حفظ ارزش‌های انسانی با فناوری اطلاعات

نکته: موضوع کارت‌های اعتباری موضوعی اقتصادی است ولی به دو دلیل در «کلیک» به آنها می‌پردازیم. اول آنکه این کارت‌ها (خدمات) محصولی از دنیای فناوری اطلاعات هستند و دوم آنکه موضوع اعتبارات در دنیای تجارت الکترونیکی حرف اول را می‌زند، یعنی شما باید اعتبار داشته باشید و اعتماد کنید. پس لازم است به این موضوع در قالب کارت‌های اعتباری نگاه کوتاهی داشته باشیم.

در نگاه اول کارت اعتباری به‌‌ظاهر یک کارت پلاستیکی است که روی آن نام صاحب کارت یا شماره مخصوصی حکاکی شده و پشت کارت یک نوار مغناتیسی دیده می‌شود که درون خود برخی اطلاعات دارنده کارت را ذخیره کرده است و اگر این کارت از نوع کارت‌های هوشمند باشد دارای چیپ پردازشگر و حافظه است.

شماره روی کارت حداقل در موسسه صادر کننده یکتا (یونیک) است و اگر در شبکه‌های دیگر (مانند شبکه تبادل اطلاعات بانکی شتاب) نیز بخواهد جای گیرد، باید از قوانین حاکم بر آن پیروی کند و شماره آن باید معرف بانک صادر کننده و نوع کارت باشد.

تاریخچه استفاده از یک کارت به‌جای پول نقد، برمی‌گردد به‌حدود سال 1920 که شرکت‌های نفتی آمریکا و هتل‌های زنجیره‌ای از آن استفاده کردند. اولین‌بار به‌طور رسمی در سال 1950 این کارت‌ها توسط Diners Club Inc معرفی شدند و حدود 8سال بعد American Express اقدام به تولید و استفاده از آنها کرد.

در قدیم که سیستم‌های الکترونیکی و خدمات آنلاین امروزی رواج نداشت، بانک‌ها کارت‌های اعتباری را با دریافت یک مبلغ اولیه به مشتری می‌دادند و بعد از مدتی به‌صورت ماهیانه یا سالیانه یا دوره‌های زمانی مشخص در ازای فاکتورهایی که به‌عنوان خرید مشتری دریافت می‌کردند، یک صورت حساب برای فرد ارسال می‌شد و معادل آن را از حساب وی کم می‌کردند. این روش امروزه جوابگو نیست و با سیستم‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات، کاملا تغییر کرده است. امروزه بانک‌ها صادرکننده کارت هستند و آن را در ازای قرارداد یا حساب فرد می‌پردازند و در هنگام خرید بلافاصله از حساب فرد مبلغ کاسته می‌شود.

نکته: کارت‌های بانکی به دو دسته کارت‌های «بدهکار» (Debit Card) و کارت‌های «اعتباری» (Credit Card) تقسیم می‌شوند. در نوع بدهکار شما مبلغی را به بانک می‌دهید و هر وقت خواستید آن را یا از باجه و خودپرداز دریافت می‌کنید یا از فروشگاه به همان مقدار خرید می‌کنید. این بدان معناست که در هر صورت بانک آن مبلغ را به شما بدهکار است. در نوع دوم، بانک‌ها طبق یک قرارداد به شما مبلغی بیش از آنچه که در حساب دارید اعتبار می‌دهند تا در مدت معینی به بانک برگردانید، یعنی بانک برای شما اعتبار قائل می‌شود. حدود سال 1959 میلادی بود که BankAmericard به‌عنوان اولین کارت اعتباری رسمیت یافت و بانک Bank of America آن‌را معرفی کرد که مخصوص شهروندان ایالت کالیفرنیا بود. البته با سیستم آن روزها استفاده خارج از ایالت هم معنایی نداشت، اما حدود 7سال بعد در برخی از ایالات دیگر نیز قابل استفاده شد.

این موضوع تا آنجا ادامه پیدا کرد که در سال 1976میلادی یعنی 17سال پس از راه‌اندازی، با تشکیل کنسرسیومی متشکل از چندین بانک با نام VISA شروع به فعالیت کرد و امروزه یک کنسرسیم بین‌المللی شده است. 10سال قبل از تشکیل این کنسرسیوم اتحادیه کارت‌های بین بانکی با نام
Interbank Card Association تشکیل شد و این کنسرسیوم نیز با تغییر نام امروزه با نام MasterCard شناخته می‌شود. مسترکارت درعمل به بانکی تعلق نداشت و تنها راهی برای گسترش استفاده کارت بانک‌های مختلف در سامانه یکدیگر بود.

پس از دانستن تاریخچه باید دید این کارت‌ها به چه کار می‌آیند. آیا اصولا دردی از کسی دوا می‌کنند؟

کارایی این کارت‌ها در نوع واگذاری آنها نهفته یعنی اینکه باید دید چگونه اعطا می‌شوند. ارائه این کارت‌ها به دو روش انجام می‌شود؛ یکی همان روش قدیمی که در ازای یک قرارداد مبلغی دریافت می‌شود و در مدت زمان قرارداد فرد مبلغی را به‌عنوان اعتبار استفاده می‌کند و در انتها با بانک تسویه می‌کند. به‌عنوان نمونه من مبلغ 500هزار تومان به بانک یا موسسه مالی پرداخت می‌کنم و در ضمن قراردادی یک ساله با بانک منعقد می‌کنم که بانک به من 700هزار تومان اعتبار می‌دهد تا یک سال استفاده کنم و در آخر آن‌را تسویه کنم یا ماهیانه آن مبلغ را باز پس دهم.

روش دیگر که اصل موضوع ماست ریشه در فناوری اطلاعات دارد و از روش‌های متعالی بانکداری است. در این روش بانک، یک «بانک اطلاعاتی» یکپارچه دارد و مشتریان نیز همه شناسایی شده هستند. مشتریان رفتار اقتصادی دارند و نرم‌افزار این را شناسایی می‌کند. رفتار اقتصادی به‌طور ساده یعنی اینکه هر فعل اقتصادی شما می‌تواند بخشی از یک رفتار باشد و نوع کارکرد شما می‌شود یک رفتار که نشانه شخصیت مالی شماست.

برای نمونه من هر ماه a ریال از روزنامه جام‌جم به‌عنوان دستمزد دریافت می‌کنم که این مبلغ به حساب بانکی من واریز می‌شود و من هر ماه 40درصد از آن را نقدی دریافت می‌کنم، 15درصد آن را پس‌انداز می‌کنم، 25درصد آن‌را به قسط وام می‌دهم و 20درصد آن‌را برای تسویه فیش تلفن و برق و این‌جور چیزها می‌پردازم. این رفتار از آنجا که همیشه تکرار می‌شود از دید بانک به‌عنوان رفتار مالی من برداشت می‌شود و بانک من را فردی با درآمد و هزینه‌های مشخص می‌شناسد.

روش دوم تفاوتی زیاد با سایر روش‌ها دارد و آن اینکه دیگر پول مبنای کار نیست و فرد بنابر رفتار خود می‌تواند معتبر باشد یا نباشد. این یعنی احترام به شخصیت افراد که هدیه‌ای است از دنیای فناوری اطلاعات برای ارزش‌گذاری به انسان‌ها در بانکداری. در این روش یک کارمند با حداقل دستمزد و رفتار منظم می‌تواند از یک تاجر میلیاردی با رفتار غیرمنظم معتبرتر باشد. آیا این هدیه کوچکی است؟

این سامانه‌ها را سامانه‌های اعتبارسنجی گویند که مشتریان را از هم تفکیک می‌کند و می‌تواند جلوی مشتریان بد را بگیرد و در عین حال سود بانک را افزایش دهد.

در این سامانه هر نوع تخلف مشتری امتیاز منفی است و اعتبار فرد را بانک بر اساس فرمول محاسبه می‌کند که با آن می‌تواند به مشتری خود تسهیلات و اعتبار ارائه کند.

این روش در کارت‌های اعتباری بسیار مشهودتر است و می‌تواند با یک استعلام ساده از وضعیت عملکرد فرد آگاه شود.

Annual Fee به‌معنای «شهریه سالیانه» یا همان «حق عضویت سالانه» است. در برخی از موسسات مالی یا بانک‌ها برای اینکه مشتری فعال باشد و ضمن آن از تمام حساب‌ها استفاده شود، مبلغی را به‌عنوان حق عضویت سالیانه دریافت می‌کنند. البته در بازار رقابتی تنها موسساتی که دارای مشتریان فراوانی هستند این کار را می‌کنند و مدتی است بیشتر موسسات این مبلغ را یا کم کرده‌اند یا دریافت نمی‌کنند. در کل این اصطلاح به‌عنوان شارژ و باز شارژ هم به‌کار می‌رود.

سعید نوری آزاد

منابع