تنها بر بام آسمان

در عرصه شناساندن تاریخ و قومیت‌مان شبکه‌های مختلف سیما می‌توانند نقش مهم و سازنده‌ای ایفا کنند. ساخت مجموعه‌هایی درباره ابن سینا، شیخ بهایی و... تاکنون گام‌های مثبت و سازنده‌ای بوده است که برای آشنا کردن مردم این دیار بخصوص مخاطبان سیما با گذشته پر افتخارمان برداشته شده است. در این میان مشاهیری مثل ابن سینا که به‌هر شکل برای بیشتر مردم آشناست، مشاهیری هستند که علیرغم بزرگی و دانش‌شان برای مردم شناخته شده نیستند و حتی در کتاب‌ها نیز آنچنان که باید نمی‌توان ردی از آنها یافت. از این دست مشاهیر می‌توان به جمشیدبن مسعودبن محمود طبیب کاشانی ملقب به غیاث‌الدین اشاره داشت که در ماه مبارک رمضان زندگینامه این ریاضیدان برجسته، ستاره‌شناس و محاسب ماهر و زبردست در قالب مجموعه تلویزیونی «نردبام آسمان» از شبکه اول سیما به نمایش گذاشته شده است. شاید علت پخش این مجموعه در ماه مبارک رمضان، وفات غیاث‌الدین در نوزدهم ماه مبارک رمضان سال 832 هجری، زمانی که برای رصد به حومه سمرقند رفته بود، باشد.ساخت چنین مجموعه‌هایی از زوایای مختلف می‌تواند برای جامعه جوان ما پربار و سازنده باشد، چرا که چنانچه این مجموعه‌ها با دقت و موشکافی بیشتری ساخته شود بار فرهنگی بسیاری را می‌تواند به مخاطب ارائه کند. چگونگی زندگی، ارتباط آدم‌ها با یکدیگر، برخورد حکومت‌ها با مردم، چگونگی لباس پوشیدن و حتی محاوره در عصری که دانشمند مورد نظر زندگی می‌کرده است، همچنان که اشاره شد می‌تواند جوانان ما را با غنای فرهنگی و علمی کشورمان آشنا ‌کند. چنانچه در روابطی که اشاره شد اگر بخواهیم با ساده نگری برخورد کنیم، نه تنها بار مثبت و سازنده‌ای را که از نمایش چنین مجموعه‌هایی باید به دست بیاوریم، نخواهیم آورد، بلکه ساده‌نگری را نیز به تماشاگر القاء خواهیم کرد.

در مجموعه نردبام آسمان که خوش ساخت است و در پی به آن خواهیم پرداخت، ضعف بزرگی به چشم می‌خورد که آن هم زبان گفتار یا دیالوگ‌های مجموعه است. از قرن 6 تا پایان قرن 9 هجری سبک متداول در ادبیات آن زمان، سبک عراقی بود که کتب و منابع بسیاری بخصوص «گلستان» نوشته شیخ اجل سعدی می‌توانست دستمایه خوبی برای نوشتن دیالوگ‌های روان و قابل فهم برای مخاطب عام توسط حامد عنقا، نویسنده فیلمنامه مجموعه باشد تا مخاطب با تمامی فرهنگ زمان زندگی غیاث‌الدین جمشید آشنا شود و تنها به جای گفتن: ببخشید، بگوید: عذر تقصیر یا جملات گاه به گاهی اینچنینی اکتفا نشود.

مجموعه نردبام آسمان را محمدحسین لطیفی کارگردانی کرده است. لطیفی در تمامی زمینه‌های سینما از طراحی صحنه و لباس گرفته تا چهره‌پردازی، فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی فعال بوده و سابقه قابل قبولی در تمامی زمینه‌های فعالیتش داشته است. رد پای سینما را در نمابندی (دکوپاژ) نردبام آسمان می‌توان دید. نما‌های باز (لانگ شات) که بیشتر در سینما کاربرد دارد و به دلیل پرده کوچک تلویزیون، معمولاً از آنها در کارهای تلویزیونی اجتناب می‌شود در مجموعه نردبام آسمان کم دیده نمی‌شود؛ هرچند در کل مجموعه، یکدستی بازی، بازیگران و کار کارگردانش بسیار قابل تامل است.

در میان بازیگران این مجموعه شخصیتی که بیشتر از همه توجه تماشاگر را به خود جلب می‌کند، بازی داریوش کاردان در نقش پدر غیاث‌الدین مسعود طبیب است. تماشاگر تاکنون کاردان را بیشتر در قالب نقش‌های طنز یا به عنوان کارگردان چنین مجموعه‌هایی دیده بود. داریوش کاردان با بازی خوبش در این مجموعه نشان داد که می‌توان از او به عنوان بازیگری که قادر به ارائه نقش‌های متفاوتی است، نام برد. در کنار کاردان بازی وحید جلیلوند در نقش غیاث‌الدین جمشید و راحتی او جلوی دوربین بسیار چشمگیر است. حتی بازیگر خردسال علیرضا مظفری که نقش کودکی او را باز می‌کند نیز توانسته غیاث‌الدین جمشید را به عنوان کودکی کنجکاو که در تلاش یافتن مجهولات است و درک بیشتری از همسالانش دارد، بخوبی ارائه کند.

استقبال مخاطبان از مجموعه نردبام آسمان نشانگر آن است که تماشاگران سیما به مجموعه‌های تاریخی علاقه‌مندند و در این میدان مبارزه فرهنگی جا دارد که دست‌اندرکاران سیما با به تصویر کشیدن تاریخ غنی علمی، فرهنگی و هنری این دیار، جوانان ما را هر چه بیشتر با این گذشته پرافتخار آشنا کنند. شاید یکی از مشکلات بزرگ تولید چنین مجموعه‌هایی، هزینه بسیار بالای آن باشد که آن هم به لطف امکانات دیجیتال می‌توان از این هزینه‌ها کاست. از سوی دیگر با توجه به مجموعه‌های تاریخی که تاکنون در سیما تولید شده است و استفاده از امکانات دکور، لباس و دیگر وسایل به جا مانده از آن مجموعه‌ها می‌توان هزینه‌های تولید چنین مجموعه‌هایی را پایین آورد.

محمد ممجد