دانش نوین، پنجه در پنجه با کابوس طلای سیاه

انتشار نفت خام از میادین نفتی این نقطه از جهان موجب شده تا در روزهای گذشته انبوهی از مهندسان، محققان و کارگران صنعت نفت دنیا به دنبال راهکارهایی موثر برای غلبه بر آن باشند. البته این نخستین بار نیست که محیط زیست قربانی چنین حوادثی می‌شود و البته در دهه‌های اخیر بشر به سطحی از دانش مورد نیاز برای رویارویی با چنین شرایطی رسیده است به‌طوری که می‌توان گفت مقابله با لکه‌های نفتی اکنون خود یک علم نوین محسوب می‌شود.

آسیبی که به دلیل نشت نفت از چاه‌های نفتی Deepwater Horizon در خلیج مکزیک، محیط زیست زمین را تهدید می‌کند آنچنان نگران‌کننده است که بسیاری آن را یکی از دوران‌های تلخ صنعت نفت برمی‌شمارند. روزانه بین 5 تا 100 هزار بشکه نفت خام از این چاه‌ها نشت می‌کند و وارد اقیانوس می‌شود.

مهندسان شرکت بریتیش پترولیوم برای مقابله با این وضعیت دست به هر کاری زده‌اند که به‌کارگیری بیش از 1100 شناور برای جمع‌آوری و حتی سوزاندن نفت خام روی سطح اقیانوس از جمله آنها بوده است.

در چنین شرایطی انبوهی از پیشنهادات مبتنی بر تجربه و فناوری که شمار آنها تا 10 هزار مورد عنوان شده از سراسر جهان ارائه شده است و در این میان شرکت‌های تحقیقاتی نیز فرصت را مناسب دانسته‌اند تا تازه‌ترین دستاوردهای خود را در زمینه محصولات جدید مناسب برای از بین بردن لکه‌های نفتی در معرض نمایش قرار دهند.

استفاده از لایه‌‌هایی از جنس پلی‌اتیلن که به حالت شناور روی آب در می‌آیند، از جمله ابتکار عمل‌هایی است که بتازگی در حوادثی همچون نشت نفت در اقیانوس به کار گرفته می‌شود. مهم‌ترین ویژگی این ماده این است که حجم قابل توجهی از نفت خام را به خود جذب می‌کند، با این حال برخی شرکت‌ها و محققان معتقدند مواد دیگری نیز وجود دارند که در این زمینه قابلیت‌های بهتری دارند. از جمله این مواد می‌توان به مواد نه چندان فشرده و ارزان قیمتی همچون نوعی از خزه‌های زغال سنگی اشاره کرد که قابلیت جذب قابل توجهی دارند.

این مواد در عین حال که قدرت بالایی در جذب لکه‌های نفتی دارند، تهدید چندانی نیز برای محیط‌زیست زمین به شمار نمی‌آیند.

در این روزها شرکت تحقیقاتی دیگری استفاده از محصول جدید فایبرگلاسی خود را به عنوان راه حلی مطمئن پیشنهاد کرده است. این محصول فناورانه که InsulSorb نام دارد، آب را به خود جذب نمی‌کند و در عین حال قدرت بالایی در جذب نفت دارد.

محققان این شرکت شیوه استفاده از این ماده را نیز اعلام کرده‌اند: اسپری کردن آن از روی قایق یا هواپیمایی که در نزدیکی سطح اقیانوس پرواز می‌کند. بنابر اعلام محققان این شرکت، این امکان نیز وجود دارد که بتوان این مواد را پس از بازیافت بار دیگر مورد استفاده قرار داد. این مواد از شن و ذرات سنگ خرد شده تشکیل شده‌اند و به همین دلیل خطری برای محیط‌زیست اقیانوس‌ها به همراه نخواهند داشت.

یکی دیگر از شیوه‌های جدیدی که برای مقابله با لکه‌‌های نفتی ارائه شده، استفاده از نوعی ژل عایق است که مبنای ساختاری آن بر سیلیکا استوار است. این ماده که از حیث ویژگی شباهت زیادی به مواد فایبرگلاسی دارد، می‌تواند لکه‌های نفتی جذب شده را بسوزاند و در عین حال باز هم برای جذب نفت بیشتر و تکرار این فرآیند کاربرد داشته باشد.

ارائه پیشنهادی جالب توجه مبنی بر استفاده از موی انسان برای جمع‌آوری لکه‌های نفتی در کنار خبر فاجعه زیست‌محیطی خلیج مکزیک، توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرده است.

تحقیقات علمی نشان می‌دهند موی انسان و حتی حیوانات قابلیت عجیبی در جذب نفت دارد. بر پایه همین اصل در روزهای گذشته بنگاه خیریه‌ای در سانفرانسیسکو برای جمع‌آوری مو اعلام عمومی کرده است و در عین حال از آرایشگاه‌های سراسر جهان خواسته شده است تا موهای دورریختنی را برای کمک به کاهش ابعاد فاجعه زیست‌محیطی خلیج مکزیک به این نقطه از جهان ارسال کنند. استفاده از مو برای جمع‌آوری لکه‌های نفتی به دو شیوه انجام می‌گیرد. نخست قرار دادن دسته‌های بزرگ مو در کیسه‌های مخصوص و شناور کردن آنها در سطح لکه نفتی و دیگر قرار دادن انبوه مو روی حصیرهای مخصوص و شناور کردن آنها در دل لکه‌های نفتی. در عین حال می‌توان از کیسه‌های توری که از مو پر شده‌اند برای جمع‌آوری لکه‌های نفتی در نواحی ساحلی نیز استفاده کرد.

شرکت تحقیقاتی Enviro Voraxial Technology نیز در روزهای اخیر با ارائه محصول جدید خود اعلام کرده است، می‌توان از آن برای جمع‌آوری انبوهی از لکه‌های نفتی استفاده کرد.

این دستگاه با تکیه بر نیروی سانتریفیوژ مایعات مختلف را که گرانش متفاوتی دارند، از یکدیگر جدا می‌کند.

این فرآیند به‌وسیله به گردش درآوردن مایع در سرعت‌های بسیار بالا انجام می‌گیرد. مطالعات مختلفی درخصوص کاربردی بودن این فناوری انجام شده که نشان می‌دهد با استفاده از این روش جداسازی نفت از آب به‌گونه‌ای موثر انجام می‌شود.

این شرکت پیشنهاد کرده است تا شمار قابل توجهی از این دستگاه‌ها روی عرشه ناوچه‌ها نصب شده و از آنها در منطقه‌ای که لکه نفت اقیانوس را آلوده کرده است، استفاده شود و در همان نقطه نیز آب عاری از لکه نفتی به اقیانوس بازگردانده شود.

در میان این پیشنهادات برخی نیز اعلام کرده‌اند با تکیه بر نوعی فناوری می‌توانند لکه‌های نفتی را به ماده‌ای جامد تبدیل کرده تا براحتی آن را از سطح اقیانوس جمع‌آوری کرد.

یکی از این پیشنهادات، استفاده از نوعی پلیمر غیرسمی است که پیوندهای محکمی با مولکول‌های هیدروکربن دارد و زمانی که با نفت خام شناور در سطح آب ترکیب می‌شود آن را به ماده‌ای لاستیکی مانند تبدیل می‌کند و در این مرحله براحتی می‌توان آن را حتی با دست از سطح آب جمع‌آوری کرد.

شرکت بریتیش پترولیوم بتازگی استفاده‌های اولیه‌ای از این فناوری انجام داده است.

استفاده از طبیعت به عنوان ابزاری برای مقابله با این فاجعه زیست محیطی تیر دیگری است که به سوی این منطقه آسیب دیده پرتاب می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد در اعماق اقیانوس نوعی ریزارگانیسم زندگی می‌کند که با خوردن نفت اکسیژن تولید می‌کند و به این ترتیب به طرز کاملا دوستانه‌ای با محیط زیست به بازسازی اقیانوس‌ها کمک می‌کند. شرکتی که در زمینه استفاده از این میکروارگانیسم‌ها کار می‌کند، اعلام کرده که استفاده از این شیوه تأثیرگذار خواهد بود و می‌توان به تکرار موفقیت‌آمیز آن در سال 1990 برای این وضعیت مشابه امیدوار بود.

سعید حسینی

منابع:gizmodo/popsci