سبک «حقیقی» تمام شد

حقیقی، از سینماگران قدیمی و استخوان خردکرده‌ای بود که همواره حضور آنها در یک فیلم به کلیت و بهتر شدن اثر کمک می‌کند. از این نسل می‌توان به عبدالله اسکندری و مرحوم فرهنگ معیری در چهره‌پردازی و امیر اثباتی و محسن شاه‌ابراهیمی در طراحی صحنه و لباس اشاره کرد که همواره حضور آنها نقشی تعیین‌کننده در موفقیت یک اثر دارد. در مورد فعالیت نعمت حقیقی، عبارت «وسواس» بسیار شنیده شده است. او هیچ‌گاه گزینه مناسبی برای کارگردان‌هایی که می‌خواستند فیلمی را با شلختگی در مدت زمانی کوتاه بسازند، نبود. حضورش به فیلم حس و حالی خاص می‌داد و به دلیل سواد بالایش اگر کارگردانی در کار دچار اشتباه می‌شد، این موضوع را به او می‌فهماند و سعی می‌کرد فیلم را ترمیم کند. البته این روحیه‌ای نبود که هر کارگردانی آن را تحمل کند و به همین دلیل محسن مخملباف، به عنوان کارگردانی که می‌خواست در فیلم «ناصرالدین شاه آکتور سینما» فیلمبردار تابع او باشد، او را از کار کنار گذاشت.

او بهترین فیلمبردار سیاه و سفید ایران بود و کارش را از تلویزیون آغاز کرد. بررسی فیلم‌های سیاه و سفید او ـ البته اگر نسخه باکیفیتی از آنها یافت شود ـ میزان سلیقه و دقت او در نورپردازی فضاهای پرکنتراست را نشان می‌دهد. «داش آکل» ساخته مسعود کیمیایی، یکی از این آثار است.

حقیقی برخلاف فیلمبرداران همنسل خود همچون مرحوم احمد شیرازی و مازیار پرتو که با تسلط در امر فیلمبرداری، به دنبال مهارت‌های تکنیکی و فیلمبرداری حرکتی بودند، او بیشتر به دنبال کنتراست، قاب‌بندی، نور و رنگ بود.

او استاد دکوپاژ بود و معتقد بود فیلمبردار نباید در سر صحنه صرفا «تکنسین دوربین» باشد و براساس دکوپاژ کارگردان کار کند؛ به همین دلیل وقتی پشت دوربین قرار می‌گرفت، تنها فیلمبردار نبود و به عنوان مشاوری باسواد، حضورش به خلق یک اثر برجسته می‌انجامید.

همین ویژگی بود که باعث شد او سهم بسیاری در تربیت کارگردان‌های شاخص پیدا کند. کارگردان‌هایی که بسادگی می‌توان از آنها با عبارت «کارگردان مکتب نعمت» نام برد.

سال‌ها قبل وقتی ناصر تقوایی از تولید سریالی تلویزیونی و تاریخی کوچک جنگلی کنار گذاشته شد و بهروز افخمی جای او را گرفت، با موفقیت اثر این جمله از طرف تقوایی شنیده شد که «افخمی با فیلمبردار من رفت و سریال من را ساخت».

این جمله نشان‌دهنده میزان تاثیر موفقیت این فیلمبردار در ساخت این سریال بود. معروف است هنگام ساخت فیلم «شوکران»، با بهروز افخمی ساعت‌ها درباره یک پلان صحبت می‌کردند تا آن را ثبت کنند. حقیقی طراح صحنه‌ای خوش‌ذوق بود و طراحی صحنه و لباس فیلم شوکران هم کار او بود. نعمت حقیقی از 8 سال قبل خود را بازنشسته کرد و دیگر پشت هیچ دوربینی نایستاد؛ اما در این سال‌ها تهیه‌کنندگان زیادی با نام او تقاضای «پروانه ساخت» دادند که البته هیچ‌گاه امکان استفاده از او را در فیلم‌های خود پیدا نکردند. او مانند همه فیلمبردارها دوست داشت فیلم بسازد؛ اما «فیل در تاریکی» تنها اثر نیمه‌کاره او در مقام کارگردان بود که بعدها با کمک عباس رافعی تکمیل شد. آخرین بار در مستند «جادوگر» به کارگردانی رضا درمیشیان که درخصوص زندگی و فعالیت‌های علیرضا زرین‌دست ساخته شد، فیلمبردار صاحب سبک سینمای ایران مقابل دوربین آمد و گفت: «فیلمبرداری سبک ندارد!»

تولد: خرداد 1318

آغاز فعالیت در سینمای ایران: 1337 به عنوان دستیار فیلمبردار

مهمترین فیلم‌ها در مقام فیلمبردار: «گوزن‌ها»، «داش‌آکل»، «بلوچ»، «خاک»، «غزل»، «دشنه»، «تنگسیر»، «شازده احتجاب»، «سفیر»، «دزد عروسک‌ها»، «عروس»، «ناصرالدین‌شاه آکتور سینما»، «روز فرشته»، «معجزه خنده»، «فصل پنجم»، «جهان پهلوان تختی» و «شوکران».

عزیز ساعتی، مدیر فیلمبرداری: از نوجوانی به تصویر و سینما علاقه‌مند بود و برایش آنچه روی پرده سینما می‌گذشت، دلنشین‌تر از کلاس‌های خشک و بی‌روح مدرسه بود. او با هر فیلم گام بلندی برداشت، از کار برای سینمای تجاری صرف پرهیز کرد و در کنار کارگردانان جوان سینما به حرفه فیلمبرداری و تصاویر سینمای ما جان تازه‌ای بخشید.

تورج منصوری، مدیر فیلمبرداری: او آخرین نفر از نسلی روشنفکر و در عین حال هنرمند، غزلسرا و شاعر تصاویر بود.

محمدرضا سکوت، مدیر فیلمبرداری: او مثل یک پیشکسوت درجه یک، حامی جوان‌ها بود و دوست داشت فکرهای جدید و نیروهای جدید وارد این عرصه شوند.

اصغر رفیعی‌جم، مدیر فیلمبرداری: آنقدر بزرگوار بود که اگر امتیازی در کار همکاری می‌دید، تعریف می‌کرد.

تورج اصلانی، مدیر فیلمبرداری: او کارگردان نبود؛ اما مانند یک کارگردان در خلق یک فیلم سهم داشت.

یدالله صمدی، کارگردان: او یکی از نعمت‌های خدادادی سینمای ایران بود و تسلط وی به علم نگاتیو و نور و فیلمبرداری، حساس بودن و عاطفی بودن این هنرمند به حس گرفتن و رنگ گرفتن فضاها و پلان‌ها کمک می‌کرد.

سیدضیاء هاشمی، تهیه‌کننده: زنده‌یاد حقیقی از نظر کاری انصافا رودست نداشت و ما ناباورانه باید مرگش را بپذیریم.