وسواس، سرطان روان

با این تعریف‌ها، ممکن است هر کدام از افراد خانواده دچار وسواس باشند که با شناخت صحیح این بیماری و فرد مبتلا، مسلما می‌توان برای درمان او در خانواده راهکار‌هایی پیدا کرد.

در ایران، مطالعه دقیقی در این زمینه صورت نگرفته، ولی مطالعاتی که در آمریکا و انگلیس انجام شده نشان داده بیشترین آسیب از بیماری وسواس به خانواده‌ها تحمیل می‌شود.

برخی روان‌شناسان وسواس را بیماری پنهان و سرطان روان نامیده‌اند و با توجه به این که با ترس، فکر مزاحم، شرطی شدن و تردید در تصمیم‌گیری خود را نشان می‌دهد، بهتر است در همان مراحل اول درمان شود. در درمان نیز آنچه باید مورد توجه قرار بگیرد، این است که فرد در مقابل درمان تسلیم شود و مواجهه با روش‌های مختلف را بپذیرد.

همچنین روان‌شناسان معتقدند که وسواس می‌تواند به اختلال در عملکرد حوزه‌های خانوادگی، اجتماعی، شغلی، تحصیلی یا روابط بین فردی تبدیل شود.

متاسفانه وسواس شدید یکی از بیماری‌های اعصاب و روان محسوب می‌شود که تا مدت‌ها توسط خود فرد و خانواده او تحمل و در نهایت برای درمان به پزشک مراجعه می‌شود.

وسواس ذهنی

در وسواس ذهنی، یک فکر مزاحم در ذهن فرد مبتلا شکل می‌گیرد و به دنبال آن فرد به طور مکرر به انجام اعمالی در این زمینه اقدام می‌کند، تا آنجا که آن فکر مزاحم به یک رفتار تکراری و ناراحت‌کننده تبدیل می‌شود.

به عنوان مثال، فرد در ذهن خود می‌پندارد که اتفاق ناگواری در پیش است؛ پس از گذشت مدتی به این نتیجه می‌رسد که انجام یک رفتار خاص منجر به کاهش این ناراحتی و رفع خطر می‌شود. در این مرحله وسواس رفتاری به دنبال وسواس ذهنی شکل می‌گیرد که گاهی ممکن است فرد با رغبت به انجام آن اقدام کند. این درحالی است که بسیاری از مواقع به انجام آن تمایل ندارد اما اختلال وسواس او را ملزم به انجام آن عمل می‌کند.

وسواس ممکن است ریشه در اتفاقات خانوادگی داشته باشد. در واقع خانواده هم می‌تواند باعث ایجاد وسواس شده و هم می‌تواند از آن تاثیر بگیرد، متشنج شود و دچار اختلال عملکرد شود. اما در درمان آن نیز خانواده نقش مهمی دارد.

برخورد در خانواده

مسلما بیمار وسواسی از بیماری خود تا حدی خبر دارد و همچنین از این وسواس رفتاری و عملی به شدت آسیب می‌بیند. به گفته روان‌شناسان، این‌که اطرافیان فرد وسواسی در این خصوص مدام به فرد تذکر بدهند و یا او را زیر فشار بگذارند و تمسخر کنند، نه‌تنها کمکی نمی‌کند، بلکه شدت حساسیت فرد را بیشتر می‌کند.

در واقع تمسخر و سرزنش افراد وسواسی، بیماری آنها را تشدید می‌کند و موجب اضطراب آنها می‌شود.

فرد مبتلا به وسواس برای خنثی کردن تفکرات و تصورات ناراحت‌کننده، اقداماتی را انجام می‌دهد که به «اجبار» موسوم است و اگر این کارها را انجام ندهد، دچار نگرانی و اضطراب می‌شود.

وسواس در زمینه شستشو شایع‌ترین نوع وسواس است؛ به طوری که فرد وسواسی در پاسخ به فکر نجس بودن اقدام به شستشوی زیاد می‌کند و اگر این شستشو را انجام ندهد، دچار اضطراب و نگرانی می‌شود.

فرد وسواسی نظم‌های خاص و بیش از حد را در انجام کارها ایجاد و وقت زیادی را صرف کارهای تکراری می‌کند که این امر کندی عملکرد او را به دنبال دارد.

برخورد با این بیماران بخصوص در خانواده باید توام با آرامش باشد. نباید آنها را مجبور به ترک وسواس کرد، بلکه این کار باید با اختیار بیمار صورت گیرد.

وسواس، عوارض جسمانی دارد؛ به طوری که بیمار با شستشوی زیاد و مصرف مواد شوینده دچار آسیب‌های پوستی می‌شود یا در اثر زیاد مسواک زدن به دهان و لثه خویش صدمه می‌زند.

خانواده و اطرافیان بیمار وسواسی باید با او با آرامش برخورد کنند و با تمایل بیمار، او را به روانپزشک ارجاع دهند.

انواع درمان

در گذشته برای درمان وسواس عمدتا از درمان‌های روانکاوانه استفاده می‌شد. اما پس از پیشرفت علوم و مشخص شدن این موضوع که ریشه‌ وسواس در عدم تعادلات مواد شیمیایی درون مغز است، رویکرد عمده درمان به سمت دارو پیش رفت. در حال حاضر، مفیدترین درمان برای وسواس، رویکردی مبتنی بر ترکیب دارودرمانی و روان‌درمانی است.

در وسواس‌های آلودگی و وسواس نجاست و پاکی، ترکیبی از دارودرمانی و رفتاردرمانی موثرترین رویکرد درمانی شناخته شده است.

چنانچه با تجویز دارو و برگزاری جلسات رفتاردرمانی در روند درمان نارضایتی مشاهده شد، اقدامات لازم در خصوص داروها صورت می‌گیرد و داروها به شکلی تنظیم می‌شوند که بیمار احساس آرامش و راحتی داشته باشد و علایم بیماری کاهش یابد.

همچنین، بنابر صلاحدید و قضاوت بالینی روان‌درمانگر، فواصل جلسات ملاقات با بیمار تنظیم می‌شود تا بتدریج با بهبود و درمان قطعی بیماری، ملاقات بیمار با روان‌‌درمانگر کاهش پیدا کند.

مریم روزبهانی