ضربه به تفکر صهیونیستی

 روند سازش این روزها به زور پول فعالیت‌های دیپلماتیک غرب به رهبری آمریکا، حیاتی دوباره یافته است و این بار جناب باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا با همان طرح‌های قدیمی واشنگتن در بسته‌بندی جدید به سراغ فلسطینی‌ها آمده و گویا قول داده است کشور مستقل فلسطینی را که دولت‌های گذشته این کشور طی سال‌های اخیر از برپایی آن عاجز بودند تا یک سال دیگر برپا کند؛ در حالی که فلسطینی‌ها طی 3 دهه گذشته با کسب دستاوردهای بسیار مهمی در عرصه سیاسی و حتی نظامی «نه» بزرگی به این روند غربی‌ها برای حل موضوع فلسطین گفته‌اند، روندی که با تئوری بیداری اسلامی جمهوری اسلامی ایران به رهبری حضرت امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب خنثی شده و فلسطینی‌ها و حتی ملت‌های منطقه جذابیت تئوری امام را بر تئوری غرب برای حل مساله فلسطین ترجیح داده‌اند.

حضرت امام با طراحی و تدوین روز جهانی قدس به مبارزه تقریبا 60 یا 70 ساله ملت فلسطین جنبه مردمی و دینی بخشید و با این ایده فلسطینی‌ها را به جایی رسانده است که از حالا در موضعی برتر با اسرائیل برخورد می‌کنند. در آستانه روز جهانی قدس، این یادگار مهم سیاسی و تاریخی حضرت امام و برای تشریح گذشت 3 دهه از این نامگذاری خبرگزاری قدس (قدسنا) به سراغ دکتر علی‌اکبر ولایتی، یکی از پرسابقه‌ترین وزرای جمهوری اسلامی ایران رفته و نظر ایشان را درخصوص دستاوردهای تعیین چنین روزی برای فلسطینیان، جمهوری اسلامی و امت اسلامی جویا شده است. دکتر ولایتی که تخصص اطفال را در مرکز طبی کودکان دانشگاه تهران و فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی را در دانشگاه جان هاپکینز آمریکا گذرانده است پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مدتی معاون وزارت بهداری بود، در دوره اول مجلس به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد و سپس به مدت 16 سال، در دوره‌های ریاست جمهوری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای و آقای هاشمی رفسنجانی، به عنوان وزیر خارجه مشغول همکاری بوده و از این حیث، پرسابقه‌ترین وزیر جمهوری اسلامی به شمار می‌آید.

پس از دوم خرداد 1376 با آن که رئیس‌جمهور آقای خاتمی، سلیقه و دیدگاه وی را برای عضویت در کابینه می‌پسندید، ولی او راهی بیت مقام معظم رهبری شد و مشاور بین‌المللی ایشان را به عهده گرفت و هم‌اکنون نیز در این سمت انجام وظیفه می‌کند. مشروح گفتگوی دکتر ولایتی به مناست روز جهانی قدس را می‌خوانید.

در آستانه روز جهانی قدس قرار داریم، روزی که حضرت امام(ره) در جریان تعیین آن فرمودند «من از عموم مسلمانان جهان و دولت‌های اسلامی می‌خواهم برای کوتاه کردن دست این غاصب و پشتیبانان آن به هم بپیوندند و جمیع مسلمانان جهان را دعوت می‌کنم آخرین جمعه ماه مبارک رمضان را که از ایام قدر است و می‌تواند تعیین‌کننده سرنوشت مردم فلسطین نیز باشد به عنوان روز قدس انتخاب و طی مراسمی همبستگی بین‌المللی مسلمانان را در حمایت از حقوق قانونی مردم مسلمان فلسطین اعلام نمایند.... » به نظر شما تعیین این روز چه تاثیری بر احیای مساله فلسطین داشته؟ و اگر در ایران، انقلاب اسلامی به وقوع نمی‌پیوست وضعیت کنونی فلسطین به چه شکلی بود؟

بدون تردید انقلاب اسلامی ایران نقش بسیار اساسی در تقویت موضع حق فلسطینیان برای آزادی سرزمین‌های اشغال شده داشته است. شاید در تاریخ اشغال فلسطین حادثه‌ای به این مهمی علیه ایده صهیونیستی اشغال فلسطین و آواره کردن فلسطینیان به عنوان صاحبان اصلی این سرزمین و انتقال مهاجران یهودی به سرزمین فلسطین رخ نداده و ایده روز قدس با شکل‌گیری انقلاب اسلامی ایران بزرگ‌ترین ضربه به فکر صهیونیستی در تشکیل حکومت اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی بوده است.

اگر بخواهیم به طور مختصر اهداف و انگیزه‌های ایده اشغال فلسطین و تاسیس حکومت صهیونیستی اسرائیل را تشریح کنیم، شما چگونه این روند را تحلیل می‌کنید؟

اساس کار در مورد فلسطین این بود که از زمان امپراتوری عثمانی در نیمه دوم قرن نوزدهم در زمان سلطان عبدالحمید عثمانی، عده‌ای از صهیونیست‌ها چون آن زمان فلسطین جزیی از قلمرو عثمانیان بود، از او خواستند فلسطین را به آنها بفروشد. عبدالحمید در سخنی تاریخی گفت «ما تا به حال نشنیده‌ایم که یک بیمار مشرف به موت را تشریح کنند.» این اقدام صهیونیست‌ها به این معنی بود که از خیلی دورتر صهیونیست‌ها به دنبال این بودند که در قلب جهان اسلام غریبه‌ای را جای دهند که بیشترین دشمنی را با مسلمان‌ها می‌تواند داشته باشد.

خیلی‌ها معتقدند اساس تاسیس حکومت صهیونیستی در سرزمین فلسطین با مقدمه چینی دولت استعماری انگلیس و بخصوص اقدام آرتور جیمز بالفور، وزیرخارجه وقت دولت بریتانیا در سال 1917 صورت گرفته و اصولا با این اقدام انگلیس که چندی بعد در سال (1922) به عنوان کشور پیروز در جنگ جهانی اول قیمومت فلسطین را به عهده گرفت، زمینه تاسیس اسرائیل نیز با انتقال یهودیان اروپا شکل گرفت. جهان اسلام به عنوان عقبه حمایت کشور مسلمان فلسطین چه اقدامی در مقابله با این اقدام انگلیس انجام داد؟

سال 1916 و در اوج جنگ جهانی اول بین سایس، نماینده انگلیس و پیکو، نماینده فرانسه قراردادی محرمانه به امضا رسید که به موجب آن متصرفات امپراتوری عثمانی در خاورمیانه تقسیم می‌شد و براساس آن قرارداد، پس از شکست عثمانی در جنگ جهانی اول، فلسطین تحت‌الحمایه انگلیس قرار گرفت. در سال 1917 بالفور به اتکای قرارداد سایس پیکو و با توجه به پیشرفت جنگ، به نفع متفقین اعلامیه‌ای صادر کرد که مضمونش این بود که باید وطنی برای یهودیان دنیا در فلسطین ایجاد شود. این اقدام از سوی انگلیسی‌ها اقدامی چندمنظوره بود. به گونه‌ای که از یک طرف در راستای جلب حمایت خاندان و اشخاص ذی‌نفوذ صهیونیسم در دنیای غرب و از طرف دیگر غرب را در برابر عمل انجام شده قرار می‌داد که اگر بخواهند با این نظر انگلیس مخالفت کنند با فشار صهیونیست‌ها در غرب مواجه شوند. بالفور در حقیقت با این اقدام صهیونیست‌های جهان غرب و بسیاری نهادهای حکومتی دنیای غرب که تحت نفوذ صهونیست‌ها بودند را با این ایده انگلیس همراه کرد و در واقع نوعی یکپارچه‌سازی غرب، در ارتباط با فلسطین پیش از تشکیل اسرائیل را صورت داد.

اما در این سو یعنی جهان اسلام حضرت امام خمینی(ره) نیز بلافاصله پس از پیروزی انقلاب اسلامی در راستای یکپارچه‌سازی مقاومت در جهان اسلام آخرین جمعه ماه رمضان را روز قدس اعلام کردند تا مسلمانان جهان به نفع آزادی قدس راهپیمایی کنند، زیرا رمضان ماهی است که تمام توجهات مسلمانان به سمت مسائل دینی است و از مهم‌ترین مسائل جهان اسلام نیز، قدس و فلسطین است؛ بنابراین دعوت از مسلمانان در چنین فضایی برای راهپیمایی با توجه به زمینه‌ای که حضرت امام(ره) در ارتباط با قدس در نظر گرفته بودند با اقبال عمومی مواجه شد. حضرت امام که مقبولیتی در جهان اسلام دارد همه را دعوت به وحدت کرد و از مسلمانان جهان خواست در ارتباط با قدس کاری نمادین انجام دهند، البته این حمایت تکلیف مالایطاق به کشورهای اسلامی ندارد. همین که مردم عادی که مسوولیتی در حکومت‌ها ندارند در روزی واحد راهپیمایی کنند، خود نشان از همبستگی بیشتر در ارتباط با هدفی مشترک و مهم میان مسلمانان جهان دارد.

زمینه‌ها، دلایل و انگیزه‌های تعیین روز قدس از سوی بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران را فرمودید. به نظر شما تعیین چنین روزی آن هم با توجه به تحولات مختلف در منطقه خاورمیانه چه دستاوردهایی برای جهان اسلام داشته است؟ آیا اصولا برگزاری نمادین مراسم روز قدس در آخرین جمعه ماه رمضان صرف هدفی بود که حضرت امام آن را دنبال می‌کردند؟

اگر هدف ما فقط راهپیمایی بوده که راهپمایی‌ها به شکل مطلوبی انجام شده و موفقیت بسیار بالایی هم کسب کرده است، اما اگر این راهپیمایی‌ها در عمل منجر به کمک برای آزادی فلسطین نشود، به آن معناست که ما در یکجا متوقف شده‌ایم و مسلمانان باید به سمت وحدتی در جهت تقابل با این ظلم عظیم به جهان اسلام حرکت کنند. همان طور که غربی‌ها در باطل با هم متفقند و برخی از آنان به عنوان حامی صهیونیست‌ها با هم تفاهم دارند و اگر روزی حادثه سیاسی یا نظامی برای اسرائیل اتفاق بیفتد همه به پشتیبانی از این رژیم به پا می‌خیزند، از این طرف نیز امیدواریم مسلمانان حمایتشان را بتدریج به سمت فلسطینی‌ها افزایش دهند. به عقیده من انجام این راهپیمایی‌ها در بیداری مردم نقش دارد و دلیلش این است که مردم همچنان شوق داشته باشند و در این اشتیاق کاستی صورت نگیرد و به سمت کمک‌های بیشتر برای مردم فلسطین جهت رهایی‌شان حرکت کنند و صرفا متکی به راهپیمایی نباشند.

درباره دستاوردهای روز قدس بیشتر توضیح دهید. آیا همین که مراسم روز جهانی قدس برگزار می‌شود، کافی است و می‌تواند جزو دستاوردها باشد؟

بیایید به جای این ‌که مقایسه و ارزیابی کمی از دستاوردها داشته باشیم ارزیابی کیفی داشته باشیم. در آستانه پیروزی انقلاب در سال 1979 میلادی پیمان کمپ دیوید (میان مصر و اسرائیل با نظارت آمریکا در منطقه ییلاقی کمپ دیوید) امضا شده بود و فضا را از حالت مبارزه خارج کرد و به سمت مصالحه و سازش، چه در میان کشورهای عربی با سابقه حمایت از فلسطین و چه در بین مبارزین فلسطینی برد، اما با ظهور انقلاب اسلامی و نمایش قدرت مسلمانان در ایران که توانستند با دست خالی بر قدرت قوی منطقه یعنی رژیم شاه پیروز شوند، این نوید به فلسطینیان داده شد که می‌توان با اتحاد کلمه و مردمی کردن مبارزه و جهتگیری اسلامی، پیروز شد. قبل از انتفاضه، سازمان آزادیبخش فلسطین مرکب از 3 گروه فتح و جبهه دموکراتیک و جبهه خلق با نگاه جنبش مسلحانه با ایدئولوژی غیراسلامی که در ابتدا بیشتر با گرایش لیبرالیسمی بود تشکیل شد که مورد اشتیاق مبارزین فلسطین نیز واقع گشت. بعد از آن ایدئولوژی مارکسیستی با اشخاصی نظیر نایف حواتمه رهبر جبهه دموکراتیک برای آزادی فلسطین و جورج حبش رهبر جبهه خلق برای آزادی فلسطین اعلام حضور کرد که هر دو تحت تاثیر مارکسیست بوده و یک حرکت لیبرالیسمی هم در آن زمان محسوب می‌شد. در زمان حاج امین الحسینی، از دولت‌های موجود منطقه ازجمله ایران دعوت شد به قدس نماینده بفرستند که در زمان رضاشاه و سید ضیالدین طباطبایی که هر دو آدم انگلیس‌ها بودند یک نفر به عنوان نماینده ایران در جلسه حاج امین‌الحسینی معرفی شد و او هم در این جلسه شرکت کرد. البته کسی که به آنجا رفت، با تشویق انگلیسی‌ها زمین‌ها را از مسلمان‌ها می‌خرید و به یهودی‌ها می‌فروخت، این آدم نماینده یک کشور مهم اسلامی مانند ایران بود که طبیعتا از آن چیزی حاصل نشد. از این سو نیز چپگرایی مبارزین فلسطین هم سودی نداشت. لذا بعدها فلسطینی‌ها با الهام گرفتن از انقلاب مردم ایران مبارزه را به سمت مقاومت مردمی سوق دادند. همه آمدند و سنگ به سمت اسرائیل انداختند. البته سنگ به لحاظ فیزیکی کارایی نداشت و آنها در واقع اتحاد کلمه‌شان را در مقابله با اشغالگری اسرائیل نشان دادند. رژیم اسرائیل نیز نشان داد که در برابر این انتفاضه که الگوی آن برگرفته از انقلاب ایران است ناتوان بوده و چندین بار هم طعم تلخ شکست‌ را خورده است که جنگ 33 روزه با حزب‌الله و 22 روزه با حماس نمونه این ناتوانی است. پس به برکت پیروزی انقلاب اسلامی در ایران مشخص شد که راه‌های عملی‌تر دیگری نیز وجود دارد و ملت فلسطین نیز با اسلامی کردن آرمان مبارزه و حضور عمومی مردم در صحنه مبارزه و ترک کردن حرکت‌های چپگرایانه و تقلیدی، در این مسیر می‌توانند حرکت خود را آغاز کنند.

برخی مدعی هستند ایران هیچ دستاوردی در حمایت از نهضت‌های اسلامی منطقه بویژه فلسطینی‌ها ندارد. نظر شما در این باره چیست؟

امام‌(ره)‌ برای تاسیس حکومت اسلامی در ایران از سال 40 تلاش خود را آغاز کردند و در سال 57 به نتیجه رسیدند. حضرت امام قطعا برای ایجاد مانع و خاکریز در برابر تهاجم صهیونیست‌ها که بخشی از فلسطین را اشغال کرده‌اند و به دنبال اجرای طرح از نیل تا فرات بودند و برای این که به مرور موضوع مبارزه با اسرائیل در بین مردم ما جای بگیرد، زمینه‌سازی کردند. اما این‌که ما چه سودی از حمایت فلسطین بردیم یا این‌که اصلا حمایت از فلسطین مصلحت است، باید گفت با توجه به صحبت اخیر بعضی‌ها که گفته‌اند اول ایران بعد فلسطین، باید بگویم که اگر قرار باشد اول ایران باشد که بالاخره مرزهای دفاع از ایران در همین محدوده جغرافیایی نقشه ایران است و ما یک هزینه را باید در دفاع از کشور پرداخت کنیم و میزان موفقیت‌مان هم تا حدی است، اما اگر قرار شد ما حوزه امنیت ملی خودمان را به جای این ‌که در مرزهای جغرافیایی خودمان محدود کنیم به داخل جهان اسلام ببریم (نه به این معنا که در امور داخلی آنها دخالت کنیم، به این معنی که اگر زمانی کشوری کاری علیه جمهوری اسلامی ایران کرد به جای این ‌که فقط با واکنش ایرانیان مواجه باشد با واکنش کل جهان اسلام مواجه شود)‌ احتمال آسیب‌پذیری ایران کمتر می‌شود. بنابر این فراتر از مرزها متحدان واقعی پیدا کردن جزو آرمان‌های ملی همه کشورهای صاحب جایگاه دنیاست. غربی‌ها با تشکیل پیمان نظامی ناتو و عضویت 27 کشور در این پیمان می‌گویند اگر به یکی از این کشورهای عضو حمله شود بقیه اعضا به کمک آن می‌آیند و کشورهای آمریکا، انگلیس و فرانسه در آن شرکت می‌کنند. اگر قرار شد افغانستان در ناتو شرکت کند همه اینها سرباز و مهمات و تجهیزات به آنجا اعزام کنند.

پس ایجاد رابطه با قدرت‌ها و عوامل خارج از مرزها می‌تواند در جهت تقویت ملی باشد ضمن این ‌که موضوع همبستگی اسلامی هم مساله‌ای بسیار اساسی است. همان‌ گونه که کشورهایی که ممکن است به لحاظ فرهنگی و فکری مانند کشورهای آسیای جنوب شرقی و آ.سه.آن که آرمان‌های مختلف دارند، با هم متحد باشند ما هم حتما باید بخصوص این کار را در رابطه با مردمانی که با آنها منافع مشترک اصیل داریم، انجام بدهیم چون در زمان جنگ‌های صلیبی که برای تصرف بیت‌المقدس، از تمام جهان اسلام از جمله ایران به کمک مسلمانان آنجا ‌رفتند در این زمان هم باید چنین رخدادی باشد چرا که بیت‌المقدس فقط برای فلسطینیان نیست، برای همه مسلمانان ازجمله ایران است.

عقیده دارید با توجه به این که دولت‌های منطقه عمدتا وابستگی دارند شرایط برای ایجاد یک پیمان منطقه‌ای نظیر آنچه شما گفتید وجود دارد؟

در رابطه با فلسطین نمی‌شود پیمان منطقه‌ای بست، چون مشکل دولت‌ها هستند. عملا ما این پیوندها را به نوعی با ملت‌ها و با قلوب آنها داریم مثلا زمانی که در ایران مشکلی به‌وجود آید یا تهدید شود، حزب‌الله و گروه‌های مقاومتی منطقه اعلام می‌کنند اگر به ایران حمله کنید ما به عنوان متحد ایران با شما برخورد می‌کنیم. لذا اثر‌گذاری این موضعگیری ایران در رابطه با فلسطین بیش از این‌که روی دولت‌ها باشد در بین ملت‌هاست و این هم بسیار کارساز است.