تحولات 30 ساله ‌روابط ایران و آمریکا

در دهه اول حیات انقلاب اسلامی (دهه انهدام)‌ آمریکا به عنوان اصلی‌ترین دشمن، با تهدید، دخالت و حمایت‌های همه‌جانبه از رژیم بعثی عراق برای حمله به خاک ایران، در عمل راهبرد انهدام آن را پیگیری می‌کرد که سرانجام راه به جایی نبرد و با خاتمه جنگ تحمیلی و آغاز دوران سازندگی و بازسازی در جمهوری اسلامی ایران، آمریکا مستاصل و ناامید از انهدام نظام اسلامی در پی راهبرد جدید که همان راهبرد مهار بود، افتاد. در راس این راهبرد، دولت کلینتون قرار داشت. ادامه تحریم‌ها و محکومیت‌های بین‌المللی در همین خصوص صورت پذیرفت، ولی با رهبری مقتدرانه و هوشیاری ملت ایران‌، راهبرد مهار که تا دهه سوم حیات جمهوری اسلامی به طول انجامید، شکست خورد.

در دهه سوم حیات جمهوری اسلامی که با یک مجموعه تحولات داخلی همراه شد، تمامی مساعی آمریکا روی راهبرد استحاله متمرکز شد؛ یعنی نظامی را که نمی‌توان آن را منهدم یا حداقل مهار کرد باید دگرگون شود تا فقط ظواهر آن پا برجا باشد و از لحاظ محتوا، چیز دیگری شود که با نظام‌های حاکم در جهان همراه شود. این راهبرد را طی سال‌های اخیر، در انقلاب مخملی، نارنجی و فروپاشی از درون مشاهده کردیم که خوشبختانه اوج آن در حوادث پس از انتخابات نیز ناکام ماند. در مجموع، حال که در سال‌های اوایل دهه 4 حیات جمهوری اسلامی به سر می‌بریم، غرب شاهد بروز و ظهور، توانمندی‌ها و قابلیت‌های جدید در زمینه دستیابی ایران به انرژی هسته‌ای، علوم و فناوری فضایی، علوم محض و علوم پزشکی و علوم دیگر است. هیات حاکمه آمریکا، چاره‌ای جز بازنگری در راهبردهای قبلی خود ندارد و به نظر می‌رسد در یک تحلیل همه‌جانبه و منطقی، غرب و در راس آنها ایالات متحده آمریکا بهتر است به جای پرداخت هزینه‌ راهبردهای مهار، برخورد و استحاله، به فکر اتخاذ راهبرد پذیرش بیفتند و با پذیرش یک قدرت جدید منطقه‌ای، در یک محاسبه فایده و هزینه، خود را از یک چالش عظیم منطقه‌ای و بیش از 30 ساله رهایی بخشند.

بی‌شک براساس نظریه، ظهور و سقوط قدرت‌های بزرگ، ادامه حرکت آمریکا در گذرگاه پر از پیچ و خطر خاورمیانه و ایران می‌تواند زمینه‌ساز افول قدرت آمریکا باشد و دور از احتمال نیست در یکی دو چالش داخلی دیگر (بحران اقتصادی و ...)، سیاست‌های تغییر اوباما هم کارساز نباشد و حتی بعید نیست سرنوشتی همچون اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی به دنبال داشته باشد.