گزینه صحیح؛ گزینه پنجم!

تا یکی دو سال پیش، بازار کار آموزشگاه‌های کنکور بسیار داغ بود و رقابت بینشان فشرده و به دلیل این ‌که به قول معروف دست زیاد شده بود، هر از گاهی در گوشه و کنار تخلفاتی هم دیده می‌شد. اگر از بحث این ‌که اساس وعده‌های دروغین این موسسات برای قبولی تضمینی داوطلبان در کنکور خلاف قانون است بگذریم، تخلفات متعدد دیگر نیز رخ می‌داد. تخلفاتی که گرچه به دلیل بالا رفتن ظرفیت دانشگاه‌ها و پایین آمدن میزان داوطلبان و در نتیجه کم شدن بازار کلاس‌های کنکور کمتر شده، اما همچنان وجود دارد.  

چندی پیش سازمان سنجش با اعلام بیانیه‌ای، به داوطلبان در مورد سوءاستفاده‌های احتمالی آموزشگاه‌ها هشدار داد. در این بیانیه به 6 راه سوءاستفاده از داوطلبان اشاره شده و نکاتی برای در دام نیفتادن به داوطلبان گوشزد شده بود. در این بیانیه آمده بود: «سازمان سنجش با هیچ سایت، رسانه، روزنامه و... در زمینه انتخاب رشته، اعلام نتایج و طراحی سوال همکاری نمی‌کند. سازمان سنجش با هیچ موسسه، آموزشگاه و رسانه‌ای در زمینه برگزاری آزمون‌های آزمایشی دوره‌های فراگیر پیام نور، کلاس‌های آمادگی و مشاوره و انتخاب رشته همکاری نمی‌کند.» ارسال بروشورهای تبلیغاتی به منازل داوطلبان و به‌کارگیری نام سنجش در متن آگهی و پیام تبلیغاتی یکی دیگر از مواردی است که مورد نقد و تاکید سازمان سنجش قرار گرفته است. سازمان سنجش آموزش کشور تاکید کرده است به هیچ وجه بروشورهای تبلیغاتی و... برای داوطلبان ارسال نمی‌کند.

در ادامه این بیانیه سازمان سنجش تاکید شده بود: تبلیغ سوالات تضمینی و قبولی تضمینی به طوری که وانمود می‌شود موسسه تبلیغ‌کننده به سوالات آزمون دسترسی دارد یا با بهره‌مندی از اساتید طرح سوالات نسبت به برگزاری آزمون‌های آزمایشی اقدام می‌کنند نیز از دیگر نکاتی است که سازمان سنجش با رد و تکذیب آن تاکید کرده است که دسترسی به سوالات استاندارد سازمان سنجش امری غیرممکن است و اساتید طرح سوال اجازه همکاری با هیچ گونه موسسه و آموزشگاهی را ندارند. تبلیغ موسسات در زمان توزیع مدارک ثبت‌نامی در باجه‌های پست به گونه‌ای که با دادن دفترچه‌های تبلیغاتی یا فرم‌هایی که اطلاعات داوطلبان در آن درخواست شده است به نظر می‌رسد موسسه تبلیغ‌کننده مورد تایید سازمان سنجش است و یا از این اقدام مطلع است از دیگر مواردی است که سازمان سنجش به آن واکنش نشان داده و تاکید کرده است که به هیچ عنوان این تبلیغات مورد تایید سازمان سنجش نیست.

از دیگر اشکالات تبلیغاتی موسسات که سازمان سنجش به آن اشاره کرده است این است که فردی با داوطلبی به صورت تلفنی صحبت کرده و خود را از کارکنان سازمان معرفی می‌کند و از این طریق با دادن وعده و وعید مبالغی را اخذ و سپس ناپدید می‌شود. سازمان سنجش تاکید کرده است که این نوع تماس‌ها نیز به هیچ عنوان از سوی سازمان سنجش آموزش کشور نیست.  

بروز تخلفاتی به این گستردگی و در این سطح بی‌شک نشان از وجود تب کنکور در جامعه دارد. اضطرابی که از اوایل دوران دبیرستان شروع می‌شود و تا لحظه اعلام نتایج کنکور دامنگیر داوطلبان و خانواده‌های آنهاست. از کارشناسان آموزش و پرورش درباره چند و چون و دردسرهای کلاس‌های کنکور می‌پرسیم.

سودابه سیه‌پوش، کارشناس آموزش سیستم این آموزشگاه‌ها را مورد نقد قرار می‌دهد و می‌گوید: «من اساسا با سیستم تست‌زنی مخالفم. این آموزشگاه‌ها با بچه‌ها مفهومی کار نمی‌کنند بلکه فقط به قول خودشان به آنها تکنیک تست‌زنی یاد می‌دهند. از طرفی آزمون‌هایی که برای بچه‌ها برگزار می‌کنند به جای این که به آنها کمک کند، به قدری در آنها احساس رقابت ایجاد می‌کند که همیشه استرس دارند. مهم‌تر از همه این سیستم باعث می‌شود بچه‌ها بی‌سواد بار بیایند».

او که خود در یک هنرستان تدریس می‌کند ادامه می‌دهد: «اول سال به بچه‌ها توصیه می‌کنم سر این کلاس‌ها نروند، اما بیشتر از آنها خانواده‌هایشان اصرار دارند. مبالغ هنگفتی هم هزینه می‌کنند. مثلا یک میلیون تومان برای ثبت‌نام در این کلاس‌ها می‌پردازند در حالی که می‌توانند با این مبلغ برای فرزندشان یک لپ‌تاپ بخرند که خیلی برایش مفیدتر است».

این کارشناس آموزش تاکید می‌کند: «الان با بالا‌رفتن ظرفیت می‌توان راحت‌تر در کنکور آزاد قبول شد. حتی بدون کنکور می‌توان وارد دانشگاه‌های علمی و کاربردی شد. نیازی نیست این استرس وحشتناک را دانش‌آموزان تحمل کنند و در آخر هم نتوانند در دانشگاه سراسری قبول شوند. الان بیشتر رقابت بر سر دانشگاه سراسری است، اما آیا می‌ارزد که این همه هزینه کنند و با استرسی که تحمل می‌کنند ناراحتی روحی بگیرند؟»

او با اشاره به سیستم سهمیه‌بندی می‌گوید: «قبول شدن در دانشگاه سراسری خیلی سخت شده. خوب است هر خانواده‌ای توانایی‌های فرزندش را در نظر بگیرد و او را مجبور به کاری نکند که از توانایی‌اش خارج است. من دانش‌آموزان بااستعداد زیادی داشته‌ام که به خاطر رفتن به دانشگاه سراسری سال‌ها پشت کنکور مانده‌اند و آخر سر دلسرد شده و ادامه نداده‌اند. در حالی که اگر از اول به یک دانشگاه دیگر می‌رفتند می‌توانستند بسیار موفق باشند».

سیه‌پوش درباره کیفیت در این آموزشگاه‌ها می‌گوید: «آن طور که دانش‌آموزان برای من تعریف کرده‌اند کیفیت کلاسی که در یکی از این آموزشگاه‌ها در اختیار آنها گذاشته‌اند، بسیار بد، کوچک و کثیف و بی‌امکانات بوده است. پشتیبان‌ها (که مشاوره و برنامه‌ریزی تحصیلی دانش‌آموزان و پیگیری روند درس خواندن آنها را به عهده دارند) به فکر بچه‌ها نیستند و آن‌طور که باید پیگیری نمی‌کنند. کیفیت کتاب‌های تست آموزشگاهی نیز به گفته این کارشناس آموزش، پایین است: «کتاب‌های درسی مدام عوض می‌شوند اما کتاب‌های تست معمولا دیر تغییر می‌کنند. دانش‌آموز در مدرسه کتابی را می‌خواند که نسبت به پارسال تغییر کرده اما باید تست‌هایی را بزند که مطابق کتاب پارسال است و با کتابی که امسال او می‌خواند زمین تا آسمان تفاوت دارد. در عوض زمان کنکور تست‌هایی را باید پاسخ دهد که مطابق آخرین تغییرات کتاب‌های درسی است.»

اما خطراتی که در حاشیه شرکت در این کلاس‌ها دانش‌آموزان را تهدید می‌کند، این کارشناس را بیشتر نگران می‌کند: «اولا دانش‌آموزانی که تا ساعت 10 شب در این کلاس‌ها شرکت می‌کنند دیگر برای مدرسه وقت ندارند. خسته هستند و درس نمی‌خوانند. از این که بگذریم تا دیروقت در خیابان ماندن برای یک نوجوان 17‌ساله خطرناک است. من با دانش‌آموزانم صمیمی هستم. برای من تعریف می‌کنند که گاهی سوار ماشین‌هایی می‌شوند که راننده قصد سوء‌استفاده از آنها را دارد.»

او اضافه می‌کند: «بعضی از خانواده‌ها در اختیار فرزندانشان موبایل قرار می‌دهند تا زمانی که خارج از خانه هستند مشکلی برایشان پیش نیاید. دانش‌آموزان نوجوان هستند و ممکن است به درستی از موبایل استفاده نکنند و به کارهای حاشیه‌ای کشیده شوند. از طرف دیگر آنها در سن حساسی هستند، بخصوص برای دخترها که تا دبیرستان همه معلم‌هایشان زن بوده و ناگهان به کلاس کنکور می‌روند و با معلم مرد روبه‌رو می‌شوند.»

این کارشناس اساس و شیوه برگزاری کنکور را زیر سوال می‌برد: «کنکور به نظر من شیوه درستی برای ارزیابی دانش‌آموزان برای ورود به دانشگاه نیست. تکیه ما بر حفظیات است و این‌گونه دانش‌آموزان را بی‌سواد بار می‌آوریم. بحث تشکیل هنرستان‌ها یکی از کارهای خوب آموزش و پرورش بود. در هنرستان بچه‌ها کار را عملی یاد می‌گیرند و من دیده‌ام که این افراد در دانشگاه بسیار موفق‌تر از بچه‌هایی بوده‌اند که علوم نظری خوانده‌اند.»

سلیمان فرهادیان، کارشناس آموزش و معاون پرورشی، درباره بحث آموزشگاه‌های کنکور می‌گوید: «با کمتر شدن بازار کلاس‌های کنکور، تخلفات هم کمتر شده است، اما هنوز هم وجود دارد. در آموزشگاه‌های کوچک و ناشناخته انواع تخلفات صورت می‌گیرد.»

او در مورد تخلفاتی که خود با آنها برخورد داشته می‌گوید: «بعضی از آموزشگاه‌ها وعده قبولی تضمینی می‌دهند. روش کار آنها به این صورت است که 20 تا 30 میلیون از داوطلب می‌گیرند و به او وعده می‌دهند که سوالات را در اختیار آنها می‌گذارند. روز آزمون، ساعت 8 صبح که سوال‌ها پخش شد، این افراد به مراکز برگزاری مراجعه می‌کنند و با توجیه این‌که دیگر سوال‌ها لو رفته از برگزارکنندگان می‌خواهند که سوالات را در اختیار آنها بگذارند. بلافاصله سوالات را بین چند استاد پخش می‌کنند تا سوالات در عرض نیم ساعت پاسخ داده شود و سپس سوالات را به صورت‌های متقلبانه مختلف مثلا موبایل یا دستگاه ضبط و پخش در اختیار داوطلبان می‌گذارند.»

یکی از موارد دیگر تخلف که این کارشناس آموزش تعریف می‌کند بیشتر دامن دبیران را می‌گیرد: «بعضی از افراد سودجو محلی را به عنوان آموزشگاه کنکور اجاره می‌کنند و بعد این‌سو و آن‌سو آگهی دعوت به کار از دبیران می‌دهند. زمانی که دبیران آمدند آموزشگاه از آنها می‌خواهد به عنوان شروع به همکاری مبلغی را به آنها بدهد تا در واقع در کار شریک باشند. بعد هم همه پول‌ها را برمی‌دارند و فرار می‌کنند.»

در نکوهش کنکور بسیار گفته شده و آموزش و پرورش درصدد است کنکور را از میان بردارد. اما تا آن زمان چاره چیست و چه طور می‌توان دانش‌آموزان و خانواده‌هایشان را از این خطرات با خبر کرد؟ سودابه سیه‌پوش اطلاع‌رسانی از طریق صداوسیما را پیشنهاد می‌کند: «صداوسیما بهترین مرجع برای خانواده‌هاست. بیشتر خانواده‌ها متاسفانه اهل مطالعه نیستند و به اینترنت و روزنامه‌ها دسترسی ندارند، اما تلویزیون را تقریبا همه می‌بینند. بهترین راه برای روشن کردن خانواده‌ها پخش برنامه‌های روشنگرانه از تلویزیون است.»

به هر حال توصیه برای دوری از کلاس‌های کنکور، ممکن است برای بسیاری قانع‌کننده نباشد. به نظر نمی‌رسد که با تب کنونی کنکور تا پیدا شدن روش درستی برای ورود دانش‌آموزان به دانشگاه‌ها، این کلاس‌ها برچیده شوند، اما مسوولان درتلاشند خانواده‌ها را از آسیب‌های احتمالی این آموزشگاه‌ها باخبر کنند.

سارا لقایی