مضحک و دردناک

نمایش شام آخر به نویسندگی محمدرضا کوهستانی و کارگردانی احمد سلیمانی نیز که در بخش تجربه‌های نو جشنواره تئاتر فجر هم حضور داشت و اکنون در کارگاه نمایش در حال اجراست، با رویکردی کمیک مساله جنگ را مورد ارزیابی قرار داده و به نقد تاثیر منفی خشونت جنگ بر زندگی عادی انسان‌ها پرداخته است.

5 مرد، ناخواسته وارد بازی می‌شوند و در فضایی شلوغ با وقایع و موقعیت‌های مختلفی از جنگ مواجه می‌گردند که در عین حال هم خنده‌دار و مضحک است و هم دردناک و غم‌انگیز!

نمایشنامه بدون کلام محمدرضا کوهستانی مجموعه‌ای از موقعیت‌ها را شامل می‌شود که در جریان رویداد آنها چند انسان در تقابل و چالش با اتفاقات و مخاطرات مختلفی قرار می‌گیرند. اما در کنار همه جذابیت‌ها و توالی زمانی مناسب موقعیت‌های نمایشی در متن، این اجراست که به آنها ارزش و اهمیتی بیشتر می‌بخشد و جذابیت‌های نمایشی را به آن اضافه می‌کند.

5 مرد در مقابله با همه اتفاقات جنگ با رفتار و واکنش‌های فانتزی و نیز به تمسخر گرفتن کلیشه‌های موقعیت از هزارتوی حوادث می‌گذرند و بی‌آن‌که سخنی به زبان بیاورند تماشاگرانشان را می‌خندانند و با ماجراها و حوادث فضای داستان درگیر می‌کنند.

شاید بیشترین تاثیر نمایشی شام آخر که به جذاب‌سازی و قدرت درگیر کردن مخاطب با اجرا منجر می‌شود، پس از همه موقعیت‌های کمیک نمایش، تقابل زندگی و مرگ باشد. آدم‌های شام آخر در مسیر پرپیچ و خم صحنه مدام در مقابل مخاطرات قرار می‌گیرند. در واقع زندگی آنها با مرگ تهدید می‌شود و تلاش آنها برای نجات پیدا کردن و حتی مبارزه‌شان، فرارهایشان و کلک‌هایی که می‌زنند این چالش را جذاب و دیدنی و در عین حال خنده‌دار می‌کند.

خلاقیت و تصویرسازی، مهم‌ترین مولفه‌هایی هستند که در کنار تمرین و دقت به ابزارهای ساده پیرامون، امکان از میان برداشتن همه محدودیت‌ها را فراهم می‌آورند و هر ابزاری را به نشانه‌ای برای خروج از یک موقعیت و ورود به موقعیت جذاب دیگر تبدیل می‌کنند.

موقعیت‌های نمایشی به صورت اجزای به هم پیوسته در شام آخر، یکی پس از دیگری کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و کلیتی پویا و فعال را می‌سازند که یک لحظه از تحرک باز نمی‌ایستد و هر لحظه، رویداد جذاب جدیدتری را برای اجرا و به خنده واداشتن مخاطب روایت می‌کنند. در این میان جای خالی کلام با تصاویر نمایشی پر شده و هیچ‌گاه خلا‡ و کمبودی را در مجموعه باقی نمی‌گذارد. بازی خوب، پرانرژی و انعطاف‌پذیری حرکت و رفتار بازیگران نیز این امکان را فراهم کرده که موقعیت‌های مختلف بسرعت و بدون هیچ لکنت و ناهماهنگی خلق و اجرا شوند.

شاید تنها اشکال طراحی صحنه، نمایش لوله‌ها و شیرهای انتهای صحنه باشد که هیچ‌گاه استفاده نمی‌شوند، ولی تماشاگر را مدام متوجه و کنجکاو نگه می‌دارند. و مهم‌ترین کاستی همه نمایش این‌که، شام آخر چیز زیادی جز چندین و چند موقعیت کمیک و ساده نیست. موقعیت‌هایی که تماشاگر را درگیر می‌کنند و به خنده وامی‌دارند و به همان سرعت که این هدف برآورده می‌شود، تصاویر هم از ذهن مخاطب پاک می‌شوند. اما اگر فرض را بر سرگرم‌سازی مخاطب و نقد جنگ در مقابل زندگی و آرزوهای انسانی بگذاریم، نمایش احمدسلیمانی نمایش خوبی است.

مهدی نصیری