چشم‌هایی که تار می‌بینند

اولین‌بار وقتی کلاس پنجم دبستان بودم چشمانم با عینک آشنا شد. سرعت ضعیف شدن چشم‌هایم در ابتدا بالا بود و در اواسط نوجوانی حتی قادر نبودم عنوان روزنامه را به درستی بخوانم. از آنجایی که مادرم هم عینکی بود همیشه فکر می‌کردم ضعیف بودن چشم‌هایم را از او به ارث برده‌ام و نمی‌توانم کار چندانی برای جلوگیری از پیشرفت ضعف چشمانم انجام دهم اما خیلی زود متوجه شدم که افراد زیادی با مشکل مشابه من درگیر هستند.

کد خبر: ۳۰۶۹۰۸

در حال حاضر میزان نزدیک‌بینی یا همان ناتوانی در مشاهده اجسام دور در جهان، رو به افزایش است. امروزه در بعضی از نقاط که شیوع این بیماری بالاست مانند سنگاپور، هنگ‌کنگ و تایوان، حدود 80 درصد جوانان نزدیک‌بین هستند، این در حالی است که در چند دهه گذشته این رقم فقط 25 درصد بوده است.

در کشورهای غربی این رقم کمتر و در حدود 50 30 درصد است، اما به نظر می‌رسد که نزدیک‌بینی در این مناطق نیز رو به افزایش است. به نظر شما علت این اپیدمی عجیب چیست؟ واضح است که عامل ژنتیک نمی‌تواند به تنهایی این مساله را توجیه کند.

تئوری مقصر بودن مطالعه نیز با مطالعاتی که صورت گرفته زیر سوال رفته است. پس علت چیست؟

اقداماتی برای پیشگیری از نزدیک‌بینی

مطالعات اپیدمیولوژیک مختلفی صورت گرفته است و این مطالعات تایید کرده‌اند که جنبه‌هایی از زندگی مدرن موجب افت دید چشم کودکان می‌شوند. با چند محاسبه ساده، به نظر می‌رسد هم‌اکنون می‌توانیم بسادگی از تار شدن دنیا پیش چشمان نسل‌های آینده جلوگیری کنیم.

آناتومی نزدیک‌بینی از مدت‌ها قبل بخوبی شناخته شده است. در چشم سالم، عدسی، نور را روی شبکیه متمرکز می‌کند و پیام بینایی از این طریق به مغز منتقل می‌شود. کسانی که نزدیک‌بینی دارند، کره چشمشان کشیده‌تر از افراد سالم است به همین جهت فاصله شبکیه حساس به نور که در عقب کره چشم قرار دارد و عدسی که در جلوی چشم قرار دارد در این افراد افزایش می‌یابد. نتیجه این می‌شود که نور اجسام دور در جلوی شبکیه متمرکز می‌شود و به همین علت تصویر ناواضحی روی شبکیه شکل می‌گیرد و همان به مغز فرستاده می‌شود.

در چشم‌های نزدیک‌بین نور اجسام دور در جلوی شبکیه متمرکز می‌شود و به همین علت تصویر غیر‌واضحی روی شبکیه شکل می‌گیرد

از آنجایی که نزدیک‌بینی بیشتر در افرادی که تحصیلات بالایی دارند دیده می‌شود، کارهای نزدیک مانند مطالعه کردن همیشه به عنوان یک عامل موثر در نزدیک‌بینی تصور می‌شد. براساس این نظریه عدسی چشم برخی از کودکان نمی‌تواند بخوبی تطابق کند یعنی نمی‌تواند انحنای خود را برای ایجاد تصویر واضح از اجسام نزدیک بخوبی تنظیم کند، چون در این حالت متون ریز، ناواضح خوانده می‌شوند کره چشم خود را کشیده‌تر می‌کند تا بتواند دید نزدیک را بهبود بخشد، ولی در ازای آن دید دور افت می‌کند و درواقع فدای بهبودی دید نزدیک می‌شود.

این تئوری به نظر باورکردنی می‌آید، ولی با وجود این که نزدیک‌‌بینی با سطح تحصیلات رابطه مستقیم دارد، محققان نتوانسته‌اند رابطه محکمی بین نزدیک‌بینی و فعالیت‌های ویژه‌ای همچون مطالعه پیدا کنند. از آن بدتر، تلاش‌‌ها برای اصلاح ضعف تطابق فقط در حواشی امر موفق بوده است.

آزمایش‌هایی برای اثبات فرضیه

یک نظریه بسیار خوب این بوده است که برای مقابله با مراحل ابتدایی نزدیک‌بینی بایستی از تطابق نامناسب جلوگیری کرد. عدسی‌های دوقطبی یا چندقطبی با قدرت کمتر در نیمه تحتانی عدسی به کودکان داده شد تا بتوانند اجسام نزدیک را بوضوح مشاهده کنند. فکر پشت این کار این بود که اگر دید نزدیک ضعیف است با استفاده از عینک مناسب می‌توان آن را به دید دورتر که خوب است تبدیل کرد.

ولی در سال 2003، نتیجه مطالعه روی عینک‌های چند کانونی در مقایسه با انواع معمولی که روی 469 کودک 11 6 ساله انجام شد نشان داد که درمان با عینک‌های چند کانونی در مدت 3‌سال فقط به میزان 2/0 دیوپتر نزدیک‌بینی را اصلاح کرده‌اند. نزدیک‌بینی این افراد در این مدت به میزان 28/1 دیوپتر بیشتر شده بود و از آنجایی که بیشتر افراد با رسیدن شماره چشم به 75/0 دیوپتر از عینک استفاده می‌کنند این روش درمان بی‌فایده است.

به طور وضوح برخی از عوامل مهم در معادله از قلم افتاده بود. لیزا جونز جردن از دانشگاه اوهایو در کلمبوس رهبری مطالعه‌ای را که دو سال قبل به چاپ رسیده به عهده داشت.

آنها زندگی 514 کودک 8 ساله را مورد بررسی قرار دادند و دریافتند که ظرف مدت 4 سال 11 نفر آنها نزدیک‌بین شدند. در این مطالعه معلوم شد این کودکان در مقابل کودکانی که دچار نزدیک‌بینی نشده‌اند، وقت کمتری صرف فعالیت‌های بیرون از خانه و ورزش می‌کنند (8 ساعت در مقابل 12 ساعت در هفته)‌.

یک نظریه می‌تواند این باشد که این کودکان کمتر بیرون می‌روند زیرا آنها بیشتر مشغول کارهای نزدیک‌ هستند، ولی بعدا معلوم شد که این نظریه نمی‌تواند درست باشد. مساله مهم این است که مدت زمانی که کودک برای انجام کارهای نزدیک صرف می‌کند ارتباطی با درجه نزدیک‌بینی آنها و مدت زمانی که در بیرون از خانه یا در ورزش می‌گذرد، ندارد.

حالا که کارهای نزدیک عامل تعیین‌کننده نیست آیا به سادگی می‌توان گفت بینایی مناسب یکی دیگر از فواید فعالیت بدنی است؟ کاترین رز برای آزمایش این فرضیه مطالعه‌ای روی 2367 کودک استرالیایی 12 ساله انجام داد. در این مطالعه فعالیت‌های بدنی داخل خانه هیچ اثری روی کیفیت بینایی نداشت، در حالی که حتی زمان صرف شده در حالت غیرفعال در خارج از خانه مفید بود.

رز در این باره می‌‌گوید یافته‌های ما نشان می‌دهد خارج از محیط خانه بودن و نه ورزش کردن تنها می‌تواند یک عامل مهم باشد. این تئوری کمی بعد توسط مطالعه دیگری که روی 1249 نوجوان در سنگاپور انجام شد مورد تایید قرار گرفت.

از آنجا که به نظر می‌رسد مدت زمانی که در خانه صرف می‌شود یک عامل خطر مهم است، دانشمندان از خود پرسیدند آیا این می‌تواند شیوع بیش از اندازه نزدیک‌بینی در آسیا را توضیح دهد؟

برای کشف این مساله آنها دو گروه از کودکان 7 6 ساله از دو کشور سنگاپور و استرالیا را مورد مقایسه قرار دادند. تیم تحقیقاتی توجه خود را فقط به کودکانی که نژاد چینی داشتند معطوف کرد تا عامل تفاوت ژنتیکی بین اقوام را حذف کند.

به نظر شما نتیجه چه خواهد شد؟ به طور متوسط کودکانی که در سیدنی بودند 14 ساعت در هفته را بیرون از منزل سپری کردند و فقط 3 درصد آنها دچار نزدیک‌بینی شدند. در عوض، کودکان سنگاپوری فقط 3 ساعت خود را به بیرون از منزل اختصاص دادند و 30 درصد آنها دچار نزدیک‌بینی شدند. دوباره این مساله که کارهای نزدیک اثر اندکی دارد مورد تایید قرار گرفت، در این مطالعه حتی کودکان استرالیایی نسبت به همتایان سنگاپوری خود زمان بیشتری را برای خواندن و کار با رایانه صرف کرده بودند.

ولی چرا باید کسانی که زمان بیشتری را خارج از خانه می‌گذرانند کمتر دچار نزدیک‌بینی شوند؟ یک امکان این است که نور شدید بیرون از منزل باعث محدود کردن رشد کره چشم می‌شود، این تئوری توسط رگان اشبی از دانشگاه توبینجن آلمان حمایت می‌شود.

اشبی تصمیم گرفت تا نزدیک بینی را در جوجه‌ها با استفاده از لنزهای مخصوصی که دید آنها را تار می‌کند القا کند. او جوجه‌ها را به 3 دسته تقسیم کرد و آنها را در مواجهه با شدت‌های مختلفی از نور برای 15 دقیقه در هر روز قرار داد. در پایان این آزمایش 5 روزه، آنهایی که با نور شدید (نصف روشنایی نور مستقیم خورشید و 30 برابر روشن‌تر از نور خانگی طبیعی) مواجه شده بودند، به طور متوسط 40 درصد نسبت به جوجه‌هایی که در مدت 15 دقیقه‌ای با نور طبیعی آزمایشگاه مواجه شده بودند، کمتر دچار نزدیک‌بینی شدند. یعنی نور طبیعی روز توانست باعث کاهش 40 درصدی نزدیک‌بینی شود. هر چند مکانیسم، پشت این واقعیت ناشناخته مانده است، اشبی فکر می‌کند نور روشن ممکن است باعث تحریک شبکیه برای تولید مقادیر بالایی از دوپامین که باعث مهار رشد چشم می‌شود، گردد.

به عقیده سایر دانشمندان این فقط قسمتی از راه برای توضیح نزدیک‌بینی است. در مطالعه نزدیک‌بینی، دید محیطی، معمولا فراموش می‌شود زیرا کسر بودن تصویر در مرکز شبکیه در محلی که نقطه زرد نام دارد بیشتر جلب توجه می‌کند تا اطراف تصویر، اما در پژوهش‌ها معلوم شد که اگر چشم میمون‌ها را با لنزی بپوشانیم که فقط اطراف دید آنها را کور کند باز هم آنها دچار نزدیک‌بینی می‌شوند.

این یافته‌ها توسط مطالعات دیگر به اثبات رسید و آنها نیز به این نتیجه رسیدند که اگر دید محیطی کمی تیزبین‌تر شود تمایل افراد برای نزدیک‌بینی بیشتر می‌شود. به نظر می‌رسد که چشم برای تصحیح این اشکال طول خود را افزایش می‌دهد (شکل را ببینید.) این برای نزدیک‌بین‌ها خبر ناخوشایندی است زیرا عینک‌های طبی و لنزهای تماسی، دید محیطی را نیز اصلاح (در واقع بیش از حد اصلاح) و اندکی آن را تیزبین می‌کنند و به صورت بالقوه باعث تحریک افزایش طول کره چشم می‌شوند. احتمالا این می‌تواند علت این مساله باشد که چرا نزدیک‌بینی برای چندین سال پیشرفت می‌کند.

همه با هم برای کاهش نزدیک‌بینی

تئوری‌هایی وجود دارند که اثبات می‌‌کنند چگونه درمان‌هایی که کمتر متداول هستند برخلاف انتظار در کاهش پیشرفت نزدیک‌بینی موثر بوده‌اند. درمان انکساری قرنیه)CRT( ، به عنوان مثال،‌در ابتدا به عنوان یک درمان موقتی نزدیک بینی طراحی شد که در آن بیماران لنزهای سختی را در طول شب روی چشم خود قرار می‌دادند که به مرور شکل قرنیه آنها را تغییر می‌داد. در هنگام صبح آنها لنزها را از روی چشم خود برمی‌داشتند و می‌توانستند در طول روز دید خوبی داشته باشند، اما تحقیقات مشخص کرده است که برخلاف عینک و لنزهای تماسی معمول، CRT در واقع باعث کند شدن سیر نزدیک‌بینی در حدود 50 درصد می‌شود. به نظر آنها مسطح‌سازی قرنیه باعث کم‌شدن تاری لبه‌های تصویر می‌شود که این می‌تواند موفقیتCRT را توضیح دهد.

تاثیر اندک عدسی‌های چند کانونی می‌تواند توضیح مشابهی داشته باشد. به نظر می‌رسد آنها فقط تطابق را اصلاح نمی‌کنند، بلکه در عوض تاری نیمه‌تحتانی دید محیطی را اصلاح می‌کنند. به نظر دانشمندان اگر این مطلب صحیح باشد آنگاه عینک‌های مخصوص خواندن که قدرت وضوح تصاویر را در کل دید محیطی تغییر می‌دهند می‌توانند 3 برابر تاثیر بیشتری داشته باشند.

اهمیت تاری دید محیطی توسط مطالعه‌ای که به کمک لنزهای تماسی دوکانونی صورت گرفت تایید شد. این لنزها دارای یک قسمت مرکزی هستند که نزدیک بینی را اصلاح می‌کند و حلقه اطراف لنز کانون تصاویر دور را روی اطراف شبکیه تصحیح می‌کند. آنها دریافتند که لنزهای دوکانونی سیر نزدیک بینی را تا 80 درصد کند می‌کنند.

نقش دید محیطی در این مطالعه خالی از ابهام نیست، زیرا این مطالعه روی کودکانی انجام شده است که گاهی اوقات در هنگام مطالعه چشمان خود را چپ می‌کنند و چشمان آنها از تطابق ضعیف‌تری برخوردار است و همین باعث می‌شود که این گروه بخصوص، در خطر بیشتری برای پیشرفت نزدیک بینی قرار داشته باشند. به همین جهت موفقیت این پژوهش ممکن است علاوه بر کاهش تاری محیطی از درمان این مشکل ناشی شده باشد.

برخی از دانشمندان شکاک تصور می‌کنند که همه این درمان‌ها یک مساله کلیدی را فراموش کرده‌اند. در محیط‌های شلوغ، حتی افرادی که دید عالی دارند مقدار قابل توجهی تاری دید محیطی را تجربه می‌کنند. مثلا اطراف صفحه کتاب یا صفحه نمایشگر هنگامی که به مرکز آنها نگاه می‌کنیم تارتر دیده می‌شوند. برای افرادی که استعداد ژنتیکی لازم را دارند همین برای شروع نزدیک بینی کفایت می‌کند. اوقاتی که بیرون از خانه صرف می‌شود برای بینایی مفید است چرا که فقط در این هنگام است که ما به یک فضای گسترده و باز نگاه می‌کنیم که همه اجزای آن برای چشم دورتر از آنند که بتوانند تصویر واضحی روی کل شبکیه پدید آورند.

این تئوری با یکی از مشاهدات رز مطابقت دارد. طبق این مشاهده زندگی شهرنشینی باعث افزایش خطر نزدیک‌بینی می‌شود چرا که مناظر شهری به گونه‌ای هستند که دید شما را به فاصله کوتاه‌تری محدود می‌کنند. متاسفانه اگر این تئوری درست باشد، هیچ‌یک از لنزهای تصحیح کننده‌ای که توضیح داده شدند نمی‌توانند کمکی به ما بکنند، زیرا تاری دید بسته به این‌که به فاصله نزدیک یا دور خیره می‌شوید فرق می‌کند.

البته بسیاری از دانشمندان خوشبینانه‌تر به این قضیه نگاه می‌کنند و به نظر می‌رسد که آزمایش‌ها روی لنزهای تماسی دوکانونی و عینک‌های مطالعه ویژه همچنان ادامه پیدا کند. به نظر می‌رسد در موقعیت فعلی، ایمن‌ترین راه برای جلوگیری از نزدیک‌بینی این باشد، تا جایی که می‌توانید وقت خود را بیرون از منزل سپری کنید. بردن کودکان به پارک و محیط‌های خارج از منزل که دارای مناظر وسیعی باشد بسیار کمک کننده خواهد بود. در این حالت حتی اگر سابقه خانوادگی نزدیک‌بینی وجود داشته باشد، می‌توانید امیدوار باشید که احتمال نزدیک‌بینی را در کودکان خود به حداقل ممکن رسانده‌اید. علاوه بر آن بد نیست نتایج تحقیقات روی نزدیک‌بینی را نیز دنبال کنید چرا که ممکن است در آینده راه‌های مناسب‌تری برای پیشگیری از نزدیک‌بینی کشف و پیش‌ روی شما قرار گیرند.

اقداماتی که روی چشم صورت می‌گیرند تنها راه مبارزه با نزدیک‌بینی نیستند بلکه دو راه دیگر نیز وجود دارند، داروها و ورزش‌های چشم، که البته نتوانستند انتظارات ما را برآورده کنند.

دو دارو به نام‌های آتروپین و پیرنزپین باعث کند شدن روند نزدیک‌بینی می‌شوند ولی عوارضی از قبیل افزایش حساسیت به نور، گیجی و تاری دیددارند به همین جهت بسیاری از پزشکان میلی به استفاده وسیع از آنها ندارند. روش دیگر استفاده از ورزش‌هایی است که به چشم می‌آموزند که چگونه کانون خود را تنظیم کند. این ورزش‌ها عوارض جانبی ندارند اما شواهد اندکی مبنی بر موثر بودن آنها وجود دارد.

یک توصیه که قابل قبول به نظر می‌رسد این است که وقتی مشغول مطالعه هستید هر نیم ساعت یک بار به دوردست نگاه کنید.