اتانول ، جایگزین بنزین می‌شود

به بیان دیگر، تولید بیو اتانول در دنیای امروز به یک مبحث بسیار مهم از نظر زیست محیطی و اقتصادی تبدیل شده است. بیو اتانول حاصل تبدیل انرژی خورشیدی به سوخت‌های شیمیایی با استفاده از روش‌های زیستی و بیوتکنولوژیک است. در واقع اتانول از نظر تولید انرژی و خواص سوختی شباهت زیادی با بنزین دارد و قابلیت مصرف آن در خودرو کاملا به اثبات رسیده است.

محققان کشورمان هم به منظور عقب نماندن از این مقوله کنسرسیوم تحقیقاتی تولید بیو اتانول از مواد لیگنوسلولزی، با هدف ایجاد یک پایلوت تحقیقاتی با تولید 1000 لیتر بیواتانول در روز، در وهله اول و سپس رساندن ظرفیت تولید به 50 هزار لیتر در روز، تشکیل داده‌اند.

دکتر مهرداد آذین ، دکترای بیوتکنولوژی و معاون پژوهشکده بیوتکنولوژی در گفتگویی با ما در این ارتباط به جزئیات بیشتری پرداخته است.

هدف و انگیزه اولیه و اصلی از تولید بیواتانول در دنیا چه بوده است؟

مهم‌ترین عامل توجه، یا بهتر بگویم توجه مجدد، به بحث تولید بیو اتانول در دنیا یافتن جایگزینی برای سوخت خودروها یا همان بنزین است. بیو اتانول یک سوخت تجدیدپذیر است که بر اساس تبدیل زیست توده یا بایومَس (BAO MASS) به قندهای قابل تخمیر و سپس تخمیر الکلی این قندها به اتانول است. زیست توده منبعی از انرژی است که از تبدیل انرژی خورشید به مولکول‌های بیوشیمیایی مانند قندهای ساده و پلیمریک، روغن‌ها و پروتئین‌های سلولی در اثر پدیده فتوسنتز ایجاد می‌شود. مقدار این مواد که هر ساله بر اثر رشد گیاهان روی زمین تولید می‌شوند بسیار عظیم است. در نتیجه بیو اتانول، تبدیل انرژی خورشیدی به سوخت‌های شیمیایی است؛ با استفاده از روش‌های زیستی و بیوتکنولوژیک. اتانول از نظر انرژیایی و خواص سوختی مشابهت زیادی با بنزین دارد و قابلیت مصرف آن در خودرو‌ها مدت‌هاست که شناخته شده است. کشورهایی چون ایالات متحده آمریکا، برزیل، کانادا، سوئد، فرانسه و ژاپن در این زمینه پیشرو هستند.

اتانول نه تنها از نظر عدد اکتان، از بنزین بهتر است بلکه اتانول به خاطر دارا بودن اکسیژن در مولکول خود قابلیت سوختن بهتری دارد. محصول سوختن اتانول تنها آب و CO2 است و بعلاوه فاقد هیدروکربورهای نسوخته، مولکول‌های آروماتیک و ترکیبات گوگردی است. بیواتانول علاوه بر آن‌که می‌تواند خود مستقلا به عنوان سوخت در موتورهای درونسوز به کار گرفته شود، می‌تواند جایگزین MTBE (متیل ترشیاری بوتیل اتر) شود که هم اکنون به بنزین اضافه می‌شود تا عدد اکتان آن‌را بالا ببرد. فراموش نکنید که MTBE ماده‌ای شناخته شده از نظر ایجاد سرطان است و در هوا و آب‌های زیرزمینی متراکم شده و براحتی از بین نمی‌رود. تولید و مصرف MTBE در بسیاری از کشورهای جهان ممنوع شده یا در حال ممنوع شدن است.

جالب آن‌که قیمت اتانول در بازارهای جهانی بسیار به قیمت بنزین نزدیک شده است (البته این مربوط به بیواتانول نسل اول است) و با توسعه فناوری‌های ارزان قیمت که در حال گسترش نیز است بزودی شاهد کنار گذاشته شدن بنزین به عنوان سوخت اتومبیل‌ها خواهیم بود.

از حدود 3 سال پیش با اعلام آمادگی کشت و صنعت کارون جهت راه‌اندازی یک واحد تولید بیواتانول از باگاس نیشکر و با همکاری وزارت صنایع و معادن، کنسرسیومی متشکل از چند مرکز تحقیقاتی و دانشگاه کشور تشکیل شد که هدف آن توسعه فناوری تولید بیواتانول از باگاس نیشکر بود. هزینه‌های انجام طرح از محل بودجه‌های تحقیقاتی وزارت صنایع و معادن و ستاد انرژی‌های نو معاونت پژوهش و فناوری ریاست جمهوری و شرکت پخش و پالایش فرآورده‌های نفتی تامین شده و می‌شود. شرح وظایف هر یک از اعضای کنسرسیوم مشخص است و طی برنامه زمانبندی که سعی زیادی بر عدم عدول از آن می‌شود، کارها تقسیم شده و به پیش می‌رود.

این یکی از اولین کنسرسیوم‌های تحقیقاتی است که در کشور تشکیل شده است و موفقیت آن از اهمیت بالایی برخوردار است. وزارت صنایع و معادن و شرکت کشت و صنعت کارون از کارفرماهای آن هستند. با تشکیل کنسرسیوم تحقیقاتی قادر خواهیم بود تا از تخصص‌های گوناگون و مراکز مهم سرمایه‌گذاری، علمی و تحقیقاتی در جهت نیل به یک هدف واحد یعنی تدوین از مواد سلولزی بهره ببریم.

بعلاوه با استفاده از نتایج طرح می‌توان در آینده نزدیک بین 5 تا 15 درصد حجم بنزین مصرفی را با اتانول جایگزین کرده و روزانه بین 4 تا 12 میلیون لیتر مصرف بنزین و یا واردات آن را کاهش داد. اتانول که از این روش تولید می‌شود سوختی پاک بوده و تغییری در موازنه دی اکسید کربن موجود در اتمسفر ایجاد نمی‌کند. همچنین دستیابی به این فناوری، ایران را در ردیف کشورهای آمریکا و برزیل که جزو پیشگامان فناوری تولید اتانول هستند قرار می‌دهد.