نوشدارو پس از مرگ سهراب

اما بیستون تنها یک ماه پس از ثبت جهانی نفس راحتی از دست ساخت و سازهای شرکت پلیمر کشید و پس از آن مسوولان کارخانه پلیمر اصرار بر ماندن داشتند و نتیجه این شده است که امروز پس از گذشت 5 سال دو کارخانه پتروشیمی‌ و پلیمر همچنان به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهند؛ هیچ حکم قضایی نیز فعالیت آنها را متوقف نمی‌کند.

وقتی از مسوولان سازمان میراث فرهنگی درباره دلایل ماندن این کارخانه در حریم بیستون سوال پرسیده می‌شود، می‌گویند هزینه‌های زیادی صرف ساخت کارخانه شده و جابه‌جایی آن به همین راحتی‌ها نیست.

داوود دانشیان مدیر پایگاه میراث فرهنگی بیستون در این باره می‌گوید: «پس از صحبت‌های انجام شده با کارشناسان، آنها نظراتی را درباره فعالیت این دو کارخانه داده و این نظرات نیز به مسوولان کارخانه‌ها منتقل شده و قرار است که فعالیت آنها مطابق با ضوابط میراث فرهنگی صورت بگیرد.»

او درباره نکاتی که باید این دو کارخانه رعایت کنند، می‌گوید: « تغییر رنگ کارخانه پتروشیمی، ایجاد فضای سبز و ممانعت از آلایش کوه‌ها از جمله ملاحظاتی است که کارخانه پتروشیمی‌ موظف به رعایت کردنشان است. همچنین ما موفق به جابه‌جایی حفر چاه توسط کارخانه پلیمرشدیم. چرا که موقعیت جغرافیایی چاه‌های مورد نظر آنها صدماتی را به آب‌های زیرزمینی این محوطه می‌زد.»

به گفته دانشیان این ملاحظات و نکات مورد نظر میراث فرهنگی به مسوولان دو کارخانه ارائه شده است و قرار شده بتدریج این ملاحظات رعایت شود.

این گفته دانشیان به این معنی است که هنوز پس از گذشت 3 سال و اندی از زمان جهانی شدن این اثر، مسوولان 2 کارخانه این ملاحظات را رعایت نکرده و تنها قول همکاری با سازمان میراث فرهنگی را داده‌اند.

از مدیر پایگاه میراث فرهنگی بیستون درباره نظر کارشناسان یونسکو سوال می‌شود، که او این‌گونه پاسخ می‌دهد: «کارشناسان یونسکو سال گذشته بازدیدی از محوطه داشته و خواستار پیگیری‌های سازمان میراث فرهنگی برای اجرایی شدن نکات و ملاحظات مشخص شده توسط کارخانه‌ها شده‌اند.»

دانشیان درباره این‌که ملاحظات و نکات ابلاغ شده چه زمانی صورت اجرایی به خود می‌گیرد، تنها به گفتن این نکته بسنده می‌کند که این اقدامات قرار است بتدریج انجام شود.

همچنین او درباره این‌که اگر دو کارخانه نکات ابلاغ شده را رعایت نکنند، سازمان میراث فرهنگی چه واکنشی نشان خواهد داد، می‌گوید: «اگر اقدامات عمرانی آنها خارج از چارچوب و ضوابط میراثی انجام شود، میراث فرهنگی هم کوتاه نخواهد آمد و قطع به یقین دوباره از طریق مقامات قضایی اقدام خواهیم کرد.»

اما در این میان شنیدن صحبت یکی از اعضای هیات راهبردی که در عین حال تحقیقاتی روی محیط زیست محوطه بیستون انجام داده است، خالی از لطف نیست. چرا که این کارشناس در کنار دیگر اعضای هیات راهبردی و دوستداران میراث فرهنگی بارها و بارها پس از بازدید از محوطه تاریخی بیستون نسبت به عواقب زیست‌محیطی و فعالیت‌های این دو کارخانه به مسوولان سازمان میراث فرهنگی هشدار داده‌ است؛ هشدارهایی جدی نسبت به تخریب کتیبه داریوش هخامنشی و تهدید ثبت جهانی آن، نابودی زمین‌های مرغوب کشاورزی و تهدید محیط‌ زیست منطقه و رودخانه گامسیاب.

اسماعیل کهرم استاد دانشگاه، کارشناس محیط زیست و عضو هیات راهبردی درباره خطرات ناشی از فعالیت‌های دو کارخانه در حریم بیستون می‌گوید: «بیستون از 2 منظر تاریخی و طبیعی دارای ارزش است، اما همگان تنها متمرکز روی ارزش تاریخی آن هستند. ضمن آن‌که باید به فکر آثار تاریخی که در دل خاک بوده و هم اکنون امکان کاوش وجود ندارد نیز بود.»

به گفته او در محوطه و دشت بیستون انواع گیاهان نادر، قوچ، میش و کل وجود دارد که این جانواران و گیاهان در نتیجه فعالیت این دو کارخانه بتدریج از بین خواهند رفت. همچنین کارخانه پتروشیمی‌ ثانیه‌ای 80 لیتر آب از رودخانه منطقه استفاده می‌کند که این خود صدماتی را به سفره‌های آب زیرزمینی و آثار موجود در دل خاک وارد می‌کند. چه، آب در زیرزمین مانند ستون است برای آثار تاریخی نهفته در خاک و اگر میزان آب برداشتی بیش از حد معمول باشد قطعاً بناها نابود شده و چیزی برای کاوش وجود ندارد.

کهرم همچنان به عنوان یکی از اعضای هیات راهبردی معتقد به انتقال کارخانه‌ها به جای دیگری است و در این زمینه توضیح می‌دهد: «فعالیت‌های شرکت پتروشیمی‌ منجر به ایجاد آلاینده‌هایی به نام «وانالیون» می‌شود که این آلاینده‌ها به «گرد مرگ» مشهور هستند و وقتی گردها روی کتیبه داریوش که 2500 سال قدمت دارد بنشینند بتدریج باعث فرسایش و ترک خوردن آن می‌شوند.»

این کارشناس محیط زیست درباره فعالیت‌ها، تحقیقات و نظرات جدید هیات راهبردی به مسوولان سازمان میراث فرهنگی می‌گوید: «پس از ثبت جهانی بیستون هیچ اقدامی ‌مگر با رای و نظر هیات راهبردی انجام نمی‌شد. اما هم اکنون گویا بخشنامه‌ای از سوی سازمان میراث فرهنگی به مدیران پایگاه‌ها ارائه شده است که تنها با این هیات و کمیته مشورت شده و در نهایت آنها خود راساً می‌توانند تصمیم‌گیری کنند.»

کهرم با وجود آن‌که همچنان مخالف فعالیت‌های این دو کارخانه درمحوطه بیستون است، اما در نهایت نظر خود را درباره کاهش صدمات وارده به محوطه و کتیبه بیستون بیان می‌کند: «‌هیچ‌کس با احداث کارخانه پتروشیمی موافق نبود، اما با توجه به این‌که گویا یکی از طرح‌های مصوب استانی بوده است این کارخانه احداث شد، اگرچه نظرخواهی از ما همان ضرب‌المثل نوشدارو پس از مرگ سهراب است، اما می‌توان میان بد و بدتر انتخاب کرد و در حال حاضر سازمان میراث فرهنگی و مسوولان مربوطه در استان می‌توانند با تعیین ضوابط خاص و میزان آب برداشتی و خروج مواد سمی‌ از کارخانه‌ها این صدمات را به حداقل برسانند.

کتیبه جهانی داریوش ودشت آرام و فرو رفته در سکوت بیستون که در تابستان 2006 در فهرست آثار جهانی یونسکو با رای قاطع اعضای کمیته میراث جهانی به ثبت رسید، امروز پس از قرن‌ها گویا در انتظار سرنوشت دیگری برای خود است؛ سرنوشتی تلخ و نابود کننده که بتدریج گریبانگیر هشتمین اثر جهانی ایران خواهد شد.