان برخوردی داشته باشید، حرفی را بزنید، چند چیز را رعایت کنید، مثلاً انصاف را رعایت کنید. ظلم نکنید. ادب را رعایت کنید. یکی از مشکلاتی که ما معمولاً داریم، ادب نقد درکشور است.

اگر ما ادبیات درستی استفاده کنیم، حتماً بسیاری از این بحثها به سمت تخریب نمی رود. آن حس خیرخواهی که دوستان تعبیر می کنند به نقد منصفانه، چون یکی از ویژگیهای نقد منصفانه این است که به نیت اصلاح باشد نه به نیت تخریب. این ادب نقد را ما خیلی اوقات نداریم.

 یک وقتهایی یک هدف کارهای ما را توجیه می کند. این آدم بدی است به هر قیمتی. بعد حاصلش این می شود که من می خواهم رقیبم را نقد کنم، برای او یک دروغی را می سازم.  یک وقتهایی ندانستن است. یعنی اطلاع ندارند. یعنی علم ندارند. می آیند یک چیزی را نسبت می دهند و ظلم می کنند در حالی که بلافاصله مشخص می شود این عاری از حقیقت است. بعد هم حاضر نمی شویم جبران کنیم. اینها جزء آن ادب و اخلاق نقد است.

اگر فهمیدیم اشتباه کردیم، برویم جبرانش کنیم.  اینها ربطی به جناح خاصی ندارد. اینها از همان آفت هایی است که همه ما به شکل های مختلفی گرفتار این ماجرا هستیم. موارد و مصادیق ان به نظر من خیلی زیاد است.
 
رادیو گفت و گو: در این اوضاع و احوالی که توصیف کردید،دوستان رسانه ای یا مطبوعاتی چگونه باید در حیطه نقد قدم بگذارند که هم در آن چارچوب نقد منصفانه حرکت کنند و هم اینکه از آن آسیب های کناری مصون باشند؟

مقدم: همان مولفه هایی که در یک نقد سازنده ما می گوییم اگر رعایت شود،یعنی ما دروغ نگوییم. اگر دروغ بگوییم به نام نقد دروغ بنویسیم، طبیعی است که فرد حق پیگیری دارد. او هم بالاخره اعاده حیثیت می کند به مرجع قضایی می رود، وقتی به آنجا می رود معلوم می شود. بعد که یک روزنامه ای را به دادگاه  می برند،داد
می زنند که شما نمی گذارید ما نقد کنیم. آن نقد نبود،آن دروغ بود. آن یک اتهام بود. وقتی ما می خواهیم رئیس جمهور را نقد کنیم، یا یک نفر مقابل او را یا کسی که از نظر سیاسی قبول نداریم، اجازه اهانت نداریم، می توانیم بگوییم ما دیدگاههای او را به این دلایل قبول نداریم،اما نمی توانیم او را تخریب کنیم.

 پرده های نقد در کشورما نوسان داشته . این گونه هم نیست که بگویم همه مسئولین ما ظرفیت دارند. ظرفیت داشتن ،توصیه ای است که مقام معظم رهبری خودشان به صراحت با یک تعبیر خیلی زیبایی گفتند که ما باید در کنار نقد منصفانه ، نقدپذیری متواضعانه مسئولان را هم داشته باشیم. این هم به حرف نیست،به عمل است.

واقعاً مثلاً آن مسئولی که بیاید به منتقد خودش،منتقدی که حتی در جریان مقابل خودش است یا در روزنامه ای که مخالفش است، اما نقدش را پسنیدید. یک نامه ای بنویسد از او تشکر کند. بگوید نقد شما این قسمتش به درد من خورد و من توانستم از این یک راهبرد جدیدی را اتخاذ کنم. اصلاح در امور کشور را ایجاد کنم، از شما ممنونم.
این را بدهد علنی کنند. او را تشویق کند. خیلی اوقات این گونه نیست. البته برخی اوقات مسئولین ما می گویند، ما استقبال می کنیم ولی واقعاً این گونه نیست. وقتی ما ریز می شویم این گونه نیست.

رادیو گفت و گو: یعنی شما معتقدید آن کار فرهنگی که باید صورت گیرد در هر دو بخش صورت باید گیرد. هم در نقد منصفانه و هم در پذیرش نقد؟

مقدم: بله. آن موقع می شود فرهنگ سالمی که من بتوانم با ادبیات خوب حرف بزنم و هم خوب بشنوم و پاسخ دهم و ما هر دفعه همدیگر را برای خدمت به کشور و خدمت به کارهای اصلاحی کشور تقویت کنیم و مکمل هم باشیم.

رادیو گفت و گو: آقای جوانفکر اگر نکته ای وجود دارد بفرمایید؟

جوانفکر: نکته ای که بسیار آزار دهنده است که اگر حساسیت هایی هم به تخریب در جامعه بروز پیدا می کند بیشتر متأثر از همین دغدغه ها و نگرانیها است. مخصوصاً تخریب هایی که از جانب برخی از افرادی که به تریبون ها دسترسی دارند یا منصب هایی هم دارند. این خیلی نگران کننده می شود.

مثلاً تحت پدیده بدحجابی که این روزها هم خیلی روی آن بحث می شود، واقعاً وقتی به این بحث وارد می شویم باید ببینیم این رفتار ناهنجار متأثر از چه چیزی است. این زمان آقای احمدی نژاد می آید، در جامعه مورد پذیرش قرار می گیرد، محبوبیت پیدا می کند، کاپشن آقای احمدی نژاد می شود کاپشن احمدی نژادی و یک مطلوبیتی پیدا می کند و جوان ها در یک مقطعی به سمت استفاده از مدل کاپشن آقای احمدی نژاد می روند.

می خواهم بگویم که الگوهای جامعه خیلی تأثیرگذارند در رفتارهای اجتماعی. اگر این برعکسش باشد، یعنی افرادی باشند که آنها تأثیرگذارند، دست به تریبون دارند، موقعیتی دارند، مقامی دارند،اینها هم می توانند تأثیر منفی بگذارند، اگر خدای ناکرده به رفتارهای تخریبی روی آورند. می آیند حرف هایی می زنند و این حرف هایشان آثار سوئی بر جامعه می گذارد.

 طرف می گوید بابا این ها هم که این گونه هستند. این دلسردی ایجاد می کند، نگرانی و بی تفاوتی ایجاد می کند و این نگراین ها به مرور یک سری رفتارهایی را در فرد شکل می دهد، در آحاد جامعه شکل می دهد. آن وقت
می بینیم که نسبت به رعایت برخی ارزشها بی تفاوت و کم توجه می شوند. اینها آثار ان رفتار تخریبی است.