وقتی ذهن خاموش می‌شود

این موارد گاهی چنان ظریف و بی‌‌سر و صدا هستند که خود بیمار یا حتی پزشک معاینه‌کننده هم متوجه آنها نمی‌شود، بلکه اولین بار افراد خانواده یا دوستان نزدیک او متوجه چنین مشکل می‌شوند.

با افزایش سن، درجاتی از کاهش حافظه و عملکرد ذهنی در افراد پدید می‌آید که با امور روزمره فرد کمتر تداخل پیدا می‌کند اما تشخیص این حالت‌ها از مراحل اولیه فراموشی مشکل است.

در صورت بروز چنین مواردی توصیه می‌شود که حتما به پزشک مراجعه کنید تا بررسی‌های لازم انجام شود.

علائمی که زنگ خطر محسوب می‌شوند:

بیمار از دنبال کردن فعالیت‌های لذت‌بخش خودداری می‌کند و حتی علائم افسردگی در او دیده می‌شود.

بیمار اسامی افراد و قرارهای کاری را فراموش می‌کند و ممکن است یک مساله را چندین مرتبه سوال کند. ضمن آن که در پاسخ به یک سوال در زمان‌های مختلف، پاسخ‌های مختلفی می‌دهد چون به یاد نمی‌آورد که اولین بار چه پاسخی داده بود.

‌ بتدریج قادر نیست به وضوح فکر کند و تمام جوانب یک موقعیت را درک کند.

از انجام وظایفی که حالت مرحله به مرحله دارند، به جز برخی مراحل ساده عاجز است.

حواس بیمار به راحتی پرت می‌شود، مثلا مسیرهایی را که کاملا می‌شناخته فراموش می‌کند و بتدریج فقط در مسیرهای نزدیک خانه رفت و آمد می‌کند. البته حتی در همین مسیرها هم ممکن است گم شود.

تغییرات خلقی هم از موارد قابل توجه است. این افراد بسیار تحریک‌پذیرند. خیلی زود عصبانی می‌شوند و نسبت به مسائل پیرامون خود بی‌تفاوت هستند. آنها تمایل زیادی به گریه کردن دارند.

یکی از علائم هشدار دهنده دیگر، تغییرات غیرقابل توجیه عاطفی این افراد است؛ به طوری که به فاصله بسیار کوتاهی حالات افسردگی و شادی را تجربه می‌کنند.

بعضی از این بیماران بدخلق هستند و تعداد بسیار کمی از آنها هم شوخ‌طبع و گشاده‌رو هستند.

علامت شایع این بیماری بدبینی و سوءظن آنها نسبت به همسر و فرزندان و اطرافیان است که با مشکل فراموشی آنها بی‌ارتباط نیست.

این افراد به دلیل عدم توانایی تطابق با موقعیت‌ها، همواره خود را در یک موقعیت ناپایدار و ناایمن احساس می‌کنند که منجر به احساس ترس، اضطراب و ناامنی در آنها می‌شود و به همین دلیل، وسایل خود را پنهان می‌کنند و مرتب جای آنها را تغییر می‌دهند، ولی دوباره نمی‌توانند آنها را پیدا کنند.

آنها معمولا فکر می‌کنند که اطرافیان این وسایل را برداشته‌اند و پنهان کرده‌اند.

گاهی مشاهده شده که شروع بیماری آن طور که قبلا ذکر شد، چندان آهسته نبود و اطرافیان بیمار می‌گویند که به دنبال یک بیماری عفونی، یک ضربه به سر، جراحی یا مصرف یک دارو که معمولا داروی آرام‌بخش است، این افراد دچار بیقراری و تحریک‌پذیری، فراموشی و گیجی شده‌اند که در این موارد قبلا بیماری در این افراد وجود داشته و ابتلا به یک بیماری،‌ عفونت یا جراحی و... باعث تشدید اختلال عملکردی در آنها می‌شود که قبلا مورد توجه قرار نگرفته بود.

بعد از تشخیص چه کنیم؟

مشاوره: زندگی با دمانس می‌تواند احساسات و افکار سختی را در پی داشته باشد. بعضی‌ها احساس خشم، سردرگمی، ترس یا نگرانی می‌کنند. دوستان و افراد خانواده درگیر مسائل روزمره خود هستند و شاید فرد مبتلا به دمانس کمتر از احساس خود برای آنها صحبت کند. پس مشاوره روش مناسبی است تا فرد بیمار احساسات و مشکلات خود را با یک مشاور در میان بگذارد و با شرایط جدید زندگی کنار بیاید. اغلب این بیماران بعد از مشاوره احساس خوبی پیدا می‌کنند.

استمرار استقلال: افراد مبتلا به دمانس اغلب تمایل دارند در منزل خود بمانند، اما این مساله بسیار مهم است که شرایط متعادل ایمن با حفظ استقلال به وجود آید. شاید لازم باشد وضعیت خانه یا وسایل تغییر کند.

درمان‌های دارویی: پزشک متخصص مغز و اعصاب با معاینات بالینی و گرفتن آزمایشات لازم و با توجه به مرحله پیشرفت دمانس داروهایی را تجویز می‌کند تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود. همچنین تجویز دارو برای تخفیف علائم بیماری صورت می‌گیرد. پس به تمام افرادی که علائمی از این بیماری را در خود مشاهده می‌کنند، توصیه می‌شود هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنند تا در مراحل اولیه درمان صورت گیرد و از پیشرفت آن جلوگیری شود.

چند توصیه کلیدی

دمانس دلیل مشخصی ندارد و نمی‌شود گفت قابل پیشگیری است، ولی توجه به مسائلی که احتمال بروز آن را بیشتر می‌کند، ممکن است به عنوان پیشگیری موثر باشند.

تغذیه سالم داشته باشید

استفاده از یک رژیم غذایی سالم و مناسب نه‌تنها برای جسم مفید است بلکه برای مغز و حافظه لازم و ضروری است. با داشتن یک رژیم غذایی کامل و سالم و استفاده از تمام گروه‌های غذایی، می‌توان شانس ابتلا به دمانس را کاهش داد. کارشناسان تغذیه مصرف مواد غذایی حاوی ویتامینE و اسیدفولیک برای افزایش و تقویت حافظه را توصیه می‌کنند. تحقیقات نشان داده که مصرف مشروبات الکلی نقش زیادی در کاهش حافظه دارد و احتمال ابتلا به دمانس را افزایش می‌دهد.

فکرتان را ورزش دهید

ورزش دادن فکر و ذهن، علاوه بر بالا بردن قدرت یادآوری، ظرفیت حافظه را هم بالا می‌برد و مانع از دست رفتن حافظه می‌شود. کارهای ساه‌ای مثل حل جدول، بازی شطرنج و مطالعه کردن از آن دسته‌اند. گرفتن آموزش‌های جدید مثل یادگیری زبان‌های خارجی یا یک آلت موسیقی نیز می‌تواند مفید باشد.

جسم‌تان را پرورش دهید

ورزش نه‌تنها برای سالم ماندن جسم مفید است بلکه برای تقویت حافظه نیز بسیار موثر است، چرا که با ورزش، گردش خون در مغز بالا می‌رود و مانع تخریب سلول‌های عصبی مغز با بالا رفتن سن می‌شود.

فراموشی و عدم یادگیری همیشه نمی‌تواند به دلیل بیماری دمانس باشد. یکی از مسائلی که بخصوص جوانان از آن شکایت دارند، فراموش کردن و عدم توانایی به خاطر سپردن اطلاعات در ذهن است. این مساله بیشتر مربوط اضطراب است و در واقع از اختلالات روانپزشکی خفیف است که به صورت افسردگی و اضطراب بروز می‌کند. فردی که اضطراب دارد، با ذهن مشوش و ناآرام نمی‌تواند اطلاعات جدید را در ذهن جای دهد. با مراجعه به پزشک و درمان اضطراب و افسردگی اختلال ایجاد شده در توانایی ذهنی آنها برطرف خواهد شد.

دکتر رامین خطیب شهیدی
متخصص مغز و اعصاب

خاطراتی که به دست فراموشی سپرده می‌شوند

فرد مبتلا به دمانس در به خاطر آوردن آخرین وقایع دچار اختلال می‌شود، ولی حوادث گذشته را در مراحل ابتدایی و میانی بیماری (مرحله خفیف تا متوسط بیماری)‌ به خاطر می‌آورد، اما رفته‌رفته با پیشرفت بیماری و شدت یافتن آن، وقایع گذشته را هم تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ به طوری که حتی افراد خانواده خود را هم دیگر نمی‌شناسد. بیمار به وضع ظاهری خود بتدریج بی‌تفاوت می‌شود، استحمام نمی‌کند و ظاهری کثیف پیدا می‌کند. اختلال در زبان یا گویش یکی از علائم این بیماری است. افرادی که دچار دمانس شده‌اند لغات ساده را فراموش می‌کنند یا کلمات غیرمعمول را جایگزین می‌کنند به طوری که صحبت‌ها و نوشته‌های آنها قابل درک نیست. به عنوان مثال، اگر مسواک خود را پیدا نکند، به جای آن که درخواست مسواک کند، می‌گوید: «آن چیزی که برای دهانم است.»

این افراد معمولا دچار ضعف در تشخیص می‌شوند. افرادی که مبتلا به فراموشی هستند بسیار غیرفعال می‌شوند؛ مثلا ساعت‌ها جلوی تلویزیون می‌نشینند، بیشتر از حد معمول می‌خوابند یا از انجام امور معمول خودداری می‌کنند.