یک قرن با بهداشت مدارس

در سال 1314 سازمانی به نام «صحیه مدارس» در وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه آن زمان به وجود آمد. این واحد دارای قسمت‌های چشم پزشکی، معاینات بهداشتی دانش‌آموزان و آموزش بهداشت بود. در سال 1315 شمسی صحیه مدارس به نام بهداری آموزشگاه‌ها تغییر اسم یافت. آیین‌نامه بهداری مدارس در سال 1315 در 2 فصل و 21 ماده تصویب شد. این اداره در سال 1318 ضمیمه دانشکده پزشکی تهران شد. در 1320 دوباره به عنوان دفتر کل بهداری آموزشگاه‌ها به تشکیلات وزارت معارف پیوست و اما این دگرگونی‌های اسمی چیزی بر محتوای خدماتی‌اش نیفزود چون از نیروی انسانی میان‌رده‌ای که بتواند پاسخگوی نیازهای بهداشتی دانش‌آموزان باشد تهی بود.

در سال 1326 صحیه مدارس، دوباره ضمیمه وزارت فرهنگ شد. در سال 1348 سازمان اداره بهداری آموزشگاه‌های کل کشور به اداره کل بهداری آموزشگاه‌های کشور تغییر نام یافت و در سال 1350 به منظور تربیت نیروی انسانی برای اولین بار دوره 2 ساله آموزش مراقبین بهداشت برقرار شد. در اردیبهشت 58، یعنی چند ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی همه آنها همراه با سایر پرسنل پزشکی و فنی اداره کل بهداشت مدارس از وزارت آموزش و پرورش جدا و با وزارت بهداری ادغام شد و در ارتباط با یک زنجیره مناسب خدماتی کار خود را شروع کرد. در پایان سال 1369 اکثریت مراقبین بهداشت مدارس از مراکز بهداشتی به وزارت آموزش و پرورش مراجعت نمودند و از زنجیره سازمان یافته و مربوط بهداشتی درمانی که تقریبا با حلقه‌هایش هماهنگ شده بود، خارج شدند.

در اسفند سال 1375 اداره کل بهداری آموزشگاه‌ها با تغییر نام به اداره کل بهداشت مدارس، از وزارت آموزش و پرورش جدا و ضمیمه وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی شد.

اقدامات مثبت

علی‌رغم تمام کمبودها در چند سال اخیر، اقدامات مفیدی به منظور ارتقای سلامت دانش‌آموزان برداشته شده است.

حدود 6 میلیون شناسنامه سلامت برای دانش‌آموزان صادر شده است. اکنون برنامه ترویج سلامت در 2 هزار مدرسه در طرح‌های مختلف در حال اجراست که هدف از اجرای این طرح ارتقای بهداشت محیط، تغذیه سلامت دانش‌آموزان، معلمان، مربیان و والدین است.

طرح آهن‌یاری برای دانش‌آموزان دختر در سن بلوغ که از 2 سال گذشته اجرا ‌شده و هفته‌ای یک ‌بار قرص آهن به آنها داده شد، طرح غربالگری و شناسنامه سلامت برای دانش‌آموزان کلاس اولی‌ که شناسنامه سلامت دریافت کردند و شناسنامه سلامت سایر پایه‌های تحصیلی توسط اکیپ‌های بهداشتی آموزش و پرورش و علوم پزشکی در طول سال تحصیلی، توزیع شیر در مدارس، طرح بازدید از بوفه‌های مدارس، خدمات معاینه بینایی‌سنجی، شنوایی‌سنجی، دندانپزشکی و سایر معاینات پزشکی مورد نظر وزارت بهداشت در حدود 500 مدرسه محروم کشور و برگزاری کارگاه‌های آموزش مهارت‌های زندگی برای پیشگیری از 7 رفتار پرخطر دانش‌آموزان شامل سلامت روان، اعتیاد، سیگار، ایدز، تغذیه، ورزش و آسیب‌های عمومی حوادث ازجمله اقدامات مثبتی بوده که در چند سال اخیر صورت گرفته است. جداسازی سرویس‌های بهداشتی از آب‌خوری‌ها نیز از 3 سال پیش آغاز شده و آخرین آمارها هم بیانگرآن است که در 10 درصد مدارس این جداسازی انجام گرفته است. البته با توجه به تعداد زیاد مدارسی که ساختمان قدیمی دارند، این مساله زمانبر است.

حق فراموش شده کودکان

براساس اصل 29 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، برخورداری از خدمات بهداشتی و درمانی حق مردم محسوب شده است. اما آیا این حق محقق می‌شود؟

والدین از هنگامی که فرزند خود را همچون غنچه گلی به مدرسه تحویل می‌دهند، این نگرانی و تشویش را دارند که مبادا ازدحام و کثرت جمعیت در محیط مدرسه و شرایط ناایمن یا وجود بیماری در بین برخی از دانش‌آموزان، سبب شود فرزند آنها سلامت خود را از دست بدهد و با وضع مریض به خانه برگردد. دانش‌آموزان قشر آسیب‌پذیر جامعه هستند که مراقبت بهداشتی آنان اگرچه از نظر تعیین و درجه‌بندی نیازها در جوامع متعدد یکسان نیست، اما اساسا برای همه دانش‌آموزان مدارس صرف‌نظر از تفاوت‌های نژادی، آب و هوایی و منطقه جغرافیایی مسائل همسان و نقطه‌نظرهای مشترکی وجود دارد. به طوری که در بیشتر کشورهای جهان مراقبت‌های بهداشتی دانش‌آموزان و آموزش آنها از اهم مسائل ویژه بهداشتی و مورد توجه اولیای امر بوده است. آنچه مسلم است، بهداشت مدارس تا به حال نه در وزارت آموزش و پرورش و نه در وزارت بهداشت، اولویت بالایی نداشته و همواره تحت‌الشعاع سایر مسائل و موضوعات قرار گرفته است. در حالی که در کشورهای پیشرفته، بیشترین توجه به سمت این قسمت معطوف است.

فراموش نکنیم آموزش و تربیت در شرایط ایمن و بهداشتی با استفاده از بالاترین سطح مراقبت‌های بهداشتی، برخورداری از آرامش و آسایش جسمی، فکری، روانی و رفتاری، بهره‌مندی از خدمات فوری بهداشتی و درمانی در مواقع بروز حوادث و بیماری، کسب مهارت‌های سالم زیستن، دسترسی به امکانات زیست محیطی، توجه به بهداشت مواد غذایی و سلامت تغذیه‌ای حقوق اولیه کودکانی است که فعالیت و هدف اولیه‌شان تحصیل علم است. پس سلامت کودکان را از خاطر نبریم.