به هیچ کس باج نمی‌دهم

بله ما 2 نوع سانسور داریم: یک سانسور «هژمونی» است در این نوع سانسور فضا را به گونه‌‌ای طراحی می‌کنند که هیچ‌کس غیر از آن فضا و خواسته‌های سازندگانش نمی‌تواند کار کند. طوری زمینه‌چینی می‌کنند که کسی جرات کار و مراوده با تو را ندارد.

سانسور دیگر، نوع مک کارتی است. فضای هژمونی در زمان آقای خاتمی وجود داشت. کسی نمی‌توانست برخلاف نظرات موجود کار کند. مثلا آقای احمد توکلی فیلمی را برای تبلیغات انتخاباتیش ساخت،‌ اما آنقدر اذیتش کردند که نتوانست. بازیگری که با او کار کرده بود را پیدا کرده و «هو» کردند.

بله،‌ صددرصد. مثلا نغمه را در جشنواره فجر آن سال، در سانس اول و روز اول جشنواره نمایش دادند. در حالی که نغمه، هنوز هم که سال‌ها می‌گذرد فیلم آبرومندی است. در مقایسه با فیلم‌های آن دوران نیز فیلم شریفی بود. حتی منتقدان نیز اعتراف می‌کنند که نغمه فیلم آبرومندی است، اما برخوردی که با آن شد را ببینید.

«جنگ کودکانه» فیلم بعدی‌ام بود، این فیلم را موسسه شهید آوینی تهیه کرده بود، ‌اما در جشنواره کودکی که میلیون‌ها تومان هزینه کرده بودند، مثلا به فیلمی که با 150 میلیون تومان ساخته می‌شد، 400 میلیون تومان بودجه داده بودند. اجازه ندادند «جنگ کودکانه» حتی به بخش مسابقه راه یابد. حتی در بخش کودکانه هم که نمایش دادند اجازه ندادند درست دیده شود.

بله اما کسی جرات کار کردن با من را نداشت. فیلمبردار جرات نمی‌کرد با من کار کند، بازیگر را نمی‌گذاشتند در کار من بازی کند. من با یک بازیگر بر سر آقای رئیس‌جمهور صحبت کردم و جالب است که او خیلی خوشحال شد و آنقدر از سناریو خوشش آمد که قرارداد بستیم، اما خبرش که منتشر شد با او تماس گرفته بودند. او هم به من شب زنگ زد و عذرخواهی کرد. به نظرم فضاسازی بدترین نوع سانسور است.

امسال هم در جشنواره همین فضا را ساختند. فضایی را امسال به وجود آوردند که کسی نتواند داور شود. هر کسی که انتخاب شد پنجاه تا صد تا زنگ به او زده شد و مهر خیانت و وطن‌فروشی به او زدند. به هم SMS می‌دادند و همدیگر را تحریک می‌کردند که نگذارید کسی داور جشنواره فجر بشود. به کسانی که داور می‌شدند پیغام می‌دادند که «حالا ببین چطوری باهات برخورد می‌کنیم؟!» طرف می‌گفت آمدم داوری کنم نه این که گرفتار شوم و استعفا می‌داد. این فضاسازی 30 سال است که وجود دارد. یک جناحی هستند در حدود چهل تا پنجاه نفر که همه منافع را برای خودشان می‌خواهند. وضع مالی خوبی دارند، سالی 4، 5 فیلم می‌سازند، در اکثر برنامه‌ها مشارکت دارند‌، فیلم‌های پرفروش مال آنها است، به این دلیل که می‌توانند خطوط قرمز را بشکنند‌ روابط خارجی و داخلی خوبی دارند و کارهای عجیبی می‌کنند.

فیلم‌هایی که می‌سازند ابتذال در آنها پیداست و با تفکر اسلامی فاصله دارد.

تفکری که می‌گویم آن تفکری است که سیاست‌های اعلامی با اعمالی آنها فرق می‌کند. می‌گویند ما روشنفکریم اما در عمل محافظه‌کار و تنها به دنبال منافع خودشان هستند. این عده وطن و مردم و اندیشه خود را به یک سفر خارجی و یک جایزه چند هزار دلاری می‌فروشند. اینجا است که می‌فهمیم میرزا آقاخان نوری و شمر آدم‌های بدی نبودند. آنها لااقل حکومت ری را می‌گرفتند اما اینها خیلی ارزان همه چیز را می‌فروشند.

متاسفانه در مطبوعات و رسانه‌ها نفوذ دارند، خوب حرف می‌زنند، خوب فضاسازی می‌کنند، اعلامیه‌های آنچنانی می‌دهند که وضع هنری کشور فلان است، این باشد و آن یکی نباشد... به نظرم مدیر شجاعی می‌خواهد که با این جریان برخورد کند و البته این برخورد نباید حذفی باشد. دیگران هم حق دارند که باشند. به آنها باید تفهیم شود که غیر از شما هم دیگرانی هستند. متاسفانه در بعضی از قسمت‌های خانه سینما حکومت الیگارشی است. همه اینها را برای این گفتم که بدانید من در آن فضای وحشتناک در سینما کار کردم.

وقتی که آقای لاریجانی وزیر شدند می‌دانستند من مخالف و منتقد سیاست‌های آقای خاتمی هستم و به همین دلیل من را در شورای فیلمنامه به کار گرفتند.

در آن شورا آقایان پورنجاتی،‌ دکتر عالمی، عبدالحسین بهشتی،‌ محمد بهشتی،‌ حیدریان و احمد مسجد جامعی حضور داشتند که در حال حاضر اکثر آنها همگی در دسته تفکر اصلاح‌طلبی قرار دارند. فقط من و آقای لاریجانی تفکر متفاوتی داشتیم.

نه من عکس‌العمل‌های اجتماعی نشان می‌دهم. وقتی بازگشت پرستوها را ساختم، احساس کردم اسرا و آزادگان مظلوم واقع شده‌اند. البته در آن زمان کار دیگری در مورد آزادگان ساخته بودند که این عزیزان خیلی شاکی بودند. حق هم داشتند، اما من با آقای ابوترابی تماس گرفتم و 20 روز در مرز در کنار اسرا بودم.

ابتدا می‌خواستم خاطرات اسرا را قصه کنم و آقای طالب‌زاده هم قرار بود فیلم سینمایی‌اش را بسازد، اما این اتفاق نیفتاد و خودم سریالش را ساختم. البته من هنوز هم فکر می‌کنم که اسرا مظلوم واقع شدند. اسرای همه جای دنیا معمولا تغییر ایدئولوژی می‌دهند، اما اسرای ما خیلی مقاومت کردند و این هم دیده هم نشد.

در آن دوران افغانستان مثل گوشت قربانی شده بود که هر کسی تکه‌ای از آن را برای خودش می‌برد. آمریکا، انگلستان، ناتو و... از یک طرف، هنرمندان نیز از طرف دیگر حمله‌ور شده بودند.

یکی «سفر قندهار» را می‌ساخت و می‌گفت آمریکا خیلی کار خوبی کرده، پا آورده، غذا آورده، خانه می‌سازد و... طالبان را به عنوان اصل اسلام معرفی کرده و اسلام را درست نشان نمی‌دادند. طالبان مظهر اسلام بود و آمریکا مظهر آزادی... .

این فیلم اسکوپ‌ هم گرفته شده بود، اما مورد کم‌لطفی قرار گرفت و اجازه اکران پیدا نکرد. می‌دانید آن فیلم‌هایی اکران شدند که مربوط به هژمونی بودند. صاحبان هژمونی می‌خواهند دفاتر و خانه‌های بهتر بخرند، به سفرهای خارجی بیشتر بروند و اتومبیل دخترها و پسرهایشان را عوض کنند و نگذارند فضا بازتر شود. متاسفانه مدیریت فرهنگی جرات در افتادن با آنها را ندارد.

از حدود 20 سال پیش که من طرح «سازمان سینمایی انقلاب اسلامی» ‌را دادم، درست از همان زمان من فکر می‌کردم که معاونت سینمایی ضعیف است و هر چه زمان می‌گذرد بیشتر به این موضوع ایمان می‌آورم. الان هم می‌گویم معاونت سینمایی هر کسی که باشد نمی‌تواند کاری انجام بدهد چون حدود اختیارات معاون وزیر به حدی نیست که بتواند سینمای ایران را مدیریت کند.

زمان آقای جلوه این موضوع صدق می‌کرد، اما آقای شمقدری خودش سینمایی است. اما معاون، فرمانده نیست بلکه مدیر است. مدیر باید قانونی حرف بزند. معاون وزیر از حد یک معاون وزیر بیشتر نمی‌تواند کاری بکند، اما برای درست شدن سینما، نیاز است که بیشتر از حدود اختیارات معاون وزیر اختیارات داشته باشد.

مثلا باید عضو شورای امنیت ملی باشد، چون برخی مسائل باید در آنجا تصویب شود.

الان من در سریالم دو کلمه درباره قضات یا بانک گفته‌ام، شکایت و شکایت‌کشی راه افتاده و من همیشه یک پایم در دادگاه است. باید مسوول سینما کسی باشد که با روسای سه قوه در ارتباط باشد و حتی بتواند در هیات دولت و شورای انقلاب فرهنگی عضویت داشته باشد. با مجمع تشخیص مصلحت نظام و رهبری بتواند ارتباط داشته باشد.‌ به نظرم معاون سینمایی باید مثل رئیس سازمان صدا و سیما باشد.

هرچند همان‌طور که می‌بینید رئیس سازمان صدا و سیما با همه قدرتی که دارد و در شورای اصلی کشور حضور دارد. بازهم با مشکلاتی روبه‌رو می‌شود ، دیگر خودتان حساب کنید که معاون سینمایی با آن اختیارات اندک چه کاری می‌‌تواند انجام دهد؟!

این هژمونی قدرت زیادی دارد و می‌تواند کارهایش را انجام بدهد. عده‌ای به این که اصطلاح «مافیای سینمایی» به کار می‌برند ایراد می‌گیرند و می‌گویند این چه مافیایی است که ترنور مالی‌اش 20 میلیارد تومان است. اما مافیا فقط ترنور و گردش مالی نیست. مافیا یعنی گروهی که کارهای غیرقانونی را قانونی جلوه می‌دهند و کسی هم نمی‌تواند کاری بکند.

متاسفانه فضای آلوده‌ای است. ‌این فضا آدم را بیمار می‌کند. متاسفانه اگر بخواهید سالم کار کنید خیلی اذیت می‌شوید. از طرفی افراد حکومتی و بیشتر دولتی خواسته‌های خود را دارند، از طرف دیگر محدودیت‌های هژمونی فشار می‌آورند، انسان خودش هم عقایدی دارد و مجموع همه اینها کار را سخت می‌کند. البته من که از ابتدا تکلیفم روشن است. افتخار می‌کنم که از ابتدا گفتم پیرو امام خمینی هستم. امروز هم پیرو آقای خامنه‌ای هستیم.

به هیچکس دیگر هم باج نمی‌دهم. تکلیفمان هم معلوم است، به همین دلیل ما را می‌زنند. جالب است که همین آقایان رانت‌های بیشتری می‌گیرند، اما ما چون در زیر ذره‌بین هستیم حتی نمی‌توانیم از حقوق قانونی خودمان استفاده کنیم. امیدوارم اخلاص در کار باشد و خدا قبول کند چون اگر این‌گونه نشود ما هم دنیا را از دست دادیم و هم آخرتمان را.

بله. به خاطر همین فشارها بود. وقتی پس از کار عروس افغان از فرودگاه بازمی‌گشتم دست چپم درد وحشتناکی داشت، اما از آن روز تا فیلم دست‌های خالی؛ در حـــدود 5 سال مقاومت کردم تا آن که عاقبت 6 تا از رگ‌های قلبم از 70 تا 90 درصد گرفت.

سر صحنه بودم که حالم بد شد و بستری شدم. دکترها وضعم را خطرناک تشخیص دادند و گفتند تا 13 روز نمی‌توانم مورد عمل جراحی قرار بگیرم. عاقبت خدا کمک کرد 4 ماه بعد دست‌های خالی را ادامه دادم.