نسل نوین پلیمرها در خدمت مقابله با سرطان

ابداع فناوری‌های متنوع و کاربردی در دنیای پزشکی نوین موجب شده دیگر به بیمار سرطانی به عنوان فردی که با مرگ فاصله چندانی ندارد، نگاه نشود. طیف وسیعی از فناوری‌ها از جمله نانوداروها، پرتوافکنی‌های موضعی و نسل جدید ایمپلنت‌ها وارد کار شده‌اند تا سطح امیدواری بیماران را ارتقا بخشند.

یکی از تازه‌ترین ابداعاتی که در این زمینه صورت گرفته، به طراحی و ساخت ایمپلنت مخصوصی بازمی‌گردد که با انجام حملاتی که با هدف ایمنی‌زایی صورت می‌گیرد، موجب تحلیل رفتن تومورهای سرطانی می‌شود. برگ برنده در این طرح، ابداع و به کارگیری نسل جدیدی از پلیمرهاست که با تکیه بر آنها می‌توان مقاومت سلول‌های سرطانی را به حداقل رساند. به نظر می‌رسد ابداعاتی از این دست بشر را خیلی سریع‌تر از آنچه تصور می‌شده به مرحله مبارزه قطعی با سرطان نزدیک کرده است.

کلید اصلی موفقیت در این طرح شیوه نگاهی است که محققان به سرطان و مقابله با آن داشته‌اند. این تغییر نگرش در دانشگاه هاروارد صورت گرفته و با نتایج درخشانی نیز همراه بوده است. در این طرح صفحه (دیسک) قابل کاشتی مهندسی شده است تا سلول‌های سیستم ایمنی بدن را جذب و آنها را برای حمله به تومورها آماده کنند.

ایده نهفته در این طرح از هر حیث جذابیت‌های خاص خود را دارد و همین موضوع موجب شده محققان به آزمایش آن روی نمونه‌های آزمایشگاهی بپردازند. موش‌های مبتلا به ومورهای melanoma انتخاب مناسبی از سوی محققان بوده‌اند تا نتایج قطعی این فناوری را به روشنی نشان دهند.

آزمایش‌های اولیه‌ای که در این زمینه صورت گرفت نشان داده‌اند در صورتی‌که از این صفحات در چنین موش‌هایی استفاده شود، احتمال زنده ماندن آنها به مراتب بیشتر خواهد شد. این بررسی‌ها نشان دادند در بیش از نیمی از موش‌هایی که چنین صفحاتی در بدنشان کاشته شده بود، تقریبا نشانی از تومورهای سرطانی دیده نمی‌شد.

به عقیده کارشناسان، ابداع فناوری‌هایی از این دست می‌تواند افق‌های روشن‌تری را در فرآیند مبارزه قطعی با سرطان ایجاد کند؛ البته در گذشته نیز تلاش‌های مشابهی صورت گرفته که بی‌تردید ارائه این فناوری نوین صرفا به دلیل موفقیت‌های نسبی بوده که در گذشته نصیب دانشمندان شده است.

پرسشی که اکنون مطرح می‌شود این است که چه تفاوتی میان دستاورد اخیر محققان دانشگاه هاروارد و تلاش‌های گذشته وجود دارد؟ آنها می‌گویند این صفحات قابل کاشت در بدن پاسخ ایمنی‌زای گسترده‌تری را در مقایسه با واکسیناسیون‌های رایج ایجاد می‌کنند و از این رو باید گفت سطح تأثیرگذاری بیشتری دارند. موفقیت‌های اولیه‌ای که تاکنون نصیب محققان شده است، توجه برخی شرکت‌های متخصص در زمینه تجاری‌سازی فناوری‌های نوین پزشکی را نیز به همراه داشته است.

بتازگی متخصصان شرکتی در منطقه رودآیلند آمریکا تلاش‌هایی را برای کاربردی ساختن این فناوری نوین در بیماران انسانی آغاز کرده‌اند. از سوی دیگر چند شرکت اروپایی نیز منتظرند در صورت موفقیت این فناوری در شرکت یاد شده به تجاری‌سازی آن بپردازند.

در حال حاضر فناوری واکسیناسیون برای مقابله با تومورهای سرطانی، تنوع و گستردگی بی‌سابقه‌ای پیدا کرده است و هم‌اکنون نیز انواع مختلفی از آنها در مرحله درمان‌های کلینیکی آزمایش می‌شوند. با این حال تاکنون هیچ یک از آنها از سوی نهادها و مراکز معتبر تأییدکننده‌ای نظیر سازمان غذا و داروی آمریکا تأیید نشده‌اند.

برخلاف واکسن‌های سنتی، واکسن‌های درمانی مخصوص سرطان با هدف متوقف و معکوس کردن فرآیند توسعه بیماری تهیه و تولید می‌شوند. در حالی که واکسن‌های مخصوص سرطان تنوع و تغییراتی زیاد شده‌اند، اما نگرش کلی درخصوص تولید آنها این است که سیستم ایمنی بدن را تحریک کرده تا سلول‌های سرطانی را شناسایی کنند.

از این رو می‌توان گفت این سیستم در نقش یک نشانگر مطمئن سرطانی عمل می‌کند. سلول‌های سیستم ایمنی بدن این قابلیت را دارند تا برای تزریق مولکول‌های مخصوصی که مرتبط با انواع مختلفی از سرطان هستند، به منظور مقابله با سلول‌های سرطانی تنظیم می‌شوند. از آن گذشته دانشمندان تلاش‌های دیگری در زمینه بهبود این فرآیند آغاز کرده‌اند.

آموزش سلول‌های ایمنی بدن در محیط کنترل شده‌ای در خارج از سلول‌های بدن یکی از این روش‌هاست. در این روش سلول‌های ایمنی‌زای بدن از خون بیمار خارج شده و در محیطی کاملا کنترل شده در معرض مولکول‌های مخصوص سرطانی قرار می‌گیرند.

سلول‌های ایمنی پس از این مرحله بار دیگر به بدن بیمار تزریق می‌شوند. جایی که راهی گره‌های لنفی شده و پاسخ‌های ایمنی‌زایی را علیه سرطان موجب می‌شوند. با این حال این نگرش مشکل خاصی نیز به همراه دارد و آن چیزی نیست جز این‌که سلول‌های کمی در جریان این پیوند خونی زنده می‌مانند که همین مسأله، مشکلاتی را برای گره‌های لنفی در ارائه پاسخ ایمنی‌زای قدرتمند ایجاد می‌کند. نقطه درخشان پروژه اخیر محققان دانشگاه هاروارد در همین جاست؛ جایی که این مشکل برطرف شده است.

دیوید مونی و تیم همراهش در دانشگاه هاروارد راهبردی را دنبال کرده‌اند که اجازه می‌دهد فرآیند آموزش سلول‌های ایمنی‌زا در بدن بیمار و نه خارج از آن صورت گیرد.

چارچوب پلیمری که در این فناوری به کار گرفته شده است، از مواد مشابهی ساخته شده‌اند که پیش از این نیز در تولید نخ‌های بخیه زیستی و دیگر محصولات جراحی به کار گرفته شده‌اند. چارچوب یاد شده با سیتوکین‌ها اشباع می‌شود. سیتوکین‌ها تک‌مولکول‌هایی هستند که به وسیله سیستم ایمنی بدن تولید شده تا سلول‌های ایمنی‌زایی موسوم به سلول‌های دندانه‌دار را جذب کنند.

البته این تنها بخشی از نکات جذاب این فناوری نوین است. پلیمر یاد شده همچنین دارای ریزبخش‌هایی از جنس مواد ژنتیکی است که با هدف تقلید از DNA باکتریایی به کار گرفته می‌شود.

این ریزبخش‌ها به سلول‌های دندانه‌دار پیام‌هایی ارسال می‌کنند مبنی بر این‌که دشمن خارجی در محل وجود دارد. این شناسایی در نوع خود یک دستاورد خیره‌کننده در فناوری درمان سرطان به شمار می‌آید و بی‌تردید می‌توان آن را یکی از نقاط عطف این فناوری پزشکی به شمار آورد.

تاکنون استفاده از این فناوری در موش‌های آزمایشگاهی با نتایج درخشانی همراه بوده است و محققان بتدریج شجاعت آن را پیدا می‌کنند که آن را در بیماران انسانی نیز بررسی کنند.

کارشناسان با توجه به خبرساز بودن این فناوری نوین، نگاه خاصی به آن داشته‌اند و اکثرشان معتقدند می‌توان از آن به عنوان بخش تکمیل‌کننده تلاش‌های 2‌دهه اخیر دانشمندان در شناسایی دقیق تورموهای سرطانی و تلاش برای نابودی آنها یاد کرد. البته همچون سایر تلاش‌هایی که در زمینه درمان‌های نوین سرطانی دیده شده است، پیش‌بینی این‌که این فناوری نوین درخصوص بیماران انسانی نیز همچون موش‌های آزمایشگاهی موفقیت‌آمیز باشد، کمی دشوار است.

باید به خاطر داشت که تاکنون چندین واکسن ویژه سرطان تهیه شده که در حیوانات آزمایشگاهی نتیجه‌بخش بوده، اما در انسان ناامیدکننده بوده‌اند.

با این حال محققان دانشگاه هاروارد و دیگر دانشمندان فعال در زمینه درمان‌های پیشرفته سرطانی چشم به آینده دارند.

مترجم: مهدی پیرگزی
منبع: Technology Review