زندگی در شهرهای تخم مرغی آینده

اگر نگاهی به داخل «کره‌زیستی» بیندازیم، با دنیای تمام عیاری روبه‌رو می‌شویم که در حکم ابزاری برای سیاحت، اکتشاف و کاوش موضوعات و مسائل پیرامون حیات و زندگی خودکفا و خودپایدار آن هم در مقیاس و سطحی کوچک‌تر عمل می‌کند. البته با وجود این که کره زیستی به اندازه مفهوم زیست کره (بیوسفر) که پیش از این مطرح شده است ظاهرا از خودکارآمدی و بی‌نیازی در آن حد برخوردار نیست، اما در عین حال این مفهوم ارزشمند را القا می‌کند که بازتابی از وضعیت سیاره ما در ادوار حال و آینده خواهد بود. این طرح آینده‌نگرانه که در حال حاضر و به عنوان طرحی مقدماتی در قالب ساختمان‌سازی شمایلی برای جاهایی از جمله پارک فناوری دبی و بمبئی پیشنهاد شده است، می‌تواند ضمن تعریف مکانی برای کار و زندگی، گزینه جالب و پرجاذبه گردشگری برای مفهوم چند منظوره محیط کار و زندگی و همچنین شهری بدون کربن به شمار رود.

به اعتقاد جیمز لاو، خالق این سری طرح‌های نوین سکونتگاهی، مفهوم تکنوسفر نشان‌دهنده ساختمانی چند منظوره یا با کاربری‌های آمیخته در هم است که می‌تواند اهدافی همچون دفاتر کار و تجارت، مکان اسکان و زندگی و نیز اماکنی از قبیل هتل‌ها، محوطه‌های عمومی، پارک‌ها و فضای سبز، اماکن ورزشی و تفریحی، بازارها و سایر مقاصد مورد نیاز ساکنان محیط شهری را تأمین کند. این ساختار ساختمانی زنده و در حال تنفس، به خودی خود، در قالب مدل مشابهی با زمین عمل و رفتار می‌کند و در مدل و نسخه‌ای کوچک‌تر از آن تأمین‌کننده انرژی و چرخه حیاتی آب بوده و همچنین امکانات و مقدورات نگهداری، تغذیه، معاش و رفاه ساکنان و مستأجران خود را فراهم می‌کند. در این شهرهای تخم‌مرغی، بخش بیرونی پوسته‌ای را پیرامون بخش درونی و فضاهای داخلی شکل می‌دهد و جایگاه استقرار صفحات خورشیدی برای تولید برق مورد نیاز شهرک محسوب می‌شود. اما در بخش اندرونی شهر، باغ‌های آسمانی در حکم سپر و پوشش محافظتی فضاهای داخلی از نور خورشید عمل می‌کنند و در ضمن هوا را پالایش و تصفیه می‌کنند تا فرآیند ورود و شرکت اکسیژن تازه به محیط زیست داخلی تأمین شود. در این کره شهرهای مستقل و خودکار، طراحان از عنصر حیاتی آب به عنوان مایه حیات شهر و ساکنان آن غافل نمانده‌اند و آب در چرخه بازآوری قرار گرفته و به شکل بهینه و کارآمدی مصرف خواهد شد.

طرح پروژه ساختارهای سایبری که با نام جیمز لاو شناخته شده، ترکیبی از فناوری‌های پیشرفته، معماری و تجارب جالب و هیجان‌انگیز چند رسانه‌ای برای کاربران محسوب می‌شود و زمانی که سری کارهای شهر محور و بویژه طرح جدید تکنوسفر وی در همایش سال گذشته «ماورای آینده» (همایشی برای کشف آینده ساختمان و محیط زیست) ارائه شد، علاوه بر اصحاب پیشروی حوزه معماری و فناوری‌های سایبرنتیک و هوش مصنوعی، توجه عموم علاقه‌مندان مدل‌های نوین سکونتگاه‌های فردا و طرفداران مباحث آینده‌نگری را نیز به خود معطوف ساخته است.

به اعتقاد کارشناسان، ساختارهای تمام‌فناورانه جیمز لاو برای زندگی، در واقع راه‌حل‌های فناورانه‌ای را برای ساختارهای ساختمانی با مقیاس بزرگ‌تر از طریق ایده‌های ابتکاری و خلاقانه برای مفهوم «زندگی هوشمند» به ارمغان می‌آورد. طرح ساختارهای شهری تخم‌مرغی به عنوان آخرین محصول آینده‌نگرانه و مترقی این شرکت از سوی کارفرمایی هندی و برای شهر بمبئی هندوستان در نظر گرفته شده است. این ساختمان تخم‌مرغی‌شکل 32000 متر مربعی، ترکیبی از معماری شمایلی، طرح زیست‌محیطی، سامانه‌های هوشمند و مهندسی نوین برای خلق نوعی مشخصه زمینی و یادمان مخصوص پرهیبت و باصلابت در این شهر بزرگ محسوب می‌شود. در واقع طرح ساختارهای سایبرنتیکی سکونتگاهی مدلی برای آمیزش و یکپارچه‌سازی فناوری، برنامه‌های چندرسانه‌ای، سامانه‌های هوشمند و تأثیر متقابل کاربر و ماشین برای ایجاد فضاهای زندگی و کار مطابق با نیاز مشتری است که به تمامی بر محور تجربه و خلاقیت متمرکز است. طراحان معتقدند این تخم‌مرغ‌های مسکونی کاملا پیشرفته توانسته اصول موضوعی و ضروری کار و زندگی را با لحاظ کردن مفهوم «سلامت و بهداشت ساختار سایبرنتیکی» گامی به جلو ببرد. موضوع سلامت در ساختارهای مسکونی آینده، در ردیف مشخصه‌هایی جای می‌گیرد که بر هم کنش متقابل دارند و به این ترتیب با پیش‌بینی چنین ساختاری، مکانیسم کنترل و پایش آمار و علائم حیاتی و شاخص‌های بهداشت و سلامتی ساکنان و شاغلان از جمله فشار خون و وزن در این قبیل سکونتگاه‌ها می‌تواند عملی شود. به این ترتیب، با حفظ توجه و تمرکز بر موضوع مهمی مثل سلامت و بهزیستی، کاربران می‌توانند نظرگاه و چشم‌اندازشان از کار و زندگی و محیط آن را بلافاصله و در کمترین زمان با چشم‌انداز مجازی مطابقت داده و فرآیند بهبود و تغییر برای بالا بردن کیفیت زندگی و برآوردن خواست و نیاز مشتری را به واقعیت نزدیک کنند. از دیگر ابعاد جالب توجه این ساختارهای شهرنما، می‌توان به آمیختگی طراحی خورشیدی غیرفعال و کنش‌پذیر آن برای کاهش کسب گرما و بارهای کمتر انرژی‌بر محیط اشاره کرد. در همین رابطه، یک باغ مرتفع و معلق نیز با استفاده از پوشش سبز گیاهی طبیعی کار متعادل‌سازی درجه حرارت را صورت می‌دهد تا به امر خنک کردن پوشش ساختمانی کمک کند. در این ساختارهای شهرنمای تخم‌مرغی از صفحات فتوولتائیک خورشیدی و همچنین توربین‌های بادی مستقر بر فراز بام برای تولید برق در خود محل استفاده خواهد شد. مقوله بسیار مهمی مانند مصرف آب نیز با یک سامانه بازیافت آب مصرف شده آب خاکستری مدیریت خواهد شد که طی آن برای مقاصدی نظیر آبیاری فضاهای سبز و مناظر طبیعی از آب برداشت می‌شود.

آرایشی از باغ‌های آسمانی و معلق با توزیع و پراکنش هوشمندانه برای دفاتر اداری، تجاری و هتل‌ها، نه‌تنها امتیاز بهارخواب و بالکن‌های بیرونی را به سکنه می‌بخشد، بلکه پناهگاه و سایبانی طبیعی برای حفاظت از نور خورشید را برای ساکنان آن به ارمغان می‌آورد؛ ضمن آن که این پوشش سبز طبیعی در تامین و انتقال اکسیژن به محیط زیست به روشی پایدار و پاک سهم قابل توجه و مهمی بر عهده دارد. از این نقطه نظر، طراحی تکنوسفرها در کنار نابودی و تباهی نمادین شهرها و سکونتگاه‌های فعلی که اجتناب‌ناپذیر نشان می‌دهد، تداعی‌کننده مدلی از شهرهای زنده و در حال رویش است که به نوبه خود امیدواری‌های زیادی را برای رویکردهای آینده زندگی شهری و سکونتگاه‌های آینده مطرح می‌کند.

مهریار میرنیا
منبع: habitat