بررسی احتمال انتقال سرطان از مادر باردار به جنین

 البته معمولا انتقال توده‌های سرطانی از مادر باردار به جنین به دلیل حضور جفت متوقف می‌شود و از این رو پزشکان نگرانی چندانی درباره امکان انتقال سرطان از مادر باردار به جنین در حال رشد ندارند. با این حال مورد اخیر زنگ خطر را برای محققان علوم پزشکی به صدا در آورده است و از آن به عنوان توجیه روشنی برای این موضوع استفاده می‌کنند که چگونه سرطان می‌تواند سیستم ایمنی بدن را ضعیف و در نهایت خنثی کند. مطالعات اخیر گروهی از دانشمندان به سرپرستی پروفسور مل گریوز از انستیتو تحقیقات سرطان انگلیس، حقایق جالب توجهی را در این زمینه نشان می‌دهد. او در گفتگوی اینترنتی با سیب، جنبه‌های مختلفی از این نگرانی را مورد بررسی قرار داده است و به مادران باردار امیدواری می‌دهد که نباید درخصوص امکان انتقال ژنتیکی سرطان به جنین نگرانی داشته باشند.

چه شد که شما تحقیقاتی را در زمینه امکان انتقال سرطان از مادر باردار به جنین آغاز کردید؟

البته من از سال‌ها پیش تمرکز تحقیقاتی خود را روی امکان انتقال سرطان از بعد ژنتیکی معطوف کرده بودم. حدود 2 سال پیش، در ژاپن زن جوانی نوزادی به دنیا آورد، اما پس از گذشت چند هفته، این زن به دلیل ابتلا به سرطان خون راهی بیمارستان شد و پس از چند روز نیز از دنیا رفت. تا آن موقع هیچ خطری نوزاد تازه به دنیا آمده زن را تهدید نمی‌کرد. با این حال، نگرانی‌ها زمانی آغاز شد که نوزاد در آستانه یک‌سالگی به تومورهای سرطانی مبتلا شد. این تومورها در قسمت صورت و گونه نوزاد شکل گرفت و موجب نگرانی محققان شد. علت اصلی این نگرانی به آن باز می‌گردد که نوع سرطان در نوزاد و مادرش یکی بوده و این مساله نشان‌دهنده آن است که توده‌های سرطانی موجود در صوت نوزاد به مادر باردارش تعلق دارد.

شما از تحقیقات طولانی مدت در این زمینه صحبت کردید. در این مدت احتمال انتقال چه نوع سرطان‌هایی را بررسی کرده‌اید؟

نکته مهمی‌ که پیش از هر چیز باید برآن تاکید شود، این است که هنوز هیچ نشان روشنی مبنی بر امکان انتقال سرطان و توده‌های سرطانی از کانال ژنتیکی وجود ندارد. نخستین بار در سال 1866، انتقال سرطان از مادر باردار به جنین به ثبت رسید و این مساله برگ تازه‌ای در دفتر سرطان و سرطان‌شناسی بار کرد. در سال‌های گذشته نیز انتقال توده‌های سرطانی از مادر باردار به جنین، مهم‌ترین نکته‌ای است که ذهن دانشمندان علوم پزشکی و متخصص در زمینه سرطان را به خود مشغول کرده است. طی یک دهه گذشته، 2 نوع سرطان یعنی سرطان خون و ملانوما را بیش از سرطان‌های‌ دیگر بررسی کرده‌ایم تا هرگونه احتمالی را در انتقال ژنتیکی آنها تجزیه و تحلیل کنیم.

درباره مورد اخیری که در ژاپن روی داده چه بررسی‌هایی انجام داده‌اید؟

در حال حاضر فناوری‌های جدیدی برای انجام آزمایشات دقیق و بی‌نقص وجود دارد. با استفاده از همین فناوری‌ها که نمونه‌برداری‌های حساس آزمایشگاهی از جمله آنهاست، موفق شدیم آن دسته از سلول‌های سرطانی را شناسایی کنیم که هنوز در مراحل بسیار ابتدایی رشد خود قرار داشتند. این سلول‌ها در نمونه‌های خونی این نوزاد شناسایی شده‌اند و به خوبی گویای آن هستند که انتقال آنها در مرحله جنینی نوزاد صورت گرفته است.

آیا از آزمایشاتDNA نیز استفاده کردید؟

بله، در حقیقت بررسی‌هایی که رویDNA سلول‌های سرطانی مربوط به نوزاد و مادرش انجام شد، چراغ اصلی هدایت ما در این پروژه حساس بوده است. ما ساختارDNA سلول‌های سرطانی را هم در مادر و هم در نوزاد مورد تجزیه و تحلیل قرار دادیم و به این نتیجه رسیدیم که هر دو شباهت‌های خیره‌کننده‌ای به هم دارند.

فکر نمی‌کنید در این فرآیند ممکن است پدر نیز نقش داشته باشد؟

اتفاقا این احتمالی بود که ما تمرکز خاصی روی آن داشتیم، اما انجام آزمایش‌های بیشتر نشان داد که سلول‌های سرطانی ریشه مادری داشتند، نه پدری. در حقیقت می‌توان گفت جنین به دلیل ارتباط ژنتیکی با مادر باردار و مبتلا به سرطان خود به این بیماری دچار شده و پدر هیچ نقشی در این میان نداشته است.

نکته جالب توجه این است که در این فرآیند سیستم ایمنی نوزاد هیچ مقاومتی از خود نشان نداده است. فکر نمی‌کنید این واکنش تا حدودی غیرعادی است؟

بله، ما هم از این موضوع تعجب کرده‌ایم، اما متاسفانه هیچ سرنخی در این زمینه در دست نداریم. تنها امید ما به انجام تحقیقات بیشتر در ماه‌ها و سال‌های آینده است. ما به دنبال بررسی این موضوع هستیم که مکانیسم سیستم دفاعی بدن چگونه در برابر سلول‌های سرطانی نوپا فریب می‌خورد. ما متوجه شده‌ایم که این سلول‌ها برای سیستم دفاعی نوزاد در قالب عوامل غیرقابل روِیت نقش بازی می‌کنند.

با توجه به قطعیتی که در صحبت‌های شما هست آیا می‌توان گفت که مادران باید هوشیار باشند و درباره آینده خود و فرزندشان نگرانی داشته باشند؟

گرچه موردی که در ژاپن به ثبت رسیده نگران‌کننده و منحصربه‌فرد است، اما توصیه ما این است که مادران وحشت‌زده نشوند. از سال 1886 به این سو که نخستین مورد انتقال سرطان از مادر باردار به جنین به ثبت رسید، تنها چند مورد اندک و بسیار نادر دیگر گزارش شده است و از این رو می‌توان به جدیت گفت که خطر ابتلای جنین و نوزاد به سرطان از مادر باردار مبتلا به همین بیماری، بسیار کمتر از آن است که مادران باردار را به وحشت بیندازد. از آن گذشته، نوزاد ژاپنی درمان شده و اکنون نیز مشکل خاصی سلامت او را تهدید نمی‌کند. از این رو مادران باردار مطمئن باشند که در صورت بروز چنین حادثه‌ای، لزوما نوزاد به دنیا آمده با مرگ از دنیا نمی‌رود.

آینده این تحقیقات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

سرطان بیماری‌ای نیست که بتوان آن را به سرزمین یا منطقه خاصی از جهان نسبت داد. به همین دلیل است که در سراسر جهان تحقیقات مختلفی برای شناخت مکانیسم نهفته در سلول‌های سرطانی در حال انجام است تا در نهایت شیوه‌های درمانی موثری برای آنها ارائه شود. ما فکر می‌کنیم هر روز که می‌گذرد شناخت دانش نوین از سرطان بیشتر می‌شود و این به معنای برتری در جنگ با این بیماری است.

پروفسور مل گریوز در یک نگاه

پروفسور مل گریوز از محققان با‌سابقه در زمینه شناخت سرطان و عوامل ایجاد کننده آن در انگلیس است. او در سال‌های اخیر، در قالب تیمی‌از دانشمندان سرشناس، تلاش بزرگی را برای پیدا کردن پاسخ قطعی به این پرسش آغاز کرده است: آیا امکان انتقال ژنتیکی سرطان وجود دارد؟ پروفسور مل گریوز، تاکنون مقالات و کتاب‌های زیادی در این زمینه و زمینه‌های مرتبط با سرطان و از جمله سرطان خون ارائه کرده است. کتاب «خون سفید» او، دربرگیرنده حقایق جالب توجه و یافته‌های اخیر دانشمندان درباره سرطان خون در کودکان است.

مهدی پیرگزی