جایزه‌ای که به هیچکس نرسید

کتومیله مایره، رئیس‌جمهور پیشین بوتسوانا که از اعضای کمیته اعطاکننده این جایزه است پس از اعلام این خبر با شرکت در کنفرانسی خبری یادآور شد «اگرچه برخی کشورهای آفریقایی طی یک سال گذشته شاهد پیشرفت‌هایی در زمینه مدیریت کشور بوده‌اند اما عقب‌گرد در سایر حوزه‌ها هم غیرقابل اغماض و انکار بودند.»

عدم اعطای این جایزه به ضعف مدیریت در کشورهای آفریقایی و فساد حاکم در کشورهای این قاره اشاره دارد. کمیته جایزه ابراهیم برای پیشرفت‌های به دست آمده در زمینه رهبری با بررسی عملکرد رهبران منتخبی که دوران مسوولیت‌شان طی 3 سال گذشته به پایان رسیده است چهره برگزیده سال را معرفی می‌کند. این جایزه متضمن پرداخت 5 میلیون دلار طی 10 سال و مستمری مادام‌العمر سالانه به میزان 200 هزار دلار پس از آن است.

ابراهیم با افزایش مبلغ جایزه که در حال حاضر بزرگ‌ترین جایزه سالانه‌ای است که در سراسر جهان پرداخت می‌شود به دنبال ایجاد مشوقی برای ترغیب رهبران آفریقایی به درست عمل کردن در طول دوره زمامداری‌شان و انتقال آرام قدرت بود. او قصد داشت با تعیین این جایزه زمامداران آفریقایی که معمولا حاضر به ترک قدرت نیستند را متقاعد کنند در صورت کناره‌گیری مسالمت‌آمیز می‌توانند از مستمری مادام‌العمری برخوردار شوند. اعضای کمیته اعطای جایزه که توسط ابراهیم به عنوان یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران حوزه ارتباطات همراه در قاره سیاه انتخاب می‌شوند کاملا مستقل از او عمل می‌کنند. این کمیته چهره‌های برجسته و معتبری چون کوفی عنان، دبیرکل پیشین سازمان ملل و مارتی آهتیساری، رئیس‌جمهور پیشین فنلاند و از برندگان جایزه صلح نوبل و همچنین محمد البرادعی، مدیرکل پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و ماری رابینسون، رئیس‌جمهور پیشین ایرلند را در بر می‌گیرد.

کمیته اعلام کرده حاضر به افشای دلیل و منطق خود برای عدم انتخاب برنده‌ای که جایزه سال 2009 را کسب کند، نیست اگرچه رابینسون تصریح کرده حتی اگر حوزه فعالیت این کمیته به تمامی دنیا گسترانیده می‌شد باز هم انتخاب رهبری که به تازگی از خدمت و مسوولیت فارغ شده و استحقاق دریافت این جایزه را داشته باشد بسیار دشوار و حتی ناممکن بود.

ابراهیم هم با تاکید بر این که آن دسته از رهبران آفریقایی که خود را شایسته دریافت این جایزه می‌دانند از دوستان او هستند از تصمیم کمیته دفاع کرد. او با گفتن این که «وقتی افرادی مستقل و توانمند به کاری گمارده می‌شوند باید به کار و تصمیمشان احترام گذاشت» سعی کرد استقلال کمیته و تمکین‌اش از نظر اعضای کمیته را نشان دهد.

این اقدام متضمن پیامی در بطن خود است. نامزدهای دریافت جایزه امسال کسانی چون تابو امبکی، رئیس‌جمهور پیشین آفریقای‌جنوبی که سال گذشته دوران زمامداری‌اش به پایان رسید به همراه السگوئن اوباسانجو، رئیس‌جمهور سابق نیجریه که در ماه می 2007 میلادی با قدرت وداع کرد و جان کوفور، رئیس‌جمهور غنا بودند که او هم در ژانویه امسال قدرت را به خلفش واگذار کرد. هر سه اینها نقشی کلیدی در آنچه تحقق آنچه رسانه‌ها از آن تحت عنوان «رنسانس آفریقا» یاد کرده است، داشتند اما در عین حال از سوی رقبا به تلاش برای تمامیت‌خواهی، کاهش آزادی‌های دموکراتیک مخالفان و حتی در پاره‌ای موارد فساد مالی متهم بودند.

امبکی همچنین به اهمال و کم‌کاری برای مبارزه با ایدز در دوره حاکمیتش و در پیش گرفتن سیاست دیپلماسی سکوت در قبال رژیم رابرت موگابه، همتای زیمبابوه‌ای خود متهم بود.

فعالان حقوق بشر اوباسانجو را به اعمال خشونت دولتی علیه مردم این کشور در جریان ناآرامی‌های قومی پس از واگذاری قدرت به او در سال 1999 میلادی و همچنین در جریان رقابت‌های انتخاباتی سال 2003 میلادی که او در آن نامزد راهیابی مجدد به کاخ ریاست‌جمهوری بود، متهم می‌کردند.

کوفور هم اگرچه از حمایت و تحسین مجامع بین‌المللی برای تقویت و تسریع روند توسعه اقتصادی و کاهش فقر در غنا برخوردار است، هدایت کشور را در دوره‌ای بر عهده داشت که به اعتقاد نهادهای بین‌المللی فساد دولتی در این کشور به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یافت. دو برنده اول این جایزه یعنی یاکوئیسم چیسانو، رئیس‌جمهور پیشین موزامبیک و فستومی موگائه، از بوتسوانا به واسطه نحوه مدیریت کشور در دوران زمامداری‌شان مورد تمجید و تحسین قرار گرفته بودند.

عدم اعطای جایزه در سال جاری موجب شد خیلی‌ها به این استنتاج برسند که نامزدهای دریافت این جایزه نتوانسته بودند در دوران حاکمیت خود همان کارکرد و اثری را داشته باشند که برنده‌های قبلی داشته‌اند.

این مساله که آفریقا از سوءمدیریت، وجود رهبران ناکارآمد، فاسد و قدرت‌طلب رنج می‌برد به هیچ عنوان موضوع جدیدی نیست و در واقع پاشنه آشیل این قاره مملو از منابع تلقی می‌شود. آنچه جالب و نوظهور بود پافشاری و پایمردی تعدادی از برجسته‌ترین چهره‌های پیشین و کنونی دنیا است که در کنار هم در کمیته اعطای جایزه ابراهیم گرد آمده‌اند و امسال سرسختانه بر موضع خود که هیچ رهبری در آفریقا استحقاق دریافت جایزه «رهبری خوب» در این قاره را ندارد، ایستادند. با عدم پرداخت جایزه امسال، جایزه سال بعد به بیش از 10 میلیون دلار بالغ خواهد شد. این به آن معناست که باید انتظار قضاوتی سخت‌تر را برای تعیین برنده جایزه سال بعد داشت.

کواکو دانسو بوافو، سفیر غنا در بریتانیا پس از اعلام تصمیم کمیته جایزه ابراهیم امسال گفت: پیش‌تر گمان می‌رفت وضعیت رهبران آفریقایی رو به بهبود گذاشته و آنان در مسیر فاصله گرفتن از سنت‌های حاکم بر این قاره از جمله انتقال خشونت‌آمیز قدرت گام برمی‌دارند اما این تصمیم حرف‌های متفاوتی برای گفتن دارد. او با گفتن این که باید منتظر تکرار این روند در آینده بود، می‌افزاید: رویکرد هویج و چماق برای اشاعه دموکراسی و ارتقای کیفی مدیریت کلان کشورها می‌تواند موثر باشد اما صرفا با تعیین یک جایزه تحقق این هدف میسر نخواهد بود.

منبع: تایم