هیولاها و پنگوئن‌ها

لینوکس شاید اولین نرم‌افزار منبع‌باز دنیا نباشد (برخی معتقدند که Emacs اولین نرم‌افزار منبع‌باز دنیا است)، اما قطعا مشهورترین و موفق‌ترین نرم‌افزار منبع‌باز است که جنبش اصلی منبع‌باز به آن وابسته است. امروزه هسته لینوکس بنیاد هر یک از توزیع‌های لینوکسی است و نشان پنگوئن نرم‌افزار منبع‌باز را بسیار معرفی کرده است.

اگر هسته لینوکس گل سرسبد دنیای لینوکس است، احتمالا فرزندخوانده موقرمزی دارد که خانواده GNU را تشکیل داده‌اند و هسته لینوکس را به سیستم عامل کاملی تبدیل کرده‌اند. خانواده گنو از کدهای دسترسی اطلاعات به هارددیسک‌ تا ابزارهایی که برای سیستم عامل لینوکس ضروری است را پوشش می‌دهند. دیگر گفتنی نیست که کامپایلرهای GCC و بقیه ابزارهایی که گنو هستند، چقدر برای یک توزیع لینوکسی ضروری به‌حساب می‌آیند.

از آنجایی که بیشتر تنظیمات سیستمی و برنامه‌های یونیکسی داخل محیط متنی و در فایل‌های متنی قرار دارند، نقش و اهمیت ویرایشگرهایی چون Emacs یا Vi بیشتر جلوه داده می‌شود.

چندتایی توزیع لینوکسی هم وجود دارند که در تالار مشاهیر منبع‌باز حضور دارند. یکی از آنها، CentOS است. توزیعی رایگان و در سطح سازمانی که از ردهت مشتق شده است و تطابق کامل با ردهت را دارد. در واقع، شما یک ردهت تماما سازمانی رایگان دارید و اصلا مجبور نیستید برای پشتیبانی‌آن پول پرداخت کنید.

یکی دیگر از توزیع‌های محبوب لینوکسی، دبیان است. دبیان از معدود توزیع‌های لینوکسی است که توسط جامعه کنترل می‌شود و شرکت پشتیبانی برای آن وجود ندارد. بیشتر توزیع‌های لینوکسی محبوب که در چند سال اخیر به‌‌وجود آمده‌اند، بر مبنای دبیان بودند. و کسی دبیان را به‌خاطر سیستم apt-get و نصب نرم‌افزارش فراموش نخواهد کرد.

یکی از پر زرق و برق‌ترین و محبوب‌ترین توزیع‌های لینوکسی، اوبونتو است. اگر می‌خواهید به دوست و آشنا یک لینوکس پیشنهاد کنید، قطعا این گزینه اوبونتو خواهد بود. چرا که اوبونتو را می‌شود حتی توی ویندوز هم نصب کرد.

برای اینکه هر نرم‌افزاری دلنشین شود، رابط کاربری آن باید ظاهری آراسته داشته باشد. گنوم و KDE، رخ‌های لینوکس در صفحه شطرنج رابط کاربری به‌حساب می‌آیند. این پروژه‌ها علاوه بر رابط کاربری گرافیکی، یک دو جین نرم‌افزارها و APIهای مختلف را در خود دارند.

هیچ مهم نیست که کاربران لینوکسی چه فکر می‌کنند، بسیاری از کاربرانی که از ویندوز آمده‌اند، اصلا دوست ندارند برنامه‌های محبوبشان را ترک کنند. آنها می‌خواهند برنامه‌های مایکروسافتی و ویندوزی خود را داشته باشند و اصرارشان تمام ناشدنی است. تنها چیزی که به این عطش پاسخ می‌دهد، پروژه دیگر منبع‌بازی است به‌نام Wine، که می‌تواند بسیاری از نرم‌افزارهای ویندوزی را اجرا کند. از طرف دیگر، ارتباط با سیستم‌های ویندوزی در محیط شبکه، از آنجایی که مایکروسافت برای اشتراک فایل و پرینتر، پروتکل خاص خود را دارد، کار سنگینی می‌طلبد که تنها از عهده پروژه سامبا بر می‌آید. سامبا می‌تواند سرور لینوکسی را به یک سرور اشتراک فایل و پرینتر برای ویندوز تبدیل کند و حتی می‌تواند کامپیوتر لینوکسی را داخل کنترل‌کننده دامنه ویندوز هم بیاورد.

زبان‌های کامپایل‌شدنی را همه‌کس استفاده نمی‌کنند و قدرت و سرعت زبان‌های اسکریپت‌نویسی در دهه اخیر، فضای توسعه نرم‌افزار را تغییر داد. پرل، پایتون، PHP و روبی وظایف مختلفی از جمله مدیریت سیستم تا نرم‌افزارهای اینترنتی را به‌خوبی انجام می‌دهند.

برای استفاده بهینه از زبان‌های اسکریپت‌نویسی، معمولا یک دیتابیس همراه هم دارند. در جامعه منبع‌باز، دو دیتابیس بسیار سنگین و قدرتمند وجود دارد: MySQL و PostgreSQL. هر دو این دیتابیس‌ها، قوی هستند و می‌توانند بار سنگین را تحمل کنند. و باز دو پروژه همراه و یاور دارند به‌نام‌های phpMyAdmin و phpPgAdmin، که کار مدیریت این دو دیتابیس را، کاملا تحت وب انجام می‌دهند.

OpenSSH و OpenSSL، دو ابزار امنیتی دیگر هستند که در تالار مشاهیر ما قرار می‌گیرند.OpenSSH اتصالات پوسته را به کامپیوترهای از راه دور رمزگذاری می‌کند و ابزارهای استراق ترافیک شبکه نمی‌توانند داده‌های آن را بدزدند. OpenSSL هم اغلب برای ایجاد تونل‌های VPN و انتقال داده‌های امن بین مرورگر و وب‌سرور به‌کار می‌رود.

استریسک، سیستم تلفنی VoIP هم یکی دیگر از پروژه‌های مطرح و شاخص منبع‌باز در زمینه شبکه است. این پروژه با پیشرفت‌هایی که در طی سال‌های اخیر داشته است، مدیریت ساده‌تری به‌ارمغان آورده است به‌گونه‌ای که از طریق وب هم می‌شود آن را مدیریت کرد.

بدیهی است که یک تالار مشاهیر را نمی‌شود در یک صفحه مطلب خلاصه کرد و بسیاری از نرم‌افزارها را از قلم انداختیم. همانطور که گفتیم، نتایج بهترین نرم‌افزارهای امسال حدود دو هفته آینده اعلام می‌شود و باید منتظر آن لحظه ماند.

محمدرضا قربانی