تنها صدا نیست که می ماند

شنوایی یکی از حواس برتر انسان است. محروم بودن از حس شنوایی فقط به مفهوم نشنیدن صدا نیست، بلکه ماحصل این محرومیت، موجب دست نیافتن به بسیاری از تجربیات مفید و امید بخش زندگی فردی و اجتماعی می‌شود تا جایی که ممکن است فرد را از مسیر موفقیت دور کند.

گوش‌های انسان به صداهایی در محدوده فرکانس 20 هرتز تا 20 کیلوهرتز حساس هستند؛ البته بعضی از انسان‌ها می‌توانند صداهای نزدیک به 22 کیلوهرتز را نیز بشنوند. براساس تعاریف آسیب‌های شنوایی به 5 دسته از ناشنوایی خفیف تا عمیق تقسیم می‌شود. در کم‌شنوایی خفیف، افت شنوایی 15 تا 25 دسی‌بل است که اشکال واضحی در گفتار و زبان این افراد دیده نمی‌شود. در گروه دوم یعنی کم‌شنوایی ملایم، افت شنوایی 25 تا 40 دسی‌بل است و درک صدای آهسته برای این گروه مشکل است و اشکال در تلفظ آنها مشاهده می‌شود. گروه سوم کم‌شنوایی متوسط است که افت شنوایی 40 تا 70 دسی‌بل است. برای این گروه سمعک توصیه می‌شود، زیرا بسیاری از صداها را نمی‌شنوند. گروه چهارم، کم‌شنوایی شدید است با افت شنوایی 70 تا 90 دسی‌بل. این افراد هیچ کدام از اصوات گفتاری را نمی‌شنوند و استفاده از سمعک برای آنها ضروری است. گروه پنجم کم‌شنوایی عمیق است که افت شنوایی بیش از 90 دسی‌بل است و در این گروه کاشت حلزون در زمان مناسب می‌تواند کارگشا باشد.

براساس آمار سازمان بهزیستی، تعداد ناشنوایان و کم‌شنوایان ثبت شده کشور حدود 500 هزار نفر است، البته به دلیل دسترسی نداشتن به تمامی مناطق روستایی، امکان ارائهآمار دقیق از آناندر کشور وجود ندارد.

نقش خانواده‌ها

یکی از مهم‌ترین مسائل در زندگی کودکان ناشنوا شیوه برخورد خانواده با آنان است. نحوه رفتار اعضای خانواده با کودک ناشنوا، در رشد عاطفی، سازگاری اجتماعی، آمادگی آموزش مهارت‌های زبانی و تحصیل او بسیار مهم و حیاتی است. وظیفه اصلی در تربیت کودک ناشنوا و کمک بر رشد او بر عهده خانواده است خانواده با پذیرش واقع‌بینانه مشکل فرد ناشنوا می‌تواند او را در پرورش استعدادها و توانایی‌هایش یاری‌ دهد. باید وضعیت واقعی کودک را پذیرفت و بهترین کار را برای کمک به وی انجام داد. پذیرش فرد ناشنوا از طرف خانواده، اجتماع و شناخت تفاوت‌های او و کنار آمدن با آن، نیازمند عشق، علاقه، صبر، حوصله و برخورد منطقی است.

ورزش و ناشنوایان

در باب اهمیت ورزش، بسیار سخن گفته شده است. ورزش، عامل سلامت جسم و روح انسان است. در این موضوع تفاوتی میان شنوایان و ناشنوایان نیست.

انسان مایل است با دیگران باشد و با آنان بیامیزد. این غریزه یا تمایل شدید را می‌توان از طریق ورزش برآورده کرد. در ورزش، در زمینه نیل به ارزش‌های اجتماعی دیگری نیز چون کار گروهی، وفاداری، روحیه ورزشکاری می‌توان توفیق یافت. محیط صمیمانه و مطلوب ورزشی، اغلب فرصتی مناسب برای ایجاد روابط انسانی و شکل‌گیری دوستی هاست. از این نظر باید گفت ناشنوایان نیاز به ورزش بیشتری دارند تا بتوانند روحیه خود را بهتر حفظ کنند. برای دستیابی به این اهداف، فدراسیون بین‌المللی ناشنوایان از سال 1924 میلادی (85 سال قبل) گشایش و کار خود را آغاز کرده است. در حال حاضر 84 کشور جهان در این فدراسیون عضویت دارند. مسابقه‌های ورزشی این فدراسیون در حال حاضر با عنوان بازی‌های المپیک ناشنوایان هر 4 سال یک بار و بازی‌های آسیایی هر 3 سال یک بار در یکی از کشورهای جهان برگزار می‌شود. فدراسیون بین‌المللی در رشته‌های دوومیدانی،کشتی فرنگی و آزاد، فوتبال، والیبال، شنا، واترپلو، بولینگ، پینگ‌پنگ، بدمینتون، بسکتبال، دوچرخه‌سواری، تیراندازی، تنیس در قسمت مردان و زنان در بازی‌های تابستانی و در بیشتر رشته‌های ورزش‌های زمستانی در بازی‌های المپیک زمستانی فعالیت دارد.

فدراسیون ورزش‌های ناشنوایان جمهوری اسلامی ایران نیز از سال 1334 رسما کار و فعالیت خود را آغاز کرده است و در سال 1957، به عضویت فدراسیون جهانی ناشنوایان درآمد. در حال حاضر، ورزش ناشنوایان کشورمان در 25 استان کشور فعال است و روسای هیات‌های ورزشی هر استان، امور ورزش ناشنوایان را تحت پوشش دارند. ورزش برای ناشنوایان دختر و پسر رایگان است، همه ساله با گردهمایی روسای هیات‌های ورزشی ناشنوایان کشور، تقویم ورزشی سالانه فدراسیون تنظیم و محل و تاریخ برگزاری مسابقه‌ها تعیین و به استان‌های ذی‌ربط اطلاع داده می‌شود و در طول سال مسابقه‌های قهرمانی کشور ناشنوایان در رشته‌های والیبال، کشتی فرنگی و آزاد، فوتبال، فوتسال، لیگ برتر فوتبال، پینگ‌پنگ، شطرنج، شنا و دوومیدانی بین خواهران و برادران انجام می‌شود.

به طور کلی هدف فدراسیون ورزش‌های ناشنوایان ایران توسعه، تعمیم و گسترش ورزش میان جوانان ناشنوای کشور است که در این میان بالاترین سهم را دانش‌آموزان که پایه‌های اصلی ورزش به شمار می‌روند، دارند.

سیاست و ناشنوایان

ناشنوایان به خاطر محرومیت از شنوایی، از برقراری ارتباط کلامی، به عنوان یک شرط اساسی برای حضور در محافل سیاسی محروم هستند، اما این تنها یک پیش فرض است. تاکنون برخی ناشنوایان در سایه پشتکار، اراده قوی و تلاش‌های زیاد موفق به راهیابی به صحنه سیاست آن هم در بالاترین سطوح آن مانند پارلمان شده‌اند. ویلما نیوهایودت دراچن به عنوان اولین زن ناشنوا در جهان شناخته شده که موفق به راهیابی به پارلمان آفریقای جنوبی شده است.

اولین فردی که در تاریخ نام او به این عنوان ثبت شده است، فرانسیس هامبرستون مکنزی است. او دارای مشکل ناشنوایی مادرزادی بود. وی سال 1784 میلادی موفق به شکست رقیب سرسختش لرد مک‌لئود شد. به این وسیله فرانسیس مکنزی به عنوان اولین سیاستمدار ناشنوا در طول تاریخ وارد پارلمان انگلستان شد؛ البته تا به حال در ایران هیچ یک از ناشنوایان موفق به راهیابی به مجلس نشده‌اند و به نظر می‌رسد ناشنوایان در ایران برای حضور در صحنه سیاست با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند.

روزی برای شنیدن

2 تا 8 مهر ماه هر سال به عنوان هفته جهانی ناشنوایان نامگذاری شده است. علت نامگذاری این هفته مصادف با هفته آخر سپتامبر گرامیداشت سالروز فوت دکتر شرایر است. وی اولین رئیس ناشنوای فدراسیون ناشنوایان و دانشگاه گالوت بود. خوشبختانه در سال 80 شورای فرهنگ عمومی با پیشنهاد روز 8 مهرماه به عنوان روز جهانی ناشنوایان در ایران موافقت کرد و از آن سال تاکنون این مراسم در ایران نیز برگزار می‌شود. در این هفته مراسم و جشن‌هایی از سوی انجمن بین‌المللی ناشنوایان با همکاری فدراسیون اتحادیه‌های ناشنوایان و همچنین اتحادیه اروپایی ناشنوایان در سراسر جهان برگزار می‌شود.

هدف از این جشن‌ها در فدراسیون جهانی ناشنوایان ترفیع فرهنگ ناشنوایان، دانسته‌هایی از زبان علم و اشاره، آگاهی مقامات و سیاستمداران جامعه شنوا و همچنین عموم مردم از دستاوردهای این قشر و مشکلاتی است که جامعه ناشنوایان با آنها روبه‌رو هستند. در این هفته 8 مهر روز جهانی ناشنوایان نام گرفته است.

غربالگری نوزادان

در امر ضرورت غربالگری شنوایی نوزادان، ‌همین بس که بدانیم کم‌شنوایی در زمره شایع‌ترین اختلالات مادرزادی است که بدون علائم ظاهری بروز می‌کند، بنابراین تشخیص آن در بدو تولد بدون استفاده از انجام غربالگری شنوایی ممکن نیست.

از هر هزار کودک متولد شده در ایران 5 یا 6 نفر دچار اختلال شنوایی خفیف تا شدید هستند، میانگین تشخیص ناشنوایی در ایران 5/2 تا 3 سالگی است در حالی که شناسایی این اختلال بعد از 6 ماهگی برای شروع درمان و کاهش عوارض آن بسیار دیر است. از هر 1000 کودک، 2 یا 3 کودک ناشنوا یا سخت‌شنوا متولد می‌شوند و تعداد بیشتری در سال‌های بعدی کودکی شنوایی خود را از دست می‌دهند. بسیاری از این کودکان نیازمند آن هستند که زبان و گفتار را به صورتی متفاوت با دیگر کودکان بیاموزند. از این رو تشخیص هر چه سریع‌تر ناشنوایی یا ضایعه شنوایی اهمیت بسیاری دارد. هزینه‌هایی که در ابتدا صرف تشخیص بموقع و مداخله به هنگام برای جلوگیری از این عارضه می‌شود، خیلی کمتر از هزینه‌هایی است که بعدها ایجاد می‌شود. براساس آماری که از غربالگری نوزادان به‌دست‌آمده، از هر هزار نوزاد متولد شده، 4 نوزاد دچار اختلالات شنوایی هستند که اگر تشخیص کمتر از ‌6 ماه و مداخلات کمتر از یک سال صورت گیرد، میزان شنوایی این افراد نسبت به دیگر همنوعان خود بیشتر خواهد بود و اگر اقدامات و مداخلات بموقع صورت گیرد، این افراد زودتر به حالت طبیعی می‌رسند. کودکان باید در ماه نخست زندگی خود مورد ارزیابی شنوایی قرار گیرند. در صورتی که مشکوک به کم‌شنوایی باشند تا ماه سوم حتما باید توسط یک متخصص شنوایی‌سنجی مورد ارزیابی قرارگیرند. در صورت اثبات وجود کم‌شنوایی، حتما باید تا پیش از 6 ماهگی سمعک یا دیگر مسائل ارتباطی مناسب تجویز شود.

در صورتی که غربالگری شنوایی در بدو تولد انجام نشود، تشخیص کم‌شنوایی ممکن است تا 5/2 سالگی به تاخیر بیفتد و تاخیر در تشخیص کم‌شنوایی به قابلیت درک گفتار و زبان آسیب می‌زند و به تبع آن مشکلات تحصیلی، ارتباطی،‌ اجتماعی و شغلی برای این دسته از کم شنوایان به وجود خواهد آمد. به همین دلیل است که سن تشخیص کم‌شنوایی (قبل از 3 ماهگی) و شروع توانبخشی (قبل از 6 ماهگی) از مولفه‌های مهم در بهبود رشد گفتار و زبان در کودکان کم شنواست.

باید توجه داشت مهم‌ترین زمان برای دریافت و آموختن زبان، 3 سال نخست زندگی هر فرد است. در حقیقت کودکان در 6 ماه نخست زندگی خود شروع به یادگیری زبان و گفتار می‌کنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد افرادی که دچار اختلالات شنوایی هستند و اقدامات توانبخشی برای آنان خیلی زود آغاز می‌شود، مهارت‌های زبانی بهتری نسبت به گروهی دارند که این اقدامات برایشان انجام نمی‌گیرد. هر چه شما زودتر در مورد ناشنوایی و اختلالات شنوایی آگاهی داشته باشید، سریع‌تر می‌توانید اطمینان حاصل کنید کودکتان از راهکارهای کمکی برای آموزش مهارت‌های ارتباطی بهره‌مند شده است یا خیر.

غربالگری شنوایی توسط ادیولوژیست انجام می‌شود. آزمایش بسیار سریع انجام می‌شود و برای نوزادان ناراحت کننده و دردناک نیست. روند انجام آزمایش به این شکل است که از طریق یک پروب نرم تمیز که در ابتدای مجرای گوش خارجی قرار می‌گیرد،‌ محرک صوتی ‌به گوش ارسال می‌شود و زمانی که سلول‌های گوش داخلی صدا را دریافت می‌کنند گسیلی به سمت گوش خارجی تولید می‌کنند که به وسیله پروب دریافت می‌شود و شکل موجی آن روی دستگاه قابل مشاهده است. این آزمایش OAE نام دارد و مستقیما حلزون گوش داخلی را بررسی می‌کند، زیرا اکثر مشکلات مادرزادی شنوایی در گوش داخلی ایجاد می‌شود.

مراقبت از گوش

رئیس انجمن علمی شنوایی سنجی استان اصفهان معتقد است: عوامل اکتسابی علاوه بر عوامل مادرزادی، سالانه 20 درصد آمار ناشنوایان کشور را افزایش می‌دهد. رحمت‌الله علی‌حسینی تصادفات، حوادث ناشی از کار، استفاده از برخی از قرص‌ها در دوران بارداری، مننژیت، جنگ، استفاده مستمر از موبایل و ضرب و جرح را از موارد شایع در افزایش عوامل اکتسابی در افزایش ناشنوایی می‌داند. وی می‌افزاید: این افزایش در کشور ما در حالی است که بر اساس استانداردهای جهانی سالانه با در نظر گرفتن بالاترین معیار 4 درصد افزایش ناشنوا در هر کشوری در نظر گرفته شده است. علی‌حسینی در زمان حاضر، معاینه نکردن و بی‌توجهی خانواده و افراد به سلامت گوش را مهم‌ترین مشکل عنوان کرده و می‌گوید: برخی از خانواده‌ها به دلیل بی‌توجهی فرصت درمان را از کودک گرفته و با توجه به هزینه سنگین روحی وروانی متحمل هزینه‌های سنگین مالی تا حدود 3 میلیون تومان شده‌اند، بنابراین معاینه دوره‌ای به هر فرد توصیه می‌شود.

دنیای سکوت

پائولو کوئیلو در جایی می‌گویدزبانی وجود دارد که از واژه‌ها فراتر است. اگر کشف رمز این زبان بی‌کلام را بیاموزی می‌توانی جهان را کشف رمز کنی. ناشنوایان انسان‌های پاک و صادقی هستند و به دلیل این که نمی‌شنوند، عکس‌العمل‌های ساده و بی‌آلایشی دارند و چون حس شنوایی آنها ضعیف است، سایر حواس آنها قوی‌تر است. ناشنوایان بهتر از آدم‌های معمولی می‌بینند و بهتر از آنها زندگی را لمس می‌کنند.

ناشنوایان عکس‌العمل‌های دیگران را هم خیلی خوب درک می‌کنند زیرا احساسات آنها بسیار قوی‌تر از آدم‌های عادی است و خیلی خوب می‌فهمند چه زمانی یک شخص ناراحت است و با ناراحتی اطرافیان غمگین می‌شوند و از شادی آنها شاد! ناشنوایان در مورد مسائل اطراف خود بسیار تیزبین هستند و قدر حواس خود را خیلی خوب می‌دانند. در دنیای ناشنوایان نگاه‌ها سرشار از سخنان ناگفته است. دنیای آنها دنیای دیگری است. دنیایی که بی‌صدا و خالی از واژه‌های زشت است. گوش‌ها از صداهای بیهوده این دنیا دور هستند تا صدای دیگری را بشنوند صدای مهر و محبت.در این دنیا ناسزا جایی ندارد. تنها یک نگاه کافی است تا دنیایی از سخن را منتقل کند.آنها با سکوتشان زندگی را به کسانی یاد می‌دهند که از گوش و زبان خود برای آزردن دیگران استفاده می‌کنند. سکوت هم زیبا و ماندگار می‌شود اگر آن را درک کنی، آن گاه مجبور نیستی بگویی تنها صداست که می‌ماند... .

علی اخوان بهبهانی