برج میلاد در حسرت ثبت ملی

به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی ، زمزمه ثبت ملی برج میلاد از 5 سال قبل (1384) آغاز شد و در حالی‌که مسئولان وقت سازمان میراث فرهنگی تاکید کردند تنها در صورت اتمام پروژه و پس از بهره‌برداری ، این سازه ثبت ملی می‌شود، اما هنوز برج میلاد ناتمام است و هرچند دو سال قبل افتتاح شد اما تا رسیدن به ثبت ملی گام‌های برنداشته زیادی دارد.
 
ثبت ملی برج میلاد نخستین بار در خرداد سال 1384 از سوی دفتر ثبت آثار سازمان میراث فرهنگی مطرح شد. در آن زمان قرار شد تا این برج تحت عنوان «برجسته‌ترین سازه معماری مدرن» ثبت ملی شود.
 
مسئولان وقت سازمان میراث فرهنگی در همان‌زمان اعلام کردند که برج میلاد سازه معماری ویژه‌ای در شهر تهران است و از آنجا که در تغییرات فضای شهری ، این برج در آینده به عنوان نماد شهر تهران مطرح می‌شود، ثبت آن در فهرست آثار ملی کشور امکان حمایت قانونی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را از این سازه معماری به وجود می‌آورد.
 
برج میلاد به عنوان یک دکل تلویزیونی ـ مخابراتی با ارتفاع 435 متر در منطقه کوی نصر ساخته شده و هرچند قریب به 15 سال از ساخت آن می‌گذرد، اما هنوز به بهره‌برداری کامل نرسیده و طی یک‌سال گذشته به مرور زمان کارهای اجرایی آن متوقف مانده است. این درحالی است که این سازه عظیم شهری در سال 1387 افتتاح شد، اما هنوز به طور کامل ساخته نشده و به همین علت یک پروژه نیمه تمام است.
 
برای ثبت آثار معاصر در فهرست میراث ملی مباحث زیادی مطرح شده است. یک اثر باید ویژه‌گی‌های متعددی برای پیوستن به آثار ملی داشته باشد که مهمترین آن‌ها اتمام و بهره‌برداری از آن اثر است. ویژه‌گی‌ها و توان معماری، رابطه اثر با مفاهیم فرهنگی ملی بخش‌های دیگری از مباحث مطرح در ثبت ملی آثار معاصر است.
 
آنچه امروز در نقاط مختلف کشور ثبت ملی شده،‌ پیشینه‌ای تاریخی دارد و هرچند بخشی از آن آثار به شکلی ویران شده به دست ما رسیده‌اند اما شاید به غیر از تخت جمشید و چند اثر دیگر، پروژه‌های تمام شده‌ای هستند که به بهره‌برداری رسیده بودند. تخت جمشید نیز بهره‌برداری شده بود و مراسم سالیانه نوروز در آن برگزار می‌شد؛ اما زمانی که اسکندر مقدونی حمله‌ور شد، تخت جمشید در حال گسترش بود و به همین علت از آن به عنوان یک اثر نیمه تمام یاد می‌شود. ولی تاریخ و معماری تخت جمشید که از آن به عنوان عجایب منحصربه فردی یاد می‌شود، این اثر را در زمره آثار میراث جهانی درآورده است.
 
اما حکایت میراث معاصر، حکایت دیگری است. تهران تنها شهر ایران است که میراث معاصر دارد. برج آزادی، موزه هنرهای معاصر موزه فرش و... بخشی از آثار معاصر تهران هستند که پس از بهره‌برداری و گذشت قریب به 2 تا 10 سال از اتمام پروژه ثبت ملی شده‌اند. این موضوع در خارج از کشور و در فرانسه نیز رخ داده و برج ایفل 7 سال پس از ساخت و بهره‌برداری ثبت ملی شد.
 
برج آزادی دو سال پس از ساخت و نشان دادن توانمندی خود در ساخت و ایستایی، ثبت ملی شد و موزه‌ هنرهای معاصر نیز 10 سال پس از ساخت به این فهرست پیوست. اما برج میلاد به عنوان یک اثر شاخص در معماری بلند‌مرتبه سازی و به عنوان چهارمین برج بلند دنیا و نماد نوین تهران هنوز تمام نشده که ثبت ملی شود و تا رسیدن به این مقصود راه زیادی دارد.
 
ثبت هر اثر در فهرست آثار ملی کشور به عنوان اقدامی قانونی از سوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری انجام می‌شود تا آثار ارزشمند تاریخی، فرهنگی را در برابر هرگونه تعرض و تخریب حفظ کند. از جمله این حفاظت‌ها ممانعت از تخریب منظر فرهنگی و عرصه و حریم اثر است البته این موضوع در برج میلاد توسط خود اثر حفظ می‌شود. زیرا حریم این برج توسط شهرداری دیده شده است و هنگام ساخت آن چند ساختمان از جمله یک آسایشگاه روانی تخریب شد. اما با ثبت آثار تاریخی در فهرست آثار ملی و با به کار گرفتن ضوابط قانونی، حمایت از اثر تاریخی امکان‌پذیر می‌شود.
 
در طرح ساخت برج میلاد ، برای تبدیل این سازه شهری به یک نماد فرهنگی اندیشه شده است. باغ ایرانی در فضای محوطه برج، ایجاد موزه در طبقات سازه راس ، دیوار نگاری سالن رستوران گردان به نقش روایت‌های شاهنامه و استفاده از هنر هنرمندان ایران برای فضاسازی‌های هنر معاصر ، از جمله ایده‌های فرهنگی سازی سازه بلند برج میلاد است. هرچند بخشی از این ایده‌ها به عمل تبدیل شده و مثلا دیوار نگاری سالن رستوران گردان به اتمام رسیده، اما هنوز بهره‌برداری نشده و این شرط لازم ثبت ملی برج میلاد است.
 
طی یک‌سال گذشته برج میلاد با مشکلات اجرایی مواجه شد و طی 3 ماه گذشته،‌ عملیات اجرایی آن در تمام مراحل به طور کامل متوقف مانده است. البته شهرداری و شورای اسلامی شهر تهران هنوز پاسخ روشنی به این رکود اجرایی نداده‌اند اما با طولانی شدن زمان ساخت برج و رسیدن به مرحله مطلوب بهره‌برداری، ثبت ملی این اثر نیز با چالش‌های زیادی مواجه می‌شود و به درازا می‌کشد.
 
دو شرط اصلی ثبت ملی هر اثر یعنی ویژه‌گی‌های معماری و تاریخی بنا و حفظ ارزش‌ها و شئونات ملی اثر از جمله مهمترین شاخص‌های ثبت ملی است که برج میلاد می‌تواند در زمره بخشی از این نگاه‌ها قرار گیرد.
 
پیش از این اعلام شده بود که برج میلاد می‌تواند سالانه دو میلیون گردشگر را به سمت خود جلب کند. این توان جذب گرشگری می‌توان به عنوان شاخصی دیگر در ثبت ملی این اثر سهیم باشد. از سوی دیگر قرار است در کنار مرکز همایش‌های برج، هتل ساخته شود که البته هنوز کلنگ آن‌هم به زمین نخورده است.
 
در سال 1387 و با رسیدن به مراحل اولیه افتتاحیه برج، شرکت یادمان سازه، طی ابتکاری شروع به تدوین سند فرهنگی برج میلاد کرد اما هنوز اطلاعی از این سند فرهنگی و چگونگی تدوین آن وجود ندارد و معلوم نیست که تهیه آن در کدام مرحله بوده و در آن به چه مواردی تاکید شده است.
 
یکی از نکات جالب در برج میلاد، بحث‌های استفاده از معماری ایرانی و اسلامی بود که گفته می‌شود در ساخت این سازه مورد لحاظ قرار گرفته است. این موضوع احتمالا در تدوین سند فرهنگی دیده شده و باید دید مدعیان به چه مواردی برای تحقق ادعای خود اشاره کرده‌اند.
 
اولین بازدید عمومی از برج میلاد در تاریخ 22 مهرماه سال 1387 انجام گرفت. در این روز به ابتکار شهرداری تهران 300 نفر از خانواده‌های شهدا، فرهیختگان، اساتید دانشگاه و ورزشکاران از قسمت‌های مختلف برج میلاد دیدن کردند. بازدیدها از آن تاریخ تا امروز تنها از یک طبقه، یعنی رستوران «وی‌آی‌پی» ادامه دارد ولی هنوز اقدامی برای بازگشایی و بهره‌برداری از بخش‌های دیگر برج انجام نگرفته است.
 
برج میلاد تا رسیدن به ثبت ملی راه زیادی دارد. باید به طور کامل ساخته شود، مورد بهره‌برداری قرار گیرد و خود را به عنوان سازه‌ای با ویژ‌گی‌های معماری و فرهنگی به شهر تهران و ایران اثبات کند. اما امروز طبقات برج میلاد خاک می‌خورند و این سازه عظیم شهری در حسرت ثبت ملی مانده است.