مرگ تدریجی جنگل ارسباران

براساس این تحقیق در تخریب جنگل‌های منطقه پارامترهایی چون فاصله از مراکز روستایی، ارتفاع و جهت جغرافیایی رابطه معنی‌داری وجود دارد و عمده‌ترین این آسیب‌ها به وسیله چرای بی‌رویه و کشاورزی ساکنان 66 واحد روستای مستقر در منطقه صورت گرفته است.

به گفته یک استاد جغرافیای دانشگاه تبریز، در محدوده حفاظت شده جنگل‌های ارسباران 66 واحد روستایی وجود دارد که نقش موثری در روند تغییر کاربری‌ها بر عهده دارند؛ طوری که طبق تحقیقات انجام گرفته 7‌/‌49 درصد از تخریب اراضی بر اثر عوامل مراکز سکونتگاهی و انسانی صورت گرفته است و بیشتر این تغییرات به دلیل استفاده از چوب درختان برای ساخت مسکن و نیز استفاده از جنگل برای کشاورزی است.خلیل ولی‌زاده کامران افزود: با توجه به این که اکثر روستاها و مراکز سکونتگاهی در ارتفاعات پایین قرار دارند و اکثر تغییرات صورت گرفته در سطوح ارتفاعی پایین اتفاق افتاده است، لذا به این نتیجه می‌رسیم که هر چقدر به سطوح ارتفاعی بالاتر نزدیک می‌شویم، میزان تغییرات پوشش جنگل کمتر است.

این استاد دانشگاه معتقد است: عوامل دیگری چون سوزاندن درختان به عنوان منبع سوخت، فعالیت‌های عمرانی چون جاده‌کشی و نیز عوامل طبیعی چون آتش‌سوزی ناشی از گرما یا آتش‌سوزی عمدی و ... در افزایش تخریب جنگل‌های ارسباران بسیار موثر است.

محمدرضا الهیان، مسوول منابع طبیعی شهرستان کلیبر نیز درخصوص خطرات موجود در این منطقه اظهار کرد: از عمده‌ترین خطرات در کمین منطقه، کمبود امکانات و تجهیزاتی است که اگر تعهد نیروهای اندک محیط‌بان در حفظ منابع طبیعی نبود، پهنه سرسبز شمال غرب ایران خیلی زودتر از این‌ها تخریب شده و از میان رفته بود.وی دو مقوله کشاورزی و تامین سوخت را مهم‌ترین عامل تخریب مناطق حفاظت شده‌ اعلام کرد و گفت: با توجه به بالا رفتن قیمت زمین‌های روستایی و مهاجرت آنها به منطقه، نیاز برای تامین زمین کشاورزی جهت امرار معاش و سوخت بیشتر محسوس شد.

وی افزود:‌از سوی دیگر در 10 سال گذشته کپسول گاز و نفتی که میان روستاییان تقسیم شده به اندازه‌ای نبوده است تا مردم دست از تخریب جنگل بردارند چراکه به طور میانگین هر خانوار در سال به 2000 لیتر نفت نیاز دارد، اما به خاطر کمبود اعتبار ما فقط هزار لیتر به آنان می‌دهیم.

این در حالی است که میرحسین قومی، معاون طبیعی محیط زیست آذربایجان شرقی گفته است به دلیل توزیع نفت میان روستاییان تخریب جنگل با پارامتر سوخت صورت نمی‌گیرد.وی با اشاره به مشکوک بودن رقم 36 درصدی میزان تخریب جنگل‌ها افزود: با توجه به این که این تحقیق براساس اطلاعات ماهواره‌ای به دست آمده، لذا آمار و ارقام حاصله نمی‌تواند تا این حد زیاد باشد؛ چراکه عوامل تخریب چون جاده‌کشی و دیگر فعالیت‌‌های عمرانی به حدی نیست که این مقدار به دست آید.

جنگل‌های ارسباران از زمان‌های قدیم به دلیل تراکم جمعیت و تنوع زیاد پرندگان و پستانداران بزرگ قابل شکار، مورد توجه خوانین، سلاطین و ساکنین محلی بوده و از دیرباز به عنوان یکی از شکارگاه‌های شناخته شده این سرزمین مطرح بوده است.این منطقه از سوی سازمان جهانی یونسکو به عنوان ذخیره‌گاه زیست کره در فهرست مناطق با ارزش طبیعی جهان ثبت و در ردیف یکی از 9 ذخیره‌گاه زیست کره کشور به شبکه جهانی ذخیره‌گاه‌های زیست کره پیوسته است.

این منطقه از نظر تنوع گونه‌های گیاهی بسیار غنی است، به طوری که حدود 775 گونه گیاهی در این منطقه شناسایی شده است. همچنین این منطقه از نظر تنوع گونه‌های حیات وحش بویژه در ارتباط با گونه‌های معروف قفقاز و کوه‌های پوشیده از جنگل‌ها و درختزارهای اروپا بسیار غنی است. تاکنون در این منطقه بیش از 215 گونه پرنده، 29 گونه خزنده، 5 گونه دوزیست، 48 گونه پستاندار و 17 گونه ماهی شناخته شده است.

سعیده دلال علیپور / جام‌جم تبریز