زندگی بدون رنگ و نور

پندار عمومی این است که نابینا فردی است کاملا نابینا بریل خوانی می کند ، موسیقی می نوازد ، به حیوانات علاقه مند است و حس شنوایی قوی دارد ؛ اما واقعیت تا حدی متفاوت است . جمعیت دارای اختلالات بینایی

کد خبر: ۳۰۵۰۷

ناهمگن بوده و نیازها و خواسته های گوناگون دارد. یکی از اهداف عمده پژوهش های علمی و فناوری ، تسکین و کاهش مشکلاتی است که افراد دارای نابینایی و کم بینایی با آن مواجه اند. وظیفه اصلی فناوران ، متخصصان و مسوولان آن است که تلاش کنند تا طرحهای صنعتی و خدماتی در دسترس همه افراد از جمله افراد دارای نابینایی و کم بینایی قرار گیرد. اگر قرار باشد طرحهای توانبخشی پزشکی و توانبخشی اجتماعی اثربخشی کافی داشته باشند، می بایست به دانش و آگاهی مسوولان و کارشناسان افزود تا بتوانند با ارائه طرحهای نوین کارا و ارائه خدمات عمومی مفید ، توانمندی های افراد دارای نابینایی و کم بینایی را افزایش داده تا به نیازها و خواسته نهایی خود نایل شوند.

آثار سالمندی بر بینایی

مقدار نوری که شبکیه چشمهای افراد بالای 60 سال دریافت می کند، یک سوم نوری است که به شبکیه افراد 30 ساله می رسد. از این رو افراد سالمند غالبا در محیطهای کم نور با مشکلات کنترل اجرایی مواجه اند. افراد سالمند، قدرت تطابق کندتری نسبت به تغییر نور محیط از خود نشان می دهند، بویژه در محیطهای ناآشنا. تعداد افراد بالای 50سالی که نمی توانند ریزنوشتارها را مطالعه کنند ، رو به افزایش است . به طوری که می توان آنها را در گروه افراد کم بینا یا نابینا قرار داد. افزایش طول عمر نیز موجب بالارفتن نرخ افراد کم بینا و نابینا می شود. بیشتر اختلالات بینایی در اواخر زندگی بروز پیدا می کند. بروز این اختلالات در سنین مختلف به این شرح است : افراد زیر 16 سال ، 2 درصد افراد بین 16 و 59 سال ، 10 درصد افراد بالای 60 سال ، 88 درصد ارتباط میان سن و اختلالات بینایی را می توان به این شکل توصیف کرد: کمتر از 2درصد افراد دارای اختلالات بینایی هستند که قادر به بریل خوانی می باشند. 75 درصد دارای دید کافی برای خواندن رووس روزنامه هستند. 35 درصد افراد دارای اختلالات بینایی همچنین دارای ضایعات دیگری از جمله اختلالات شنوایی هستند. برای آن که افراد نابینا و کم بینا در محیط زندگی کمتر آسیب بینند باید نکاتی رعایت شود.
وسایل منزل : در گذشته دستگیره بیشتر وسایل (به عنوان مثال ماشین لباسشویی ، اجاقهای آشپزی و دستگاه های حرارتی مرکزی) را به منظور آگاهی افراد نابینا به علایم برجسته مجهز می کردند.
بسته بندی ها: بسته بندی وسایل مورد استفاده عموم غالبا نفعی برای افراد کم بینا ندارد. به عنوان نمونه ، استاندارد کردن بسته بندی ها، بدان معناست که ظروف اسپری پاک کننده اجاق و اسپری مو به یک شکل احساس می شوند. فقط یک گام در جهت بسته بندی مواد خطرناک برداشته شده است . (مثلثهای برجسته) در برخی از کشورها اسکناس ها را در اندازه های متفاوت طراحی می کنند تا افراد نابینا قادر به شناسایی آنها باشند.
آماده سازی غذا : ضروری ترین جنبه برای یک آشپز نابینا سازماندهی خوب است . فنون و راههای متعددی برای انجام امور وجود دارد. نظیر بریدن ، خرد کردن و پوست کندن سبزیجات . علاوه بر ابزارها دستگاه ترازو نیز می تواند مساعدت کند. به هر روی مشکلات متعددی بر جای می مانند باز کردن قوطی های کنسرو می تواند بسیار سخت باشد. دیدن نقوش و شاخصهای کنترل نیز به دشواری امکانپذیر است ، بویژه اگر کوچک و با رنگهای نامشخص ترسیم شده باشند.
داروها : برای برخی از افراد، خوردن دارو بخشی از ایام زندگی محسوب می شود تشخیص میان قرصهای مختلف و پیمانه کردن صحیح مایعات غالبا دشوار است . ابزارهای متعددی ابداع شده اند، اما استفاده از آنها برای افراد دارای مهارت دستی ضعیف یا لرزش دست دشوار است . برچسب داروها معمولا نوشتارهای ریز و رنگهای نامتمایز دارند، حتی خواندن برچسب های ظروف محتوی قطره چشمی برای افراد کم بینا ناخواناست .
خرید کردن : افزایش تعداد فروشگاههای بزرگ و بازارچه های خارج موجب کاهش فروشگاه های محلی شده است . این تغییر به زیان افراد کم بینایی شده است که از خدمات فروشگاه های محلی بهره مند بوده اند. یافتن محصولات دلخواه و قیمت مناسب در فروشگاه ها و بازارچه ها دشوار است .
باغبانی : فعالیت های عمومی نظیر باغبانی برای افراد نابینا غالبا دشوار است ؛ زیرا لازم است محل دقیق ابزار باغبانی را به خاطر سپرد. تولید ابزارهایی که دستگیره هایی مجهز به علایم صوتی دارند، راه حل مطلوبی است .
منزل مناسب : ارتباط میان لوازم منزل فاقد تطابق و استانداردهای لازم است یکی از راههای حل این مشکل ، ترویج ساختاری موسوم به بلوتوث است . دستگاه تلویزیون در چنین ساختاری نقش مهمی ایفا می کند. از این رو لازم است طراحان و مهندسان برای افراد دارای اختلالات بینایی صفحه تصویری قابل درک و رویت ابداع کنند.

تلویزیون

تلویزیون وسیله اصلی اطلاع رسانی و سرگرمی روزمره است . کنترل های غیرمستقیم اکنون رابط استاندارد بسیاری از دستگاه هاست که استفاده از آنها برای افراد کم بینا می تواند مشکل باشد. طرحهای اطلاع رسانی روی صفحه تلویزیون بر قابلیت خواندن تاثیر می گذارند. برخلاف صفحه تصویر رایانه کاربر نمی تواند براحتی صفحه نمایش را تغییر دهد. از این رو پیگیری برنامه های تلویزیون برای افراد کم بینا بسیار دشوار است . برخی از دستگاه های تلویزیون به تفسیر صوتی مجهزند و در مواقعی که نماهای مختلف نیازمند توضیح باشد، تفسیرکننده حتی موضوع را تشریح می کند.

اجتناب از موانع

نماد سنتی برای افراد دارای نابینایی ، عصای سفید است . عصای سفید از نظر اندازه بلندتر از عصاهای دیگر ساخته می شود تا راهنما و راهگشای مسیر باشد. عصای سفید به لحاظ صلب بودن قادر است اطلاعات مربوط به بافت سطح را منتقل نماید. عصا می بایست سبک و صلب باشد. یکی از مضرات مهم عصای بلند آن است که نمی تواند اطلاعاتی درباره موانع موجود همسطح با سر فرد نظیر آینه های کامیون یا شاخه های درختان را منتقل کند.

وسایل کمک حرکتی الکترونیکی

در سالهای اخیر مهندسان به دنبال منابعی بوده اند تا بتوانند دستگاه های الکترونیکی اختراع کنند که به وسیله آن افراد نابینا قادر باشند از موانع اجتناب کنند. یکی از معمولی ترین اقدامات استفاده از امواج مافوق صوت ، لیزر یا مادون قرمز است . بیشتر دستگاه ها فقط اطلاعاتی درخصوص فاصله نزدیک شیئ ارسال می کنند و با جابه جایی گیرنده های حسی ، تصویری از شی ئ منتقل می کنند. ابزارهای دیگر، تصویر کامل تری از محیط همراه با سایر اطلاعات برای کاربر نابینا تامین می کنند. مشکلات عمده در طراحی اجزای مدارهای الکترونیکی نیست ؛ بلکه در موارد زیر است :
1- شناخت اطلاعات مناسب موردنیاز عابر پیاده مستقل.
2- نمایش دادن این اطلاعات برای افراد نابینا به شکل غیربصری معمولا علایم شنیداری یا ارتعاشی.
3- تولید ابزار با قیمت عقلایی.
4- آموزش دادن به افراد نابینا برای کاربری ابزارها ظرفیت های گیرنده های شنوایی و بساوایی در مقایسه با بینایی انسان ، بسیار کم است .
از این رو انتخاب و فرآیندسازی مطلوب اطلاعات به شکل غیرمرئی کار ساده ای نیست . گیرنده های موجود در ابزارهای آتی احتمالا دارای دستگاه های حسی متفاوت نظیر دوربین ویدئویی و گیرنده های مافوق صوت هستند تا بتوانند داده های لازم را به منظور تجسم صحیح از محیط اطراف پردازش کنند. به هر سیاق پژوهش انجام شده در فرآیند خودکار تصاویر ماهواره ای و شبکه های عصبی این نوید را می دهد که می توان در چند سال آینده منتظر ظهور دستگاه های بااهمیت بود.
نقشه های برجسته : برای یک فرد نابینا مانع رفت وآمد تنها برخورد با اشیا نیست یکی از مشکلات عمده آشنایی با نقشه محیط اطراف است در این مورد نقشه برجسته می تواند یاری کند. به هر رو تولید نقشه برجسته یا تفسیر کار ساده ای نیست و تبدیل نقشه قابل رویت به نقشه برجسته قابل درک بسیار دشوار است . مساله تبدیل یک نقشه نموداری قابل رویت به نقشه برجسته را می توان به وسیله جهت یاب تشریح کرد جهت یاب ، معمولا با یک پیکان نوک تیز در یک جهت نشان داده می شود. یک پیکان برجسته مسیر را در یک نقطه و یک جهت در روی خط نشان می دهد. از این رو نماد مذکور برای بیشتر افراد نابینا، ناآشنا است.
دستگاه های جهت یابی : حتی با وجود نقشه برجسته و وسیله کمک حرکتی یک فرد نابینا ؛ بسادگی راه خود را گم می کند. وسایل کمک جهت یابی الکترونیکی متعددی ساخته شده اند؛ اما استفاده از آنها به لحاظ هزینه بالای تغییر محیط بسیار محدود است . یکی از روشها استفاده از مادون قرمز است که سر چهارراه ها نصب می شوند و گیرنده هایی که در اختیار فرد نابینا قرار می گیرند، علایم مادون قرمز را به صورت شنیداری دریافت می کنند. همچنین دستگاه هایی نیز به منظور اعلام وضعیت چراغ راهنمایی در رانندگی ابداع شده اند.
روشنایی : روشنایی احتمالا مهمترین عامل تسهیل کننده مطالعه برای افراد سالمند است . عموما افراد سالمند از روشنایی سطح بالای محیط منتفع می شوند، مشروط بر آن که روشنایی زیاد موجب خیره شدن چشمها نشود.
رایانه ها : مهمترین رویداد برای افراد دارای نابینایی در 20سال اخیر رایانه های شخصی است . فرد نابینا مانند فرد بینا می تواند برنامه های متنی نظیر DOS را اجرا کند. ستاده های رایانه می تواند به صورت گفتاری ، بریل و بزرگنمایی روی صفحه نمایشگر باشد. بسیاری از افراد دارای اختلال بینایی از رایانه های شخصی فقط به منظور پردازش کلمه استفاده می کنند. از این طریق افراد می توانند خطاهای تحریری را اصلاح نمایند.
دستگاههای صوتی : مفیدترین وسایل کمکی برای افراد نابینا دستگاه ضبط و پخش صوت است ؛ البته مشکلاتی نیز در تنظیم دکمه های مختلف وجود دارد، نظیر تنظیم دکمه سرعت نوار با افزایش سرعت حرکت نوار تغییر ظاهر می کند.
فناوری رقمی : فناوری رقمی از طریق ترکیب کردن نوشتار و گفتار تسهیلات پژوهشی ویژه ای را تامین می کند از امتیازات عمده فناوری رقمی ، توسعه کیفی صدا است . برای دستیابی به کتاب آشپزی ، فناوری نو می تواند تسهیلات لازم برای ارتباط مستقیم به اطلاع رسانی غذایی را فراهم کند. برای دستیابی به کتابهای مرجع فرهنگی منابع متعدد و متنوعی از سوی مولفان و ناشران تهیه شده است .
بریل : بهترین ساختار ارتباطی برای افراد نابینا نوشتار بریل است که از سوی لوئیس بریل ارائه شد یک ترکیب 6 نقطه ای می تواند 64 شکل مختلف داشته باشد. مشکل عمده آن است که حروف مورد استفاده در متون چاپی بیش از 64 حرف بوده و از این رو نشان دادن یک حرف چاپی مستلزم بیش از یک حرف بریل است حجم یک کتاب به خط بریل 20 برابر کتاب با چاپ معمولی است بنابراین نوعی کوتاه نویسی با استفاده از 189 کلمه اختصاری و تراکم فضای بین خطوط 25درصد ابداع شده است . برای استفاده در رایانه از ساختار بریل 8 نقطه ای استفاده می شود که امکان بهره گیری از 256 حرف را تامین می کند. از آنجایی که کپی کننده بسیار کمیاب است ، بنابراین غالبا از دستگاه های رایانه ای برای برگردان متن به خط بریل و برجسته نویس استفاده می شود.