مثل یک ردپا

این فرم بعد از نگارش متن شکل گرفت. همیشه اعتقادم این بوده است که شیوه اجرایی یک متن در خودش مستتر است. حالا ممکن است بتوان از زوایای مختلفی آن متن را اجرا کرد، اما همه آن زوایا در خود متن وجود دارد. برای همین در شیوه‌هایی که امکانش در متن وجود دارد، آن انتخابی از همه موفق‌تر است که به اصل و حرف متن نزدیک‌تر باشد.

همان طور که گفتم به این متن می‌توان از زوایای مختلفی نگاه کرد. ممکن است کلاسیک اجرا کردن این متن شیوه بهتری باشد، اما ما این شیوه را انتخاب کردیم. منظورم از ما، من، نیما دهقان (دراماتورژ) و منوچهر شجاع (طراح صحنه) است که تصمیمات را با هم می‌گرفتیم. به جهت این که متن، کلام سنگینی داشت برای شنیده شدنش ما خواستیم که گرفتار تصاویر و بازی‌های زیادی نشویم که در درک مخاطب خلل ایجاد کند.

اولین دلیلش این بود که این نوع نگاه به اعتقادات، متعلق به زمان ما نیست و دلیل دوم این بود که زن‌های آن دوره در مواجهه با اتفاقات منفعلانه عمل می‌کردند. آنها مثل شخصیت «نبات» (رویا میرعلمی) چاره‌ای نداشتند که با کسی زندگی کنند که 3 برابر خودشان سن دارد، شاید الان هم چنین چیزی وجود داشته باشد که قطعا وجود دارد، ولی آنقدر عمومیت ندارد که مورد قبول مخاطب باشد، اما نکته سوم این است که من خودم به این زمانی که در اجرا می‌بینید و زبانی که در آن جاری است علاقه دارم و همین طور موقعیت اجتماعی آدم‌ها در آن زمان برایم بسیار جالب است. اگر من این داستان را به زمان حال و معاصر خودمان منتقل می‌کردم، رنگ خود را از دست می‌داد و فاقد نکاتی می‌شد که وجودشان برای من اهمیت داشت.

فکر نمی‌کنم، چراکه در این نمایشنامه موقعیت‌ها نیست که ما را پیش می‌برد. اگر مرکزیت با موقعیت‌ها بود مجبور بودیم بر حسب موقعیت ریتم را کند و تند کنیم. به نظر من محور این درام تحول است. برخورد آدم‌ها و نگرش متفاوت آنها منجر به تحول در شخصیت آنها می‌شود. بنابراین فرصت تنهایی و واگویه برای همه شخصیت‌ها گذاشته شده مگر «حرمت» (شهرام حقیقت‌دوست) که نوع شخصیتش پذیرای چنین فرصتی نیست. البته در این نکته باید بگویم که برخورد مخاطب خیلی خوب بوده و با وجود این که فضای اثر بسیار سنگین است و داستان سخت پیش می‌رود، اما اکثر مخاطبان از کار رضایت دارند.

من نخواستم تکرار نمایشنامه‌نویسان قدیمی‌تر باشم و معتقدم تکرار کردن آنها راه درستی برای حفظ میراث‌شان نیست. این زبان را ابتدا از ذهن و زبان خودم گذرانده وسپس به کار گرفته‌ام. احساس می‌کنم تکرار هم بی‌حرمتی به آن نویسندگان است هم به خودم. من با همه احترامی که برای گذشتگان قائلم هیچ گاه به سمت تکرار نرفتم و اگر هم شباهتی وجود دارد به خاطر شباهت در زمان و مکانی است که در این اثر وجود دارد و آن نمایشنامه‌نویسان تجربه کرده‌اند.

بله متوجهم. من سعی می‌کنم نقطه‌ای را در تاریخ ادبیات نمایشی ایران اشغال کنم که از آن خودم باشد. البته این نقطه قطعا ادامه راهی است که گذشتگان رفته‌اند.

من به طور کلی معتقدم که اگر به نکات مختلف صحنه به چشم ابزار نگاه کنیم، نتیجه خوب و کاملی نخواهیم گرفت. باید به تمام عوامل ازجمله نور، ابزار صحنه ، موسیقی و... امکان داد تا شخصیت پیدا کنند و خود را در کار نشان دهند. این باعث سرعت بسته شدن کار هم می‌شود. در همین نمایش اگر اعتماد به تمام عوامل نبود با توجه به زمان کمی که برای تمرین در اختیار داشتیم نمی‌توانستیم کار را کامل ببندیم. طراحی نور تماما توسط نیما دهقان انجام شده است. چون او در طراحی نور بسیار خلاق است و با مسائل فنی آن هم آشنایی دارد. به دلیل این که من خودم بازی هم می‌کردم باید بگویم که نیما دهقان سهم زیادی در بسته شدن این کار داشت. اینجا باید اشاره کنم که اتفاقی که در طراحی و اجرای نور افتاده به نوعی شامل موسیقی هم شده؛ یعنی موسیقی هم تشخص یافته است و همه اینها محصول کار جمعی و استفاده از تمام توان اعضای گروه است.

کفش‌ها نماینده موقعیت‌هایی هستند که بر ما می‌گذرند، اما جای آنها باقی می‌ماند. من معتقدم حضور آدم‌ها ماندنی است. کفش‌ها نوعی یادگارند که در لحظه‌هایی که ما از آنها می‌گذریم می‌مانند، مثل یک ردپا که در فضاهای گذشته باقی می‌ماند.