دورIT را خط بکشید!

اما اگر می‌خواهید به مشاغل هسته فناوری اطلاعات نزدیک شوید (یعنی از دانش، فکر و خلاقیت بیشتر استفاده کنید)، باید از کارهای یکنواختی مثل کارمندی و حواشی آن بیشتر دوری کنید. اصولا علم فناوری اطلاعات بر پایه خلاقیت بنا شده و نیروهای خلاق معمولا عادی رفتار نمی‌کنند.

در گذشته گفتیم مشاغل فناوری اطلاعات به 2‌دسته تقسیم می‌شوند:

1- شغل‌های هسته فناوری اطلاعات، مانند دانشمندان و تحلیل‌گران و برنامه‌سازان

2- شغل‌های در ارتباط با فناوری اطلاعات، مانند مدیران پایگاه داده، تکنسین‌های برق و کابل‌کشی و مدیران شبکه. موضوع شغل‌های فناوری اطلاعات نمی‌تواند یک بحث بی‌حاشیه باشد، چراکه اصل موضوع درباره حاشیه‌ای بودن برخی مسائل است. درباره شغل‌های گروه اول، هفته گذشته توضیحاتی ارائه دادیم و این هفته به توضیحاتی درباره دسته دوم می‌پردازیم.

مارک یوری پورات، جامعه‌شناس آمریکایی و نظریه‌پرداز جامعه اطلاعاتی، کارگران IT (یعنی مشاغل مرتبط با فناوری اطلاعات و نه مشاغل اصلی آن) را به‌صورت جامع‌تری تعریف می‌کند:

او می‌گوید: «کارگران اطلاعاتی فقط کسانی نیستند که با ماشین‌ها و فناوری‌های اطلاعاتی کار می‌کنند، بلکه همه افرادی هستند که در امر تولید، توزیع، هماهنگی و پردازش دانش فعالیت دارند.»

طبق این تعریف بسیاری از مشاغل معمول جامعه، در این دسته‌بندی قرار می‌گیرند و این خود نشانه‌ای از فراگیری فناوری اطلاعات در جامعه است. تقریبا هیچ کاری نیست که بدون تاثیرپذیری از فناوری اطلاعات انجام شود؛ مگر آن‌که با اطلاعات، ارتباط خاصی نداشته باشد.

وقتی بخواهیم درستی یک موضوع را بررسی کنیم، لازم است از حاشیه‌های آن کم کنیم و برای تفکیک حاشیه نیز لازم است مرزها را بشناسیم. ادوارد فریمن و آرمسترانگ آسپری به‌طور مشترک در سال 1980میلادی، میزان نیازمندی یک شـــغل به دانش فناوری اطلاعات یا به دامنه‌های دیگر دانش (Domain Knowledge) را به‌عنوان یک معیار جداسازی نیروی کار فناوری اطلاعات از دیگر شاغلان تعریف کردند. بر اساس این عقیده، اگر بیش از نصف دانش مورد استفاده شخص، از نوع دانش فناوری اطلاعات باشد، نیروی کار IT است.

این تجزیه بر اساس تعریف از نوع محصول تولیدی است و نه ابزار مورد استفاده. برای نمونه، یک مدیر شبکه با بیش از 60هزار کاربر ( شبکه‌های بیش از 50هزار کاربر شبکه‌های بزرگ نامیده می‌شوند. - کتاب آموزشی دوره MCSE مایکروسافت)، اگر نتواند از رده داده بالاتر برود و در مسائلی مانند نحوه عملکرد سیستم‌عامل‌ها و برنامه‌ها، تنها نظارت داشته باشد، یک نیروی حاشیه‌ای در فناوری اطلاعات به‌شمار می‌رود.

در این‌باره می‌توان به مدیران شبکه‌های مبنی بر فناوری نرم‌افزاری مایکروسافت و سخت‌افزارهای شبکه سیسکو و امثال آن‌ اشاره کرد که نمی‌توانند هیچ دخالتی در تغییر رویه‌های کاری آن داشته باشند و فقط تنظیمات تعریف شده آن‌ها را به‌کار می‌بندند. حتی اگر برنامه‌‌نویس هم باشند، تنها بر اساس فناوری ارائه‌شده کار می‌کنند و در عمل کاربری آن سیستم‌ها را بر عهده دارند و نه چیزی بیش از آن.

اما فردی که می‌تواند نوع کارکرد سیستم‌عامل را تغییر دهد یا با استفاده از خلاقیت و دانش فنی خود، نمونه جدیدی را ایجاد کند، یک نیروی کار فناوری اطلاعات است. بیشتر کاربران شبکه‌های مبتنی بر سیستم‌عامل‌های متن‌باز، دخالت مستقیم در نوع کارکرد سیستم‌عامل دارند که این خود به‌معنای استفاده از خلاقیت در تغییر روش‌های کاری است. به‌طور کلی می‌توان نیروهای فناوری اطلاعات را در چهار رده تقسیم‌بندی کرد:

دسته اول کسانی هستند که درباره محصولات و روش‌ها ایده می‌دهند و با تفکر در رایانه‌ها و روش‌های رایانه‌ای زمینه‌ساز تولید محصولات آینده می‌شوند. مانند تحلیل‌گران، معماران سیستم‌های اطلاعاتی و عملیاتی، پژوهشگران و طراحان محصول. این دسته را اصطلاحا «مفهوم‌پرداز¹» می‌خوانند.

دسته دوم کسانی هستند که شناسایی، طراحی، ساخت و آزمایش یک محصول فناوری اطلاعات را به‌عهده دارند و می‌توانند محصولات مورد نظر گروه اول را تولید یا تکمیل کنند. طراحان ریزپردازنده، طراحان سیستم، مهندسان متودولوژی کار، آزمایش‌کنندگان و برنامه‌نویسان برنامه‌های زیرساختی در این دسته قرار می‌گیرند. این دسته را «توسعه‌دهنده²» گویند.

نکته: توسعه‌دهنده در بسیاری از مواقع به‌معنای برنامه‌نویس یا توسعه‌دهنده نرم‌افزار به‌کار می‌رود، اما اینجا معنایی فراتر دارد و در لایه‌های بالاتری از نرم‌افزار توسعه قرار می‌گیرد.

دسته سوم شامل کسانی می‌شود که نگهداری از محصول یا جریان خدمات را برعهده دارند. کارشناسان امور مشتریان، مشاوران سیستم، متخصصان سخت‌‌افزارها، نرم‌افزارها، بانک‌های اطلاعاتی و شبکه، عمده مشاغل این دسته هستند. این دسته را نیز«پشتیبان³» گویند.

دسته چهارم در این چرخه شامل کسانی می‌شود که محصولات را در لایه‌های پایین‌تر و اجرایی‌تر توسعه داده یا اصلاح می‌کنند. این دسته به ماهیت اصلی محصول کاری ندارند و فقط در مراحل و نحوه انجام کارها تغییراتی می‌دهند یا در نهایت یک محیط را برای افراد خصوصی‌سازی می‌کنند؛ مانند طراحان وب‌سایت، مسوولان پایگاه داده، برنامه‌نویس، مهندس رایانه، شبکه و سخت‌افزار. این دسته را «اصلاح‌کننده⁴» گویند.

برای احراز شغلی در فناوری اطلاعات یا حفظ یک شغل، باید مهارت‌هایی داشته باشید که همه این مهارت‌ها مربوط به رایانه نیست. مهارت‌های لازم برای یک فرد در کسب‌وکار فناوری اطلاعات در سه‌ گروه کلی طبقه‌بندی می‌شود:

این دسته شامل تمام دانش و اطلاعاتی است که در دانشگاه به دانشجویان رشته‌های رایانه و فناوری ‌اطلاعات آموزش می‌دهند. علاوه بر این‌، تمام دوره‌های مایکروسافت، سیسکو، انواع CIW و بسیاری از مدارک بین‌المللی معتبر و نیمه‌معتبر و هر نوع دانش‌آموزی از نوع دیجیتال نیز شامل این دسته از علوم لازم برای کار فناوری اطلاعات می‌شوند.

اگر برنامه‌نویس درجه یک یا یک شبکه‌کار فوق حرفه‌ای باشید ولی ندانید که یک پروژه را چه‌طور مدیریت کنید، در بهترین شرایط بیکار خواهید ماند و در شرایط بدتر متضرر می‌شوید و اعتبارتان را از دست می‌دهید!

برای اداره یک شغل در حوزه فناوری اطلاعات باید بتوانید هزینه‌های پروژه را برآورد کنید و برای آن زمان‌بندی در نظر بگیرید. برنامه‌های صنعتی و روال‌های تولید و تصمیم را بشناسید و حتما بودجه‌بندی و پشتیبانی را بدانید. علم خود را هم در دانشگاه و هم در کار به‌روز کنید و درنهایت برای کسب تجربه همان‌قدر تلاش کنید که برای رفتن به دانشگاه تلاش می‌کنید. سعی کنید کارآموزی کنید و در هنگام آموزش به فکر پول درآوردن نباشید.

مهارت جامع‌تری که باید در کسب‌وکار داشته باشید شامل مهارت‌های ارتباطی وسازمان‌دهی می‌شود. یعنی باید گروه کاری و کار گروهی را بشناسید و بتوانید در تیم‌های کاری، خود را جا بیندازید و از همه چیز مهم‌تر آن‌که توانایی برقراری ارتباط داشته باشید تا بتوانید در موضوعات مختلف دامنه همکاران خود را افزایش و تغییر دهید. مهارت‌های سازماندهی برگ برنده شما در گروه‌ها خواهند بود.

نکته: هر شغلی به فراخور نوع و محیط، میزان متفاوتی از این مهارت‌ها را می‌طلبد.

Freeman, Richard (2002), “The Labor Market in the New Information Economy”, Oxford Review of Economic Policy.

1. Conceptualizer

2. Developer

3. Supplier / supporter

4. Modifier

سعید نوری آزاد