چه عواملی باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان سینه می‌شود؟

سن: خطر ابتلا به سرطان پستان با افزایش سن، بیشتر می‌شود. به عنوان مثال، خطر سالانه برای ابتلا به این بیماری، بعد از سنین 40 و 50 سالگی افزایش می‌یابد. نتایج تحقیقات در کشورمان نشان می‌دهد که این سن در کشور ما حدود 10 تا 15 سال کمتر است.

سابقه فردی و فامیلی سرطان پستان: اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده قبل از یائسگی دچار این بیماری شده است، خطر ابتلا در فرد بیشتر است. برای مثال، اگر مادر قبل از 40 سالگی مبتلا به سرطان پستان شده است، احتمال ابتلای دختر به این بیماری نسبت به سایر افراد جامعه 2 برابر می‌شود. اگر نزدیکان دیگر مانند دختر، خواهر، خاله، عمه و غیره نیز این بیماری را داشته باشند، خطر ابتلا باز هم بیشتر می‌شود.تحقیقات اخیر نشان داده است که برخی از زنان مبتلا به سرطان پستان دارای یک ژن جهش یافته هستند که باعث افزایش خطر ابتلای آنها به سرطان‌های پستان، تخمدان یا سرطان پستان به تنهایی می‌شود. این ژن‌ها به ترتیب 1BRCA و2BRCA نام دارند. مواردی که شک به این جهش ژنی را برمی‌انگیزند عبارتند از سرطان پستان قبل از 35 سالگی، وجود سابقه بیماری در فامیل پدری یا مادری و وجود مواردی از سرطان تخمدان در خود فرد یا خانواده او، اما حتی اگر فردی این ژن را هم داشته باشد، خطر ابتلا به بیماری به 100 درصد نمی‌رسد. برای افرادی که احتمال خطر ابتلا به سرطان پستان ارثی را دارند، برنامه‌های مشاوره ژنتیک در دسترس است و پزشک باید نزدیک‌ترین و مطمئن‌ترین مرکز را برای این کار به شما معرفی کند.

البته تاکنون علت دقیق ایجاد سرطان پستان مشخص نشده است، با این حال عوامل محیطی و ژنتیکی مختلف را در ایجاد این سرطان دخیل می‌دانند. سرطان پستان در بعضی از موارد ارثی است و به دلیل اشکال در ژن‌هایی ایجاد می‌شود که از پدر یا مادر به فرزندان منتقل شده است. در این حالت سایر اعضای خانواده نیز ممکن است ژن معیوب را به ارث برده باشند و در آینده دچار سرطان پستان شوند.

در مواردی که چند نفر از اعضای خانواده دچار سرطان پستان شده‌اند، ممکن است این سرطان زمینه ارثی داشته باشد و به دلیل ژن‌های معیوبی ایجاد شود که از پدر یا مادر به فرزندان منتقل شده است. در این موارد باید بررسی‌های لازم صورت‌‌گیرد.

افرادی که ژن معیوب را از پدر یا مادر خود به ارث برده‌اند، به ظاهر مشکلی ندارند ولی در آینده در معرض ابتلا به سرطان پستان می‌باشند. خطر ابتلا به سرطان پستان در این افراد بسیار زیاد است، به نحوی که فرد دارای ژن معیوب به احتمال 50 تا 80 درصد به سرطان مبتلا خواهد شد.

البته سرطان پستان ارثی نسبت به سرطان غیرارثی اغلب در سنین پایین‌تری ایجاد می‌شود.

ژن‌های معیوب ممکن است در ایجاد سرطان‌های دیگر و بویژه سرطان تخمدان و رحم نیز نقش داشته باشند. وجود توا‡م سرطان پستان و تخمدان در یک خانواده، خطر سرطان پستان ارثی را مطرح می‌کند.

سن اولین قاعدگی: دخترانی که اولین عادت ماهانه آنها قبل از سن 12 سالگی شروع می‌شود نسبت به آنها که شروع قاعدگی دیرتری دارند، در معرض خطر بیشتری هستند. علت آن ممکن است این باشد که هورمون‌هایی مثل استروژن که پس از بلوغ در خون دختران افزایش می‌یابند، در ایجاد سرطان پستان نقش دارند. از آنجا که بدن زنان در سیکل‌های قاعدگی ماهانه در معرض استروژن‌های تخمدان قرار می‌گیرد، هرچه تعداد سال‌هایی که یک زن عادت ماهانه می‌شود بیشتر باشد، او به مدت طولانی‌تری در معرض این هورمون قرار خواهد گرفت.

سن اولین زایمان: زنانی که هرگز بچه‌دار نشده‌اند یا زنانی که اولین زایمان آنها بعد از 35 سالگی بوده، در معرض خطر بیشتری هستند. علت این موضوع ممکن است این باشد که حاملگی در سنین پایین‌تر، تغییراتی در بافت پستان ایجاد می‌کند که آن را نسبت به سرطان مقاوم می‌کند.

سن شروع یائسگی: زنانی که سن یائسگی آنها نسبت به میانگین جامعه بالاتر است، نسبت به آنها که زودتر یائسه می‌شوند در معرض خطر بیشتری هستند. هرچه یائسگی دیرتر باشد، بافت پستان مدت بیشتری در معرض سطوح افزایش یافته هورمون‌هایی قرار می‌گیرد که با سرطان پستان مرتبط است.

درمان جایگزینی هورمون: این درمان عبارت است از مصرف استروژن به تنهایی یا استروژن همراه با پروژسترون به صورت قرص، تزریق یا اشکال دیگر (مثل چسب‌های پوستی.) هورمون‌ها ترکیبات شیمیایی هستند که بر فعالیت سلول‌ها یا اندام‌های خاص اثر می‌گذارند. استروژن و پروژسترون نیز نقش مهمی در زندگی بانوان دارند، بدین صورت که باعث تنظیم عادت ماهانه و نیز اثر بر رشد بافت پستان می‌شوند. این هورمون‌ها توسط تخمدان‌ها تولید می‌شوند، اما ممکن است در آزمایشگاه یا از سایر حیوانات و گیاهان نیز به دست آیند. هنگامی که یک زن سال‌های باروری خود را پشت سر می‌گذارد و به مرز یائسگی نزدیک می‌شود، میزان ترشح این هورمون‌ها در بدن او کاهش می‌یابد. کاهش استروژن می‌تواند باعث علائم ناخوشایند یائسگی مانند گر گرفتگی و خشکی دستگاه تناسلی خارجی شود و همچنین کاهش سطح این هورمون با وقوع بیشتری از پوکی استخوان همراه است.

درمان جایگزین هورمونی معمولا برای رفع این علائم و کاهش خطر پوکی استخوان تجویز می‌شود. این درمان همچنین در مواردی که یائسگی زودرس به علل طبیعی به دلیل درمان‌های طبی یا جراحی در خانمی ایجاد شود، استفاده می‌شود. جایگزینی هورمون با افزایش خطری متوسط برای سرطان پستان همراه است، بنابراین در زنانی که مبتلا به سرطان پستان هستند، نباید از ترکیبات دارویی مذکور استفاده شود.

بارداری و سقط: شواهد کمی مبنی بر ارتباط تعداد حاملگی و سقط با سرطان پستان وجود دارد. بنابراین نتیجه قطعی را در این رابطه نمی‌توان ابراز داشت و نیاز به اطلاعات بیشتری در مورد اثرات هورمونی حاملگی و سقط بر خطر سرطان پستان وجود دارد.

پروتز پستان: نسل جدید بافت‌های مصنوعی سیلیکونی پستان اگرچه می‌توانند بافت جوشگاه در آن ایجاد کنند، اما احتمال ابتلا به سرطان را افزایش نمی‌دهند. در صورتی که پروتز پستان دارید و برای انجام ماموگرافی رفته‌اید، باید حتما تکنسین را از این موضوع آگاه کنید.

قرص‌های جلوگیری از بارداری: پیش از این ذکر شد که هورمون‌های بدن ما می‌توانند در ایجاد سرطان پستان نقش داشته باشند و از آنجا که ترکیب اصلی این داروها هورمون‌های استروژنی و پروژسترونی است، این عوامل نیز مانند سن شروع قاعدگی، بچه‌دار شدن یا نشدن و یائسگی می‌توانند بر خطر ابتلابه این بیماری اثر بگذارند. برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف طولانی مدت این قرص‌ها برای مدت زمان بیشتر از 54 سال ممکن است خطر سرطان پستان را در انسان افزایش دهند، ولی برای نتیجه‌گیری قطعی در این زمینه مطالعات بیشتری لازم است.

چاقی: اضافه وزن 40 درصد بیش از وزن ایده‌آل، احتمال ابتلا به برخی سرطان‌های خاص را بشدت افزایش می‌دهد. از آنجا که استروژن که با سرطان پستان در رابطه است در بافت چربی ذخیره می‌شود، هرچه میزان چربی در بدن ما بیشتر باشد، مقادیر بیشتری از استروژن برای تأثیر بر بافت پستان و سیستم غددی بدن ما در دسترس خواهد بود. مقدار اضافه وزن یک خانم در زمان تشخیص بیماری او، می‌تواند بر شانس ابتلای مجدد او به سرطان پستان نیز اثر بگذارد.

رژیم غذایی و تغذیه: مقدار کالری دریافتی و میزان چربی‌ای که به طور معمول می‌خوریم، می‌تواند بر خطر سرطان پستان اثر بگذارد. با وجود این هنوز تحقیقات کافی برای اثبات این موضوع انجام نشده است. ما هر روز، در مورد اهمیت یک رژیم غذایی مناسب و تأکید بر افزایش مصرف سبزیجات و میوه‌جات، کم کردن از چربی و نیز افزایش چربی، غذاهای حاوی فیبر و نیز افزایش فعالیت جسمانی چیزهای بیشتری می‌شنویم. حدود 30 درصد از کل سرطان‌های زنان و مردان، با رژیم غذایی آنها ارتباط دارد. مطالعات معدودی نشان داده‌اند که مصرف چربی زیاد بویژه چربی حیوانی، غذاهای نمک سود و نیز غذاهای شور و غذاهای دودی می‌توانند خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها از جمله سرطان پستان را افزایش دهند. طبخ غذا در حرارت‌های بسیار بالا نیز باعث تولید مواد سرطان‌زا می‌شود. علاوه بر این، برخی از محققان دریافته‌اند که برخی ویتامین‌ها (مثلA ،C وE( و سلنیم که به نام آنتی‌اکسیدان‌ها معروف هستند، ممکن است در پیشگیری از سرطان پستان مؤثر باشند. این مواد در بیشتر سبزیجات و میوه‌جات (مانند کلم و گل کلم، کاهو، هویج، اسفناج، زردآلو، طالبی و مرکبات) و همچنین در گوشت قرمز، غذاهای دریایی، شیر و غلات یافت می‌شوند. مصرف الکل نیز با افزایش احتمال بروز بیماری در برخی مطالعات مورد تأکید قرار گرفته است. آنچه اهمیت دارد این است که با وجود تمام موارد ذکر شده، هنوز ارتباط قطعی و صددرصدی بین یک ماده غذایی خاص و بروز حتمی سرطان پستان به اثبات نرسیده است.

عوامل محیطی: اخیرا ارتباط بین عناصر محیطی و ایجاد سرطان پستان مورد توجه واقع شده است. بسیاری از عناصری که زنان در طول زندگی خود با آن مواجه می‌شوند، از نظر ارتباط احتمالی با سرطان پستان مورد توجه و بررسی قرار گرفته‌اند. این مواد شامل حشره کش‌ها، مواد ارگانوکلره (حاوی سمومی مثل د.د.ت و دی‌اکسین‌) و در تماس بودن با موادی نظیر کروم، جیوه یا سایر مواد شیمیایی و فلزات سنگین هستند. لازم به ذکر است با توجه به نرسیدن به نتیجه قطعی در این زمینه تحقیقات بیشتر هنوز در حال انجام است.

قرار گرفتن در معرض اشعه: محققان، جمعیت زیادی از زنانی را که در دوران جوانی در معرض اشعه قرار گرفته بودند (به عنوان مثال در بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی یا دخترانی که به علت سل در سنین جوانی تحت درمان مکرر با اشعه بوده‌اند) را بررسی کردند. نتایج این بررسی‌ها نشان داد که مواجهه با اشعه در دوران جوانی، یعنی تا سنین 30 تا 35 سالگی، خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش می‌دهد؛ بخصوص اگر اشعه به قفسه سینه تابیده شده باشد. توجه داشته باشید که مقدار این اشعه باید زیاد باشد تا به عنوان عامل خطر در نظر گرفته شود. این میزان بسیار بیشتر از مقداری است که هنگام ماموگرافی تابانده می‌شود. محققان دریافته‌اند که قرار گرفتن در معرض اشعه در سنین بالاتر، اثر کمتری بر ایجاد سرطان پستان دارد. ذکر دوباره این نکته لازم است که میزان اشعه‌ای که هنگام ماموگرافی به بدن شما می‌خورد، بسیار کمتر از آن است که بتواند سرطان پستان ایجاد کند. برخی از ضایعات پستان که طی بررسی‌های قبلی اعم از سونوگرافی، ماموگرافی یا نمونه‌برداری به اثبات رسیده، می‌تواند همراه افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان باشند. در این مورد لازم است با پزشک خود مشورت کنید.

اعضای هیات علمی مرکز تحقیقات
سرطان پستان جهاد دانشگاهی

خطر ابتلا به سرطان پستان با افزایش سن، بیشتر می‌شود. به عنوان مثال، خطر سالانه برای ابتلا به این بیماری، بعداز سنین 40 و 50‌‌سالگی افزایش می‌یابد. نتایج تحقیقات در کشورمان نشان می‌دهد که این سن در کشور ما حدود 10 تا 15 سال کمتر است.