چرا مچ دستم درد می‌کند؟

این یک فرایند پیچیده است که در کسری از ثانیه رخ می‌دهد و برای بیشتر افراد این حرکات هزاران بار در روز تکرار می‌شود. نکته‌ای که درباره این حرکات جالب است، این است که در بیشتر حرکات این چنین پیچیده هیچ چیز اشتباه نمی‌شود. البته بعضی وقت‌ها مشکلاتی پیش می‌آید. سندرم تونل کارپال یکی از شایع‌ترین این مشکلات است.

با سندرم تونل کارپال آشنا شوید

سندرم تونل کارپال یک آسیب عصبی است که به علت وارد شدن فشار به عصب در مچ دست ایجاد می‌شود. یعنی یکی از اعصاب در ناحیه مچ دست به علت این که از مسیر تنگی حاوی استخوان، غضروف و تاندون‌ها که تونل کارپال نامیده می‌شود عبور می‌کند، زیر فشار قرار می‌گیرد. عصب درگیر «مدیان» نام دارد که حس انگشت شست، انگشت اشاره، انگشت میانی و نیمی از انگشت چهارم را تامین می‌کند و به علاوه ماهیچه‌های شست را عصب‌دهی می‌کند. خلاف تصور عام، درد مشخص‌ترین علامت سندرم تونل کارپال نیست، در عوض، بی‌حسی، گزگز و ضعف دست، مچ یا جلوی ساعد از شایع‌ترین خصوصیات آن است. از آنجا که عصب مدیان در همه افراد از تونل کارپال عبور می‌کند، این که چرا بعضی‌ها دچار این بیماری می‌شوند و بعضی خیر، همیشه معلوم نیست. نشانه‌های خطر عبارتند از التهاب مچ (مثلا در التهاب مفاصل یا وضعیت‌های مشابه)‌، حاملگی، حرکات تکراری خاص یا برخی از آسیب‌ها، بیماری تیروئید و دیابت. تعداد قابل توجهی از افراد بدون هیچ علت واضحی دچار سندرم تونل کارپال می‌شوند.

نقش کامپیوتر در این میان چیست؟

حرکاتی که موجب خم شدن مچ دست می‌شوند، خصوصا وقتی مدت زیاد و به طور مکرر انجام شوند، باعث افزایش فشار در تونل کارپال می‌شوند و موجب ظهور علایم فشار به عصب می‌شود. قابل درک است که چگونه آسیب مکرر به مچ مانند استفاده از متد دستی مخصوص سوراخ کردن سنگ می‌تواند موجب آسیب عصب شود. در حقیقت، بیشتر مطالعات انجام شده بر سندرم تونل کارپال روی افرادی که در کارگاه‌های صنعتی کار می‌کنند انجام شده است.

کسانی که به طور مکرر از کامپیوتر استفاده می‌کنند و نحوه قرارگیری مچ دست آنها هنگام تایپ یا استفاده از موشواره، می‌تواند آنها را در خطر ابتلا به این بیماری قرار دهد نیز مورد مطالعه قرار گرفتند و هیچ‌کدام از آنها نتوانست این مطلب را به طور قطعی اثبات کند. حتی در بعضی از این مطالعات هیچ ارتباطی بین سندرم تونل کارپال و استفاده از کامپیوتر یافت نشد. هم‌اکنون به نظر می‌رسد این تصور که استفاده از کامپیوتر موجب سندرم تونل کارپال می‌شود، اشتباه بوده است. یک مطالعه مهم که در سال 2001 به چاپ رسید، به دقت علایم و نتایج معاینه بالینی و آزمون اعصاب در 257 نفر از کارکنان یک شرکت که به طور متوسط روزانه 6 ساعت با کامپیوتر کار می‌کردند را بررسی کرد. شیوع سندرم تونل کارپال حدودا 5/3 درصد بود که با شیوع این سندرم در جمعیت عمومی برابر است.

گزارش‌های جالب دیگری نیز در این زمینه منتشر شده است. علایمی چون بی‌حسی و گزگز گذرا تجربه می‌شوند، اما بیشترشان یا خود به خود رفع می‌شوند یا اصلا به علت مشکل دیگری ایجاد شده‌اند. هرچند تعداد زیادی از کسانی که با کامپیوتر کار می‌کنند علایمی مانند درد دارند که ممکن است به علت التهاب تاندون یا وضعیت دیگری باشد که ناشی از استفاده مکرر است. ولی مطالعات اعصاب از این تفکر که استفاده از کامپیوتر موجب سندرم تونل کارپال می‌شود حمایت نمی‌کنند.

مطالعه جدیدتری که در ژوئن 2003 منتشر شد، نیز ارتباطی بین علایم سندرم تونل کارپال و استفاده از کامپیوتر گزارش نکرد. در نهایت، در یک مطالعه که در نوامبر 2007 به چاپ رسید، خطر ضعیف ابتلا به سندرم تونل کارپال در میان کسانی که مدت زیادی از صفحه کلید استفاده می‌کنند دیده شد.

آیا علایم برای تمام عمر باقی می‌ماند؟

تغییر روش زندگی برای برطرف شدن علایم لازم است و بدین ترتیب تعداد زیادی از موارد سندرم تونل کارپال قابل درمان است. مچ یک مفصل پیچیده است و اگر آسیبی به آن وارد شود، آسان بهبود نمی‌یابد. بنابراین مشکلاتی که به دنبال آسیب مفصل ایجاد شده‌اند تمایل زیادی برای بهبودی ندارند. البته با تشخیص درست و درمان حمایتی معمول، موارد زیادی از دردهای مچ را می‌توان کاهش داد. درمان حمایتی روی شل کردن غلاف تونل کارپال تمرکز می‌کند و ماهیچه‌ها را به حالت استراحت درمی‌آورد تا فشار از روی تونل برداشته شود و عصب آزاد شود. در مواردی که درمان‌های حمایتی موثر واقع نشود، اقدام بعدی باز کردن غلاف تونل کارپال با جراحی است. جراحی فقط وقتی موجب بهبودی علایم می‌شود که تشخیص اولیه درست بوده باشد، ولی اگر فشار وارده به عصب، از نقطه دیگری غیر از تونل کارپال باشد، نه‌تنها جراحی موفقیت‌آمیز نخواهد بود، بلکه مشکل بدتر نیز خواهد شد، چون تشکیل بافت اسکار در محل جراحی می‌تواند خود عاملی برای شروع فشار به عصب در محل تونل کارپال شود.

تشخیص درست برای تضمین درمان الزامی است. در فرد مشکوک به سندرم تونل کارپال کل مسیر عصبی از گردن تا دست باید بررسی شود. آزمون هدایت عصبی نیز یک روش تشخیص مهم برای موارد مبهم درد مچ است.

البته باید بدانید که سندرم تونل کارپال آنقدرها که تصور می شود بیماری شایعی نیست و مفصل مچ خود یک مفصل قوی است و به این راحتی‌ها دچار مشکل نمی‌شود. در عین حال، مفصل مچ نیز نقاط ضعفی دارد؛ مثلا مفاصل نقاط دیگر بدن توسط عضلات حمایت می‌شوند ولی از آنجا که عضله‌ای از روی مچ عبور نمی‌کند و استحکام مفصل مچ از تاندون‌ها و گیلامان‌ها ناشی می‌شود. گیلامانی که آسیب می‌بیند، فاقد منبع خون کافی برای ترمیم کامل است و این بدان معنی است که وقتی مفصل مچ با آسیبی روبه‌رو شود، اغلب موجب ناپایداری دائمی مفصل می‌شود.

برای پیشگیری چه کنیم؟

روش‌هایی وجود دارند که با کمک آنها می‌توان از ابتلا به این سندرم پیشگیری کرد یا در صورت ابتلا علایم ناخوشایند آن را کاهش داد. برای پیشگیری بهتر است هنگام کار به وضعیت قرارگیری بدن خود توجه کنید. مطمئن شوید که ساعد، مچ و دست شما راحت باشند و در هنگام تایپ د یک راستا قرار بگیرند. شاید لازم باشد برای این کار ارتفاع میز و اجزای کامپیوتر را تغییر دهید. از دیگر روش‌ها استراحت کردن در میانه کار و انجام حرکات کششی مچ است. در صورتی که علایم شما پایدار باقی ماند، خصوصا در صورتی که با کار شما مرتبط است، به پزشک مراجعه کنید. تشخیص درست و به موقع می‌تواند درمان مناسب و دوره نقاهت کوتاه‌تری به همراه داشته باشد. مورد شک قرار گرفتن ارتباط سندرم تونل کارپال و استفاده از کامپیوتر، نمونه‌ای از مواردی است که نشان می‌دهد که چگونه یک حقیقت می‌تواند به یک تردید تبدیل شود. فقط بررسی‌‌های صحیح می‌توانند یک فرضیه علمی را از بدفهمی تفکیک کنند.

دکتر امیر شیروانی