چراغ داوری‌های جلال همچنان خاموش است

علی شجاعی‌صائین، مدیرعامل خانه کتاب درباره کاهش تعداد رشته‌های جایزه در توضیحی به مهر گفته است: امسال این اختیار به گروه داوران داده شده است که در هر کدام از بخش‌های مذکور اگر تشخیص دادند، 2 اثر را به عنوان برگزیده معرفی کنند پس در نهایت تغییری در بخش‌ها صورت نگرفته است. این توضیح نه تنها دلیلی برای کاستن از بخش‌های مختلف جشنواره نیست، بر ابهامات می‌افزاید چرا که این سوال مطرح است آیا داوران رشته تاریخ‌نگاری می‌توانند در بخش مستندنگاری برگزیده‌ای معرفی کنند و آیا اصولا این 2 رشته دریک گروه داوری قابل ارزیابی است؟ از سوی دیگر تمام آثار ادبی منتشر شده در بخش داستان اعم از داستان کوتاه و رمان، براساس کدام استدلال در کنار یکدیگر داوری خواهند شد؟

شجاعی صائین با بیان این که مرحله اول داوری بخش تاریخ‌نگاری و مستندنگاری به پایان رسیده و ریزش آثار آغاز شده؛ گفته است: داوری در بخش‌های داستان کوتاه و بلند و نقد ادبی ادامه دارد و تا پایان شهریور داوری در این مرحله به اتمام خواهد رسید و آثار راه یافته توسط سه داور ارزیابی خواهند شد. نام داوران این جایزه که تاکنون 803 اثر تاریخ‌نگاری و مستندنگاری را داوری کرده و در حال داوری703 اثر در بخش داستان و 340 اثر در بخش نقد ادبی هستند؛ مانند اغلب جایزه‌های ادبی دولتی مانند رازی سر به مهر، اعلام نشده است.

محمدرضا مخبردزفولی، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در دوره گذشته با دفاع از عدم معرفی نام داوران، این امر را برای جلوگیری از فشار بر آنان لازم دانست. وی گفته بود: وقتی داوران در بررسی یک اثر معرفی شده باشند نویسندگان مستقیم و غیرمستقیم چون و چرا می‌کنند و این باعث می‌شود تحفظ بر اظهار نظر داوران حاکم شود.

به این ترتیب استدلال و توجیه لازم برای انجام داوری بزرگ‌ترین جایزه ادبی کشور که در هر رشته 110 سکه طلا به برگزیدگان اهدا می‌کند، در خفا‌ و بدون احساس نیاز به دفاع از انتخاب‌های اعلام شده در برابر افکار عمومی فراهم می‌شود.

عدم اعلام نام داوران جایزه‌های مختلف دولتی سال‌هاست از سوی کارشناسان و فعالان رسانه‌ای مورد انتقاد واقع می‌شود؛ چراکه در سال‌های گذشته، روند مبهم انتخاب یا عدم انتخاب برخی کتاب‌ها در جایزه‌هایی نظیر کتاب سال و جایزه جلال آل‌احمد باعث ایجاد سوال‌هایی در اذهان عمومی شده و هیچ‌گاه هیات داورانی که این انتخاب‌ها را صورت داده‌اند، شهامت دفاع از انتخاب خود را نداشته‌اند.

جایزه جلال آل‌احمد در حالی دوره دوم خود را تجربه می‌کند که قرار است از امسال در رشته‌هایی که این جایزه در آن برگزار می‌شود، جایزه کتاب سال اهدا نشود.

به این ترتیب اهمیت این جایزه در دوره اخیر دوچندان شده است؛ اما نکته عجیب در آنجاست که با وجود این که تنها یک هفته به پایان مرحله نخست داوری این جایزه باقی مانده است، نام دبیر این جایزه علمی اعلام نشده است.

هیات علمی و دبیر اجرایی این جشنواره ابتدای تابستان امسال توسط محمدحسین صفارهرندی، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی انتخاب شدند؛ اما محمدعلی رمضانی‌فرانی که با پایان حکم ماموریت از دانشگاه امام حسین(ع)‌ به وزارت ارشاد روبه‌رو شده بود از پذیرش مسوولیت دبیری دومین جایزه جلال آل‌احمد سر باز زد.

او سال گذشته تجربه سخت دبیری نخستین جایزه جلال آل احمد را در حالی پشت سر گذاشته بود که انتقادهای شدیدی را به خاطر عدم معرفی برگزیده در بخش‌های مختلف جایزه شنیده یا خوانده بود و شاید یکی از دلایل عدم پذیرش مسوولیت دوره دوم جایزه، خلاصی از بار همین انتقادات باشد.

عدم معرفی دبیر علمی، حدس و گمان‌هایی را درخصوص برگزاری دوسالانه جایزه جلال آل‌احمد مطرح کرده بود اما با اعلام فراخوان و آغاز روند داوری‌ها، باید منتظر ماند و دید روز 2 آذر (روز تولد جلال آل‌احمد)‌ چه کسی پشت تریبون جایزه جلال خواهد رفت و به عنوان دبیر علمی سخن خواهد گفت. آیا دبیر علمی این جایزه که احتمالا جزو نخستین کسانی خواهد بود که از سیدمحمد حسینی وزیر جدید فرهنگ و ارشاد اسلامی حکم می‌گیرد، جرات و جسارت معرفی اعضای تیم داوری بزرگ‌ترین جایزه ادبی ایران را خواهد داشت؟