مهمترین بنای قاجاری تهران، ممنوعالملاقات است!
همجواری با مجلس هم مزیدی بر علت مدسه طلاب شده است که ورود گردشگران به مدرسه عالی شهید مطهری به عنوان مهمترین بنای تاریخی دوران قاجار در تهران ممنوع باشد.
مسجد و مدرسه سپهسالار از مهمترین ممنوعههای گردشگری تهران است که تابلوهای پرتعداد ورود ممنوع حتی نمای بیرونی این مجموعه باشکوه را در دید کنجکاو گردشگران مخدوش ساخته است. این مجموعه در حال حاضر تحت مدرسه عالی شهید مطهری در اختیار طلاب علوم دینی قرار دارد.
مسجد و مدرسه سپهسالار بر اساس نقشه های دارالاخلافه در شرقی ترین نقطه تهران قدیم واقع است، جایی محصور میان درختان چهار باغ بزرگ، نگارستان، بهارستان ، نظامیه و باغ سردار که حالا جز اسم و خاطره ای ردی از آنها نمانده است. سیم خاردارها و سربازان ایستاده بر ورودی های مسجد هم اگر بگذارند، مقرنس کاریهای کم نظیر و ورودی های بنا چشم را خیره می کند . نگاه که میکنی، نقشه ها را که می کاوی بنا شش ورودی اصلی دارد که معماری کم نظیری آمیخته به هنر ایرانی بر پیکر آن نشسته است.
این بنا دارای سه ورودی در بخش شمالی بوده که به علت احداث کتابخانه ملی توسط مهندس سیحون در سال 1342خورشیدی مسدود و ارتباط این قسمت از بنا با باغ بهارستان قطع شده است ؛ در جبهه های غربی (ورودی اصلی) ، شرقی و جنوبی نیز در حال حاضر سه ورودی وجود دارد. ورودی اصلی با عقب نشینی نسبت به پیاده رو از الگوی جلوخان تبعیت کرده و ورودی شرقی نیز چنین الگویی را به صورت ساده تری داراست. در پس ورودی های غربی و شرقی هم هشتی تقسیمبندی دیدنی وجود دارد که اولی که با پوشش کاربندی و عرقچین ودومی با کاسه سازی داده شده اند.
طاق هفت کاسه در هشتی شرقی هم از شاهکارهای دوران شاگردی استاد جعفریان معمار باشی کاشانی است که در سه که در سه کاسه وسط مینیاتوری از هفت کاسه را ساخته است . زمانی که این طاق را ساخته هنوز استاد نبوده و به دلیل شاگرد بودن اجازه نداده اند به داخل بنا راه پیدا کند و کارش را در همان ورودی تمام کرده و رفته است.
از دیگر ویژگیهای مهم فضای مسجد سپهسالار ،که در واقع یکی از برجستهترین ابداعات معماری قاجاری نیز به شمار میرود، وجود مهتابیها و بهار خوابهای وسیع در طبقه فوقانی است. هر چند این فضاها با ظرفیت بسیار در مسجد سیداصفهان و مسجد سلطانی سمنان نیز یافت میشود، در مسجد سپهسالار در مقیاسی وسیعتر و با پیچیدگیهای بیشتر طراحی شده است. این ابتکار طرحی را به وجود آورده که افزون بر القای حس محصور و معین بودن، حرکتی در جهت خلاف محدودیت فضا ایجاد میکند. چنین تدبیری در فضاسازی امکان پیوند میان ناظر و بنا را مختل نمیسازد و در همان حال به پیچیدگی و غنای فضا میافزاید.
امروزه این بنای باشکوه به هیچ عنوان امکان بازدید ندارد. این در حالی است که به عقیده کارشناسان کاربریهای خاص دلیلی برای منع ورود گردشگران به ابنیه خاص نیست و میتوان هرازگاهی و تحت شرایطی خاص امکان ورود گردشگر به این شاخصه معماری تهران را فراهم آورد.
روزبه میرزایی، مدرس دانشگاه علامه طباطبایی در این باره میگوید: «اینکه برای ابنیه خاص کاربری اداری و یا غیره تعریف کنند نه تنها در ایران که همه جای دنیا مرسوم است اما در هیچ کجای دنیا تغییر کاربری دلیلی برای منع ورود گردشگر نیست. به عنوان مثال در اسپانیا، پارادورها بناهای تاریخی هستند که کاربری اقامتی پیدا کردهاند اما عموم گردشگران به راحتی امکان حضور و بازدید از آن را دارند. همچنین مساجد و کلیساهای تاریخی نیز با حفظ کاربری وجودی امکان بازدید برای گردشگران را دارند.»
وی میافزاید: «تغییر کاربری ابنیه تاریخی برای استفاده نهادها و سازمانها، نباید به عنوان دلیلی برای منع ورود گردشگر به این اماکن تلقی شود. این در حالیست که بناهای بسیاری در تهران به دلیل تغییر کاربری و استفاده اداری و سازمانی از دید گردشگران پنهان ماندهاند. در حالیکه آثار و ابنیه یادشده بخش مهمی از فرهنگ و تاریخ جامعه را در دل خود دارند، بنابراین نباید مردم را از دیدن آنها محروم کرد. میراث به جا مانده متعلق به مردم و حق آنهاست.»
فراهم آوردن امکانی هرچند هم محدود برای بازدید از این بنای تاریخی تهران میتواند کمکی برای توسعه گردشگری در پایتخت محسوب شود.
منبع: chn
