بازرس متهم می‌کند!

جستجوگران یک داستان پلیسی ناب نیست و کمترین دلیل آن نیز غیر پلیسی بودن آن است بدین معنی که اساسا پای پلیس در میان نیست و محوریت داستان بر اساس جستجو و تلاشی است که دو بازرس و مامور مالیاتی یعنی بهرامی (مسعود رایگان) و مجید مقدم (پیام دهکردی) در هر اپیزود یکی از پرونده‌های قضایی درباره مفاسد اقتصادی را پیگیری کرده و حوادث و اتفاقاتی که در مسیر این جستجو رخ می‌دهد عناصر قصه را می‌سازند. اساسا جستجوگران از یک فیلمنامه 6 اپیزودی تشکیل شده که طی 13 قسمت، داستان یکی از پرونده‌های اقتصادی که بازرسان سازمان بازرسی کل کشور با آن درگیر بوده‌اند، به تصویرکشیده می‌شود. فیلمنامه این سریال را محمدعلی سجادی به رشته تحریر درآورده که کارگردانی و تدوینگری آن را نیز عهده‌دار بوده است. ظاهرا کارگردان با رجوع به پرونده‌های واقعی قوه قضاییه در زمینه مفاسد اقتصادی از واقعیت‌های موجود الهام گرفته است. در تیتراژ ابتدایی سریال نیز با نمایش بریده جرایدی که اخبار متنوعی از مبارزه با مفاسد اقتصادی و شبکه‌های مافیایی به تصویر کشیده می‌شود که هم بر ماهیت قصه تاکید دارد و هم به نوعی ارجاع داستان به واقعیت‌ها و حوادث موجود را تداعی می‌کند. ساختار سریال اپیزودیک است و در هر یک از این اپیزودها با عنوان بندی خاصی از هم تفکیک شده است. مثلا 3 قسمت اول تازه وارد نام داشت و اپیزود دوم نیز با نام فیش نقدی آغاز شده است. به دلیل همین فرم اپیزودیک، بازیگران به دو گروه عمده بازیگران ثابت و مهمان تقسیم می‌شود و در هر اپیزود بازیگران جدیدی به مجموعه اضافه می‌شوند، اما بازیگرانی مثل مسعود رایگان، پیام دهکردی و رضا بابک از بازیگران اصلی آن هستند. به نظر می‌رسد تجربه همکاری مسعود رایگان با سجادی در فیلم مخمصه و بازی قدرتمندی که وی در نقش یک مافیایی مرموز بازی کرده است بستر این همکاری مجدد را فراهم کرده است. رایگان که در سریال شمس العماره شخصیت طناز و متفاوتی را در کاراکتر هرمز خان بازی کرده بود به فاصله اندکی دوباره در جستجوگران در برابر دیدگان مخاطب نشست و نقشی متفاوتی را در این سریال در قالب شخصیت بهرامی بازی کرد. قابلیت‌های حرفه‌ای و شخصیت آرام و جنس صدای او در کنارماجراجویی‌ها و شخصیت برونگرای مقدم با بازی پیام دهکردی، ترکیب متضاد، اما جذابی از یک زوج بازرس را خلق کرده که هم نقطه ثقل داستان بر تعامل آن دو تکیه دارد و هم جذابیت بیشتری به قصه بخشیده است. علاوه بر پرونده‌ای که به وسیله آنها در حال رمزگشایی است و بالطبع تعلیق و هیجان داستان نیز به آن واسطه است، اما مناسبات عاطفی و انسانی میان بهرامی و مقدم جذابیت بیشتری به داستان بخشیده و کارگردان تلاش کرده است تا با دوری از فضای خشک و رسمی کار حرفه‌ای این دو، تصویر ملموس و باورپذیرتری از محیط کاری و روابط انسانی حاکم بر یک اداره بازرسی به تصویر بکشد. شتاب زدگی، میل به پلیس بازی و ماجراجویی، سر به هوا بودن و رفتارهای خودسرانه مقدم در کنار سکون، سیاست ورزی و خویشتنداری، پرهیز از کنش‌های هیجانی بهرامی در عین این‌که تصویر متناقض نمایی از بازرسان به نمایش می‌گذارد و به آن تنوع می‌بخشد تعلیق‌های حقوقی پرونده‌ها را در مناسبات حرفه‌ای شخصیت‌های قصه می‌آمیزد و آن را عمیق‌تر می‌کند. اضافه شدن پری شاکری را به این ماجرا نیز بعد دیگری از مناسبات حرفه‌ای را بازنمایی می‌کند و گویی سجادی قصد داشته است با شخصیت باهوش و زیرکی که از شاکری ارائه می‌دهد تصویر مثبتی از یک کارمند زن در اداره بازرسی به نمایش بگذارد که هم با تصاویر کلیشه‌ای زنان در سریال‌های خانوادگی متفاوت باشد و هم نقش او را در گره‌گشایی از پرونده‌ها مورد تاکید قرار دهد. خوشبختانه تا اینجای کار که در دام شعارزدگی فمنیستی گرفتار نشده است.

توجه سجادی به مفاسد اقتصادی در جامعه با توجه به عقبه اجتماعی و سیاسی آن البته یک جسارت و ریسک کردن به حساب می‌آید و حتی باید منتظر واکنش‌هایی از سوی برخی افراد حقیقی و حقوقی نسبت به این سریال باشیم که ممکن است عملکرد آنان را زیر سوال ببرد. جستجوگران صرفا یک داستان انتزاعی نیست حتی اگر قصه آن برگرفته از ذهن و خیال نویسنده و کارگردان آن باشد. این سریال ضمن تاثیرپذیری و ارجاع فیلمنامه به پرونده‌های واقعی در زمینه مفاسد اقتصادی بخشی از واقعیت‌های اقتصادی در جامعه را انعکاس می‌دهد که تحلیل آن مبتنی بر یک موقعیت پیچیده و چند لایه است. در واقع از طریق رازگشایی این پرونده‌ها به نوعی نظام اقتصادی و مناسبات بیمار حاکم برآن نیز آسیب‌شناسی می‌شود. به همین دلیل است که شخصیت‌های منفی و خلافکار در این سریال با تصویر متداول آن در سریال‌های دیگر متفاوت است و ظاهر قابل تشخیص و غیر موجهی ندارد. جستجوگران که به واسطه وزنی، سه‌گانه رستگاران و دلنوازان را تکمیل کرده است بر دو عنصر داستانی بیش از بقیه تکیه می‌کند؛ یکی شخصیت پردازی و دوم موقعیت‌سازی معمایی و گره افکن که تعلیق داستان را شکل داده و به آن صورتی دراماتیک می‌بخشد. تصویربرداری جستجوگران به لحاظ ایجاد تعلیق بیشتر و رنگ‌آمیزی پلیسی و ماجراجویانه به سبک تصویربرداری رستگاران شباهت دارد و نوع قاب‌بندی و زاویه دوربین، صورتی کلاسیک و تخت ندارد و کارگردان سعی کرده است با بهره‌گیری از تکنیک‌های فنی، هیجان و التهاب درام را به بیننده القاء کند و فضای معمایی داستان را بهتر ترسیم کند. تجربه و علاقه محمدعلی سجادی به آثار پلیسی جنایی را در این سریال می‌توان مشاهده کرد. او که آثاری همچون مخمصه، جنایت و اثیری را در کارنامه سینمایی خود دارد از عناصر و مولفه‌های سینمایی مورد علاقه خود در جستجوگران استفاده می‌کند تا این بار مدیوم تلویزیون را برای سینمای خود محک بزند.

لیلا ربیعی