برنامه کودک فقط خاله‌سازی و عموسازی نیست

بعد از پایان صحبت‌های بهمن مشکینی، نوبت به سعادت شیخ مشاور مدیرکل پژوهش و آموزش سیما رسید تا در مدت زمانی که در اختیار داشت، سخنان خود را درخصوص نیازسنجی ملی کودک و نوجوان مطرح کند. شیخ براساس تازه‌ترین پیمایشی که در سطح ملی انجام شده، موارد جالبی را مطرح کرد. دوسوم پرسش‌شوندگان اظهار کرده‌اند هر روز بیننده برنامه‌ تلویزیون هستند و همه نوع برنامه‌ای می‌بینند. 80 درصد آنها نیز اعلام کرده‌اند 5 روز در هفته تلویزیون می‌بینند و این نشان می‌دهد که مخاطب کودک و نوجوان برنامه‌های تلویزیون در زمینه‌های مختلف را دنبال می‌کند و چنین نتیجه‌ای برخلاف ذهنیتی است که می‌گوید، به دلیل وجود رایانه و سرگرمی‌های دیگر، میزان اقبال مخاطبان کودک و نوجوان به تلویزیون کم شده است. متوسط زمان تماشای تلویزیون هم عدد قابل ملاحظه 4‌?ساعت و 26?دقیقه در روز است که این مساله زمینه و فرصت خوبی برای برنامه‌سازان سیما ایجاد می‌کند که برای این قشر با جدیت برنامه تولید کنند.

پس از سخنان مدیر آموزش سیما با آغاز صحبت‌های نگار استخر جلسه وارد فضای دیگری شد. این تهیه‌کننده و عروسک‌گردان تلویزیونی که با عروسک معروف سنجد شناخته می‌شود، در مدت زمانی حدودا 30 دقیقه‌ای به بیان تجارب خود از حضور در اجلاسABU، شیوه‌های ساخت برنامه برای این اتحادیه رادیویی تلویزیونی، تشریح برنامه‌های این اتحادیه و مواردی از این دست پرداخت و گفت: در حال حاضر برنامه‌های کودک ما خاله و عمو زیاد دارند و ما همه خاله و عموی بچه‌ها هستیم اما چرا هیچ‌گاه به سمت مستندسازی نرفته‌ایم؟ چرا داستان زندگی یک بچه بلوچ را در برنامه‌های خود نمی‌بینیم؟ فرزند من که در تهران زندگی می‌کند تا چه زمانی باید زندگی بچه‌های تهران را ببیند؟ بچه‌ها جدای از مدرسه، بخش عمده‌ای از وقت خود را با تلویزیون سپری می‌کنند و وظیفه ماست که به عنوان تهیه‌کننده و برنامه‌ساز، سطح سلیقه و نگاه را تغییر دهیم.

سهیلا جدلی، تهیه‌کننده‌ای که سابقه‌ای حدودا 30 ساله در تهیه برنامه‌های اطلاع‌رساننده و سرگرم‌کننده دارد نیز در این نشست گفت: یکی از نکاتی که باعث دلخوری کودکان و نوجوانان می‌شود، این است که افرادی مثل خود را در تلویزیون نمی‌بینند.

در برنامه‌های تلویزیونی مخصوص کودکان و نوجوانان، همیشه خنگ‌ها اضافه وزن دارند و هیچ‌گاه بچه چاق موفق دیده نمی‌شود. بچه‌های زشت دیده نمی‌شوند و همه بچه‌ها خوشگل هستند. بچه عینکی کمتر دیده می‌شود و..... در صورتی که اگر بچه‌ای خودش را در تلویزیون ببیند، این مساله به معنای دیده شدن در جهان امروز است و این موضوع، یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین نیازهای انسان امروز است.

«فانتزی و خیالات کودکان در رسانه» و «در آینده تا چه میزان به فانتزی نیاز داریم» دو موضوعی بود که الهه کسمایی، تهیه‌کننده برنامه کودک و نوجوان به آن پرداخت و با بیان این مطلب که یکی از اساسی‌ترین پایه‌های آینده تخیل است، گفت: استراتژیک‌ترین برنامه‌های سیما برنامه‌های کودک آن است اما این برنامه‌ها همیشه کمترین پول را دارند و زمان آن برای برنامه‌های دیگر گرفته می‌شود. در این خصوص ما برنامه‌سازان باید به سازمان صدا و سیما و مدیران آن راهکارهای لازم را بدهیم؛ زیرا ما در آینده به فانتزی نیاز داریم.

علی تاجدینی، مدیر واحد پژوهش بنیادین، اولین سخنران نیمه دوم جلسه بود که به معرفی بضاعت موجود در حوزه کودک در مدیریت پژوهش پرداخت و گفت: در حال حاضر، مدیریت پژوهش اداره کل پژوهش و آموزش معاونت سیما بر مبنای تحقیقی 3 ساله آمادگی دارد تا خدمات مختلفی همچون دادن مشاوره‌های مؤثر به تهیه‌کنندگان، فیلمنامه‌نویسان و کارگردانان در حوزه محتوا و پیام و مضمون و ایده‌پردازی، نوشتن مقالات تحلیلی براساس درخواست شبکه‌ها و برنامه‌سازان حوزه کودک در حوزه تربیت اسلامی کودک و نوجوان، در اختیار گذاشتن منبع‌شناسی و بانک تخصصی کودک و نوجوان در عرصه کتاب‌شناسی، مقاله‌شناسی، شناخت صاحب‌نظران و غیره را به شبکه‌ها و برنامه‌سازان ارائه کند.

«روش‌های نوین آموزش کودکان» موضوع سخنرانی گیتی خامنه، مجری پیشکسوت کودک و نوجوان بود. خامنه که تجربه سال‌ها زندگی در خارج از کشور را دارد، با دست پُر به این نشست آمده بود. او با ارائه فیلمی که از مدرسه‌ای اسلامی در آمریکا ضبط کرده بود، گفت: در سیستم آموزشی که در مدرسه‌ای اسلامی در کالیفرنیا پیاده می‌شود، اعتقاد بر این است کودک را اول باید از جهت جسمی آماده کرد و سپس به سراغ آموزش او رفت. پرورش جسمی هم فقط از طریق آزاد گذاشتن کودک در تربیت اتفاق می‌افتد. باور این متد آموزشی این است که آموزگار، مربی یا تربیت‌کننده، باید بچه را آزاد بگذارد و کودک بر حسب درونیات می‌تواند راه خود را پیدا کند.

دکتر باقر ساروخانی نویسنده کتاب کودکان و رسانه‌های جمعی یکی از سخنرانان این نشست بود که خطاب به حاضران گفت: مشکلی که تاکنون درخصوص برخی برنامه‌های کودک و نوجوان مشاهده شده «تحمیل اطلاعات» بوده است. گاهی کودک به منزله یک صندوقچه دیده می‌شود که می‌توان همه‌چیز داخل آن ریخت و به جای این‌که مغز او را بسازند سعی کرده‌اند مغز او را پر کنند. امروز باید مغزی بسازیم که اشتها و توانایی آموختن داشته‌ باشد و خودش بتواند برنامه‌ریزی کند.