مرد تنها و بوی خوش عاشقی

یک پلان بود که ارشاد نسبت به آن حساسیت داشت و البته توضیح واضحات بود و حذف آن به کلیت فیلم ضربه‌ای نزد.

پلانی که در آن رفتگر در گیشه روزنامه فروشی یک تکه از روزنامه را می‌خورد.در واقع یک اینسرت به همان روزنامه‌ای که کنده شده داشتیم که روی آن نوشته شده بود مرگ مشکوک یک شاعر.

قبول دارم این مساله کمی مخاطب را گیج می‌کند، البته با توجه به زمان قصه و کدهای که در طول روایت داده شده می‌توان حدس زد این اتفاق به زمان قتل زنجیره‌ای در آن سال‌ها برمی‌گردد. شاعر فیلم هم به دلیل ترس بود که از خانه‌اش بیرون نمی‌آمد و در نامه‌هایش نیز در قالب شعر به این مساله اشاره می‌کند.

ببینید نامه‌هایی را که پاره می‌کند چرکنویس است، اما رفتارهای تکراری او به دلیل وضعیت روحی و نوع زندگیش است، یعنی آدمی که دائم در حال تکرار و روزمرگی است و به نتیجه‌ای نمی‌رسد.

اولا که این فیلم و داستان آن به سال‌ها پیشتر برمی‌گردد که هنوز استفاده از اینترنت و ایمیل مثل امروز رواج پیدا نکرده بود. ضمن این‌که او به دلیل احساس عدم امنیت و ترس از کنترل شدن ترجیح می‌داد از نامه استفاده کند که خطر کمتری داشت.

من خیلی تمایل داشتم با توجه به اوضاع اجتماعی آن زمان از عشق و دوستی صحبت کنم و البته همیشه به عشق‌های خاص و یکطرفه علاقه بیشتری داشتم، چون به نظر من عشق‌های یکطرفه ظرفیت دراماتیکی و رمانتیکی بیشتری دارد و خیلی جذاب و زیباتر است. در این فیلم رفتگر جوان می‌داند که طرف مقابل به عشق او پاسخ نخواهد گفت یا متناسب با او نیست و برای همین در پایان نیز از ابراز عشق به دختر مورد علاقه‌اش اجتناب می‌کند. به هر حال او یک رفتگر باهوش و تحصیلکرده است که کتاب می‌خواند و شعر می‌گوید، اما همین عشق برای او زیباست و معنای دیگری به زندگیش می‌بخشد. مثلا شما می‌بینید که رفتگر در میان زباله‌ها، ادکلن پیدا می‌کند و در واقع از دل آشغال و بوی تعفن می‌توان بوی خوش را جستجو کرد و در یک فضای خشن به دنبال لطافت بود. در نهایت من فیلم را یک قصه
اجتماعی ‌ سیاسی می‌دانم.

من سعی کردم یک نوع طنز سیاسی را هم با فضای قصه ترکیب کنم که به تخلیه روانی مخاطب هم کمک کرده باشم.

کاملا نقد شما را می‌پذیرم. متاسفانه این مساله در فیلم کاملا مشهود است و من الان که پس از چند سال فیلم را می‌بینم خودم نیز به این مساله انتقاد دارم و اگر قرار بود بار دیگر آن را بسازم حتما این بخش‌ها را اصلاح می‌کردم.

ببینید این ادکلنی بود که از داخل زباله‌ها پیدا کرده بود.من می‌خواستم یک جوری ارتباط میان این ادکلن و عشقی که هر‌‌‌دو از زباله بیرون آمده را بازنمایی کنم. در ضمن او حدس می‌زده که دختر به سمت در بیاید و با او روبه‌رو شود، پس خواسته از پیش خود را خوشبو کند. بعلاوه بخش عمده‌ای از تناقضاتی که شما اشاره می‌کنید به بی‌تجربگی وی در زمینه عشق و روابط عاطفی برمی‌گردد و در واقع یک نوع هول شدگی در این شخصیت قابل تشخیص است.

درست است، ولی اقتضای این نوع از سینما ایجاب می‌کند از ریتم تند پرهیز کنیم، چون با یک داستان اکشن و حادثه‌ای مواجه نیستیم که ضرورت داشته باشد حتما ضربآهنگ فیلم را تند کنیم.در ضمن تجربه هم نشان می‌دهد اگر فیلم خوب ساخته شود و مخاطب بتواند با قصه‌ای که روایت می‌شود ارتباط برقرار کند آن وقت با نوع ریتم نیز کنار می‌آید.

به هر حال مخاطب هم یک طرف ماجراست که هم باید جذب فیلم شود و هم برای تماشای فیلم انگیزه داشته باشد برای این‌که داستان باورپذیرتر شود، به یک بازیگری نیاز بود که هم شناخته شده باشد و هم قابلیت بازیگری داشته باشد ضمن این‌که به دنبال کسی بودم که نوعی معصومیت دوست‌داشتنی در چهره وی وجود داشته باشد، لذا دست به این انتخاب زدم و فقط درباره این کاراکتر، بازیگر حرفه‌ای انتخاب کردم وگرنه شخصیت‌های دیگر قصه که معروف نبودند. من حتی قصد داشتم برای شخصیت شاعر از یک نویسنده و شاعر واقعی مثل سپانلو استفاده کنم که نشد. البته قبول دارم تیزر و پوستر تبلیغاتی فیلم ممکن است غلط انداز باشد اما به نظر من در حد و اندازه‌هایی است که بتواند مخاطب را راضی از سینما خارج کند.

اگر دقت کرده باشید در طول فیلم دوربین ما حرکت نمی‌کند و فقط به شکل پن کار کرده بودیم بجز در همین پلان پایانی. منظور من از این تمهید این بوده که تا اینجا یعنی قبل از حرکت دوربین شما شاهد زندگی بودید اما با حرکت دوربین به عقب و نمایش مجسمه رفتگر خواستم این ایده را به مخاطب منتقل کنم که شما قصه‌ای را دیدید که ماندگار شده است.در واقع نوعی تجسم یافتن قصه و قهرمان آن در پایان روایت بود.

از عمد این کار را کردم تا نوعی بی زمانی و بی مکانی در آن احساس شود و در واقع فیلم تاریخ مصرف نداشته باشد.حتی در ترسیم فضای سیاسی جامعه نیز نشانی مستقیم داده نمی‌شود تا بتوان آن را به هر دوره تاریخی تعمیم داد.

شخصا غافلگیری را خیلی دوست دارم به این معنی که نشود پایان یک قصه را پیش بینی کرد. به نظر من این شیوه به ماندگاری قصه و پیام آن در ذهن مخاطب کمک زیادی می‌کند.ضمن این‌که خود قهرمان اصلی هم ‌ پیش خود می‌داند که در اندازه این عشق نیست و قبل از این‌که جواب رد بشنود یا سرخورده شود، خودش این خواسته را مطرح نمی‌کند و از آن می‌گذرد.