در دومین فصل کاوشهای باستانشناسی کشف شد
شبستان ایلخانی جمعه مسجد در گنبد سلطانیه
شبستان ایلخانی جمعه مسجد که بخشی از عرصه میراث جهانی گنبد سلطانیه را شامل میشود، صبح دیروز، 2 آبان ماه در فضایی حدود 50 متر مربع کشف شد. باستانشناسان معتقدند که فضای فعلی با ادامه کاوشها بزرگتر میشود و در حال حاضر محل 4 ستون آجری شبستان به همراه بخشی از تزیئنات آن آشکار شده است. پیش از این بخشی از پلان این مسجد ایلخانی کشف شده بود.
به گزارش CHN دومین فصل از کاوشهای باستانشناسی عرصه میراث جهانی گنبد سلطانیه، از 7 مهرماه سال جاری در اراضی جمعه مسجد آغاز شد. باستانشناسان در ادامه کاوشهای فصل پیشین خود که منجر به کشف شارستان شهر ایلخانی گنبد سلطانیه شده بود، تلاش کردند تا پلان معماری مسجد جامع آن را که به جمعه مسجد شهرت دارد کشف کنند.
«عبدالرضا مهاجرینژاد»، سرپرست کاوشهای باستانشناسی در عرصه میراث جهانی گنبد سلطانیه با اعلام خبر کشف شبستان جمعه مسجد به CHN گفت: «ساعت 9 صبح روز شبنه 2 آبانماه شبستان اصلی جمعه مسجد که به دوره ایلخانی تعلق دارد،در فضایی حدود 50 متر مربع کشف شد.»
وی در ادامه گفت: «احتمالا با ادامه کاوش فضای بدستآمده بیش از این خواهد بود و تا کنون بخشهایی از پلان معماری شبستان جمعه مسجد در این فضای فعلی بدستآمده است.»
پیش از این باستانشناسان با 40 گمانه و 5 ترانشه باستانشناسی بخش از جمعه مسجد را از زیر خاک بیرون آورده بودند. بر همین اساس احتمال داده شد که محوطه جمعه مسجد، بیرون از ارگ حکومتی بوده و احتمالا محل تجمع مراکز صنعتی، تجاری، خانهها و تجمعات مردمی بوده است.
مهاجرینژاد درباره فضاهای بدستآمده از شبستان جمعه مسجد گفت: «این شبستان با ستونهای آجری برپا شده بود که اکنون جای چهارستون به ابعاد یک متر و 20 در یک متر و 20 کشف شده است. همچنین کف شبستان آجرفرش بوده و دیوارهای آن با اندود گچ پوشیده شده است.»
به گفته وی احتمال وجود دو یا سه شبستان دیگر در ارضی جمعه مسجد وجود دارد و تا کنون بخشی از پلان این مسجد شامل چند حیاط شناسایی شده است.
بخشی از فضای این مسجد ایلخانی حدود 40 سال قبل هنگام گسترش ساخت و سازها در گنبد سلطانیه با لودر تخریب شده است و باقیمانده آن نیز در حال حاضر کاوش میشود.
کاوشهای اراضی جمعه مسجد که حدود 85 هکتار وسعت دارد، بیشتر به منظور آشنایی مسئولان شهری گنبد سلطانیه با این محوطه تاریخی است که به واسطه آن سعی میشود جلوی ساخت و سازهای شهری در این محدوده نیز گرفته شود.
«محمدرضا قربانزاده»، مدیر اجرایی پایگاه میراث جهانی گنبد سلطانیه دراینباره به CHN گفت: «با دو هدف مشخص، کاوشهای باستانشناسی در گنبد سلطانیه را از سال قبل آغاز کردیم. نخست آنکه حضور باستانشناس و انجام کاوشهای باستانشناسی میتواند به عنوان یک عامل حفاظتی باشد. ما در یک عرصه 85 هکتاری، برای آنکه به مردم اثبات کنیم که این محوطه باستانی است و نباید در آن ساخت و ساز شود، نیاز به باستانشناس داریم و به این ترتیب مردم و مسئولان شهری با دیدن آثاری که سر از خاک بیرون میآورند متوجه اهمیت این محوطه باستانی میشوند.»
وی در ادامه گفت: «هدف دوم ایجاد سایت موزه است. در واقع تمامی آثاری که اکنون از زیر خاک بیرون آورده میشود، پس از مرمتهای اضطراری برای تبدیل به یک سایت موزه آماده میشوند.»
به گفته وی به منظور حفاظت بیشتر از عرصه گنبد سلطانیه، تنها بخشی از این عرصه برای کاوش انتخاب شده تا حجم آثاری که از خاک بیروند آورده میشود، متناسب با توانمندیهای حفاظتی ما باشد. ایجاد سایت موزه بخشی از این توانمندی است که میتواند در جهت حفاظت آثار باشد.»
از جمله مشکلات اراضی جمعه مسجد، زمینهای کشاورزی منطقه است که سازمان میراث فرهنگی قصد دارد به زودی تملک این اراضی را آغاز کرده و عرصه میراث جهانی گنبد سلطانیه را آزادسازی کند.
پیش از این قرار بود در اراضی جمعه مسجد ساخت و سازهایی صورت گیرد که با مخالفت شدید پایگاه میراث جهانی سلطانیه مواجه شد. این مخالفتها نزدیک یک سال طول کشید و اکنون پس از کاوشهای باستانشناسی احتمال میرود که مردم نیز به راه حلهای بهتری نسبت به ساخت و ساز در زمینهای خود فکر کنند.
در فصل پیشین باستانشناسان با کاوش در محوطه اراضی جمعه مسجد که به منظور شناسایی لایههای تاریخی این محوطه بود، شارستان (ربض) شهر تاریخی سلطانیه به همراه بخشی از جمعه مسجد را کشف کردند.
از جمله بخشهای بدستآمده از پلان معماری جمعه مسجد ورودی آن است که با استفاده از سنگفرش به وجود آمده بود. همچنین در کاوش این مسجد نزدیک به 7 نوع کف فرش شامل انواع آجرفرش، سنگفرش، کف گچی و ... بدستآمد. جالب آن است که نمونه سنگفرش به کار رفته در جمعه مسجد پیش از این در مسجد جامع سیراف و همچنین تخت سلیمان نیز دیده شده بود.
در معمای مسجد جمعه از سنگهای تراش خوردهای استفاده شده که در بناهای حکومتی و دولتی استفاده میشده است. همچنین در این بنا 4 مرحله معماری نیز شناسایی شده است. باستانشناسان قدیمیترین معماری بدستآمده را به دوره ایلخانی و جدیدترین آنها را به دوره صفوی نسبت میدهند. کشف کارگاههای سفالگری و فلزگری و همچنین بناهای عمومی و دولتی از دیگر یافتههای باستانشناسی در محوطه جمعه مسجد بود.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
