این اتفاق پایان راه نیست
پارگی رباط صلیبی، کابوس بازیکنان فوتبال
شاید شما هم شنیده باشید بازیکنی که با پارگی رباط صلیبی زانو مواجه میشود همچون چینی بندزدهای است که هر تلنگری میتواند آن را از هم بپاشد.
از اینرو کسانی که این نوع مصدومیت را تجربه میکنند علاوه بر آنکه باید تحت عمل جراحی قرار بگیرند و چند ماهی هم دور از میدانهای ورزشی باشند همواره با این نگرانی روبهرو هستند که آیا دوباره میتوانند مثل گذشته ورزش کنند، تمرینهای سنگین انجام دهند و بدرخشند و اگر این اتفاق بیفتد تا پایان عمر ورزشیشان از تکرار آن هراس دارند.
اما مصدومیت رباط صلیبی زانو که در علم پزشکی از آن به عنوان آسیبدیدگیهایACL یاد میشود چیست؟ چه عاملی باعث ایجاد آن میشود و در صورت رخ دادن این مصدومیت برای رسیدن به شرایط ایدهآل و بهبود کامل چه سیری باید طی شود؟
دلایل اصل بروز آسیبدیدگی
کارشناسان در توضیح آسیبدیدگی ورزشکاران 4 عامل ساختار بدنی و آناتومی ورزشکار، آمادگی جسمانی وی، زمینهای ناهموار و غیراستاندارد و برخوردهای اجتنابناپذیر میان ورزشکاران را به عنوان مهمترین عامل برمیشمارند.
ساختار بدنی و آناتومی هر فرد با فرد دیگر متفاوت است، برمبنای همین تفاوتهاست که در 2 صحنه مشابه ممکن است یک ورزشکار با مصدومیتی جدی مواجه شود و ورزشکار دیگر هیچ اتفاقی برایش رخ ندهد. در حقیقت استعداد بدنی ورزشکار تعیینکننده است.
اما آمادگی جسمانی مهمترین علت در پیدایش مصدومیتهای جدی است. مطالعات نشان داده است ورزشکاری که دوره آمادگی جسمانی را بخوبی پشت سر گذاشته باشد و از ابتدای دوره ورزشی زندگیاش اصول بدنسازی را رعایت کرده باشد با ورود به فضای مسابقههای رسمی و حرفهای کمتر دچار این نوع آسیبدیدگیها میشود.
در نهایت عامل ناهمواری زمین و غیراستاندارد بودن آن و همینطور برخورد میان بازیکنان در زمین مسابقه در اختیار ورزشکار نیست و بخصوص در مورد اول در کشور ما بسیار به ورزشکاران لطمه میزند.
مصدومیتهای ACL مرتبط با رباط صلیبی زانو بیشتر در میان اسکیبازان دیده میشود. پس از اسکی، فوتبال، کشتی و بسکتبال ورزشهایی هستند که ورزشکاران را بیشتر در معرض خطر قرار میدهند، اما فوتبال کشورمان طی چند فصل اخیر آمار قابل توجهی از آسیبدیدگیهایACL را به خود اختصاص داده است. اینکه چرا در فوتبال ایران این اتفاق رو به افزایش است دلایل متعددی دارد که به بررسی آن خواهیم پرداخت. نکته مهمتر این که در همه آسیبدیدگیها بجز در مواردی معدود، بازیکنانی که رباط پاره کردهاند برای بازگشت پرقدرت به میدان و دستیافتن به شرایط آرمانی و ایدهآل همواره با مشکلاتی جدی روبهرو بودهاند، در حالی که در ورزش دنیا امروزه پارگی رباط صلیبی دیگر پایانی برای عمر ورزشی یک ورزشکار محسوب نمیشود.
به نظر میرسد علاوه بر شرایط بدنی و فیزیکی بازیکن، عوامل مهم دیگر از جمله رعایت اصول تمرینی خاص در طول 6 ماه دوری از میدان، در بازگشت یک بازیکن به اوج نقش دارد. برای آگاهی از این موارد با ما همراه باشید.
فاصله ورزشکار با دوران اوج
مجتبی جباری از استقلال و محسن خلیلی از پرسپولیس را شاید بتوان نزدیکترین گواهان این ادعا برشمرد. 2 بازیکنی که قبل از پارگی رباط صلیبی زانو عصای دست مربیان خود بودند و در بین چهرههای شاخص سرخابی درصدر قرار میگرفتند؛ اما پس از این اتفاق با وجود گذشت زمان لازم برای بهبود هنوز با مشکل مواجهند، هرچند نمیخواهند بپذیرند مصدومیتهای مکرر، ناشی از همین آسیبدیدگی و ناآمادگی کامل آنهاست.
مجتبی جباری سیرصعودی را در استقلال طی میکرد، هافبکی که به دادن پاسهای طلایی مشهور بود اما اردوی تیم ملی در سوئیس شاید برایش فراموش نشدنی باشد. او تیم ملی را ترک کرد و در حالی که خبر پارگی رباط صلیبیاش تایید شده بود 9 ماه دور از فوتبال ماند و وقتی برگشت پاره کردن مینیسک، یک فصل دیگر را هم خیلی زود از او گرفت. اواخر فصل 87 86 روزهای خوبی برای هافبک استقلال بود. او دوباره در شرایطی که قلعهنویی به داشتن مهرهای مثل جباری عادت کرده بود ستاره تیمش شد و در فینال جام حذفی با یک گل و یک پاس گل دوباره اوج گرفت، اما در فصل گذشته آنقدر از نظر اخلاقی متفاوت با جباری همیشگی شد که عاقبت پس از درگیری با قلعهنویی از تیم کنار گذاشته شد تا این که با جدایی قلعهنویی و حمایت مدیرعامل استقلال، با تاخیرهای تردیدبرانگیز عاقبت بازگشت و پس از 3 هفته بدون آن که اصلا به میدان رفته باشد از ناحیه همان زانویی که این همه اتفاق درست کرده بود، مصدوم شد. او دوباره جراحی شد و 6 ماه دور از میدان ماند. آیا این به معنای نزدیک شدن جباری به همان پایانی است که در دنیا دیگر مرسوم نیست؟
اما محسن خلیلی سرنوشت دیگری داشت. او همراه پرسپولیس در سال اول حضورش قهرمانی و آقای گلی را جشن گرفت. به تیم ملی هم رسید، اما در سوریه همراه تیم ملی بود که با این آسیبدیدگی مواجه شد. در مورد او و مصدومیتش حرف و حدیث زیاد بود. گفته میشود پزشک معالجش به خلیلی یادآوری کرده بود رباط زانویش آنقدر نازک شده که با کوچکترین فشار پاره شود، اما مهاجم پرسپولیس در همان شرایط با تیمش قرارداد بست و پس از یک بازی مصدوم شد که البته خودش هرگز این گفتهها را نپذیرفت و پارگی رباط صلیبی را یک اتفاق غیرمنتظره عنوان کرد. او اواخر فصل قبل به پرسپولیس بازگشت و در همان زمان متوجه شد علیرغم گذراندن دوران نقاهت و تمرینهای آمادهسازی در آلمان و پیگیریهای مطابق با برنامه با روزهای اوج خود و روزهای آقای گلی فاصله دارد. خلیلی هنوز همین شرایط را دارد، به آینده امیدوار است اما ترس از این پایان غیرقابل پیشبینی قطعا آزارش میدهد.
این داستان 2 بازیکنی است که رباط صلیبی پاره کردهاند و مشتی نمونهخروار هستند و ما هنوز به دنبال چرا و چراهای تلخ این ماجرا هستیم.
سیستم زندگی ورزشکاران ایرانی غیرحرفهای است
سعید آلوسی که بدنساز 14 رشته در تیمهای ملی بوده و هماکنون در کنار سپاهان اصفهان است در مورد افزایش آمار پارگی رباط صلیبی زانو بین فوتبالیستهای ایرانی به «جامجم» میگوید: تمام این اتفاقات به سیستم غیرحرفهای زندگی ما ایرانیها برمیگردد. بازیکن وقتی حرفهای کار نمیکند و حرفهای حرف نمیزند، حرفهای هم تمرین نمیکند. در فوتبال ایران فصل آمادگی جسمانی بازیکنان هرگز طبق اصول استاندارد جدی گرفته نمیشود. انسان، آهن نیست، ماهیچه، تاندون و مفصل یک ظرفیتی دارد که اگر خارج از آن ظرفیت فشار وارد کنیم ضربه میخورد. وی ادامه میدهد: در دوره بدنسازی آنطور که باید از بازیکن کار کشیده نمیشود، ماساژ درمانی، آب درمانی، تغذیه و استراحت جدی گرفته نمیشود و مهمتر از آن وقتی بازیکن آسیبدیدگی جزیی خطرناکی دارد که ممکن است حاد شود به او اجازه بازی داده میشود. اینها از عوامل مهمی است که در افزایش آمار پارگیهای رباط صلیبی و مینیسک نقش دارد.
آماده نبودن بازیکنان در دوران بدنسازی، زیر بار تمرینهای سنگین نرفتن و استفاده نکردن از مربیان حرفهای بدنسازی آنها را در معرض خطر پارگی رباط صلیبی زانو قرار میدهد
آلوسی در خصوص اقدامات لازم برای بهبود کامل در مصدومانACL میگوید: علاوه بر آن که باید طبق دستور پزشک به مرور از تمرینهای سبک به سنگین پیشرفت و هرگز برنامه را به میل بازیکن تغییر نداد نباید فراموش کرد که عوامل جانبی دیگری از جمله مسائل روانی و استراحت در بهبود بازیکن نقش دارد. ساعت 10 شب تا یک بامداد ساعت رشد بافتها در بدن است. چند فوتبالیست را میشناسیم که این ساعت مشغول خواب و استراحت باشد؟ به مسائل روانشناسی برای برخورد با آسیبدیدگیهای چقدر اهمیت میدهیم؟ در این زمینه ما در ایران واقعا ضعیف کار میکنیم و اهمیت نمیدهیم.
نکونام و نویدکیا دوروی سکه پارگی رباط
وی جواد نکونام و محرم نویدکیا را 2 نمونه متفاوت از پارگی رباط صلیبی میداند و اضافه میکند: جواد نکونام تمام برنامههای آمادهسازی حرفهای را طی کرد. در ایران زیر نظر خودم هیدرودرمانی و ماساژدرمانی مرتب داشت و وقتی برای انجام تمرینهای فیزیوتراپی پیشرفته به آلمان رفت بدون کوچکترین تغییری کار درست را انجام داد و خیلی خوب و سریع به فوتبال بازگشت و مشکلی هم نداشت، اما محرم نویدکیا به خاطر یک اسپاسم که با یک هفته آبدرمانی برطرف میشد با تشخیص غلط 4 ماه از فوتبال دور و همین طور با آسیبدیدگی مواجه شد. حقیقت این است که تشخیص درست پزشک و تلاش موثر بازیکن در بهبود کامل نقش دارد. نباید به بازیکن مصدوم برای بازگشت سریع فشار آورد. شما به یک لاستیک پنچر فشار بیاورید بدتر میشود، بنابراین باید این راه حتی اگر طولانی باشد، طی شود.
بازگشت به دوران اوج دست بازیکن است
حمیدرضا رجبی، بازیکن تیم فوتبال استقلال اهواز ازجمله بازیکنانی است که با پارگی رباط صلیبی مواجه شده و تحت عمل جراحی قرار گرفته است. رجبی معتقد است شرایط افت برای همه مصدومان نیست و همه چیز بستگی به خود بازیکن دارد. وی در گفتگو با «جامجم» میافزاید: این طور نیست که بازیکن دیگر نتواند به دوران اوج خود برگردد. به نظر من اگر برای این کار عجله کنی حتما نتیجه معکوس میگیری، چون فوتبالیست باید واقعا 6 تا 8 ماه برای برگشتن به شرایط ایدهآل تلاش کند و تمرینهای منظم و سخت داشته باشد. من از شرایط کنونی خودم راضی هستم. مربیان هم همین نظر را داشتند. فرقی با گذشته ندارم و فکر میکنم بازگشت به روزهای اوج دست خود بازیکن است.
رجبی در مورد تفاوت بازیکنان خارجی و ایرانی برای دست یافتن به بهبود کامل و علتهای آن میگوید: من به خاطر دوستی نزدیکی که با جواد نکونام دارم دائم با او مشورت میکردم. تنها تفاوتی که احساس کردم بین ما و کشورهای اروپایی پیشرفته هست توجه به بازیکن و مراقبتهای ویژه است وگرنه از نظر جراحی و امکانات پس از عمل ما چیزی کم نداریم. آنجا بازیکن دائم تحت مراقبت است، ولی اینجا ما باید خودمان مراقب باشیم و در واقع پیگیری کنیم.
روحیه بالا به درمان مصدومیت کمک میکند
دکتر بهرام وکیلی، روانشناس نیز با توضیح درخصوص تاثیر عوامل روانی در بهبود مصدومیتهای جسمانی به «جامجم» میگوید: هیچ کس امروزه نمیتواند ارتباط روح و جسم را انکار کند. در ورزش متاسفانه هنوز ارتباطی که میتواند تعیینکننده باشد برقرار نشده است. اگر بازیکن از نظر روانی توجیه شود که این اتفاق میتواند به معنای شروعی دوباره برایش باشد هرگز با نگاهی ناامید به قضیه نگاه نمیکند، ضمن این که از نظر علمی هر مشکل جسمی در صورت تلقین درست روانی سریعتر بهبود مییابد و ثابت شده خواستن نقش مهمی در بهبود کامل مصدومان ورزشی دارد. در ورزش ایران شاید بتوان همچنان از احمدرضا عابدزاده به عنوان الگویی که با روحیه بالا به برطرف شدن مصدومیتهای ورزشیاش برخورد میکرد یاد کرد.
بازیکنان خود را برای پارگی رباط صلیبی مهیا میکنند
اما دکتر بیژن ذوالفقارنسب به عنوان مربی نظر جالبی در این خصوص دارد. وی در گفتگو با «جامجم» تصریح میکند: ورزشکاران ما اغلب پیش از آن که وارد دنیای حرفهای شوند خود را مستعد آسیبدیدگیهایACL کردهاند. زمانی که در اوج جوانی برای تقویت عضلات خود و بدون آگاهی فیزیولوژیکی، خودسرانه تمرین میکنند و وزنه میزنند و بیشتر احساسی هستند شرایط را برای وقوع این مصدومیتها مهیا میکنند و به همین علت است که در چند سال اخیر بیشتر با این اتفاق در ورزش روبهرو بودهایم. ورزشکاران نباید فراموش کنند که در هر مقطعی از عمر ورزشی خود باید زیر نظر متخصص تمرین کنند و از هیچ برنامه اصولی که برای تقویت عضلات آنهاست غافل نشوند.
رباط صلیبی چطور پاره میشود؟
اما این مصدومیت چگونه رخ میدهد؟ انجام تمرینهای آمادگی جسمانی روی عضلات چهارسر ران بدون در نظر گرفتن نقش عضلات همسترینگ و پشتپا باعث ایجاد نوعی ناهماهنگی در عضلات زانو میشود. به این ترتیب که یک طرف قوی و طرف دیگر ضعیف شده و منجر به بیتعادلی میشود و در نهایت مصدومیت در ناحیه زانو بخصوص پارگی رباط صلیبی را ایجاد میکند، در انجام کلیه تمرینهای ورزشی و آمادگی جسمانی باید توجه داشت که عضلات جانبی ران (برونگرداننده و درونگرداننده) به یک اندازه تقویت شوند.
چرا بیشتر ابتدای فصل؟
یکی از مسائل قابل توجه در پارگی رباط صلیبی در بازیکنان رخداد این اتفاق در هفتههای ابتدایی فصل است که این موضوع نشاندهنده ناآمادگی جسمانی مناسب بازیکنان پیش از شروع فصل است، بررسی علمی روی پرونده بازیکنانی که طی چند فصل اخیر با این مصدومیت روبهرو شدند نشان میدهد تعداد زیادی در همان هفته اول تا پنجم هر لیگ رباط پاره کردهاند. کارشناسان بر این باورند که ناآمادگی بازیکنان در دوران بدنسازی زیر بار تمرینهای فشرده و سنگین نرفتن و استفاده نکردن از افرادی که تبحر حرفهای در امر بدنسازی داشته باشند مهمترین عوامل نزدیک کردن بازیکنان به این آسیبدیدگی است. ضمن این که تغذیه بازیکنان در بهبود شرایط عضلانی آنها نقش دارد که معمولا توجه زیادی به آن نمیشود.
توصیههایی برای مصدومان
در حال حاضر دکتر رازی، ابراهیمیان و حیدریان از جراحان حاذق ارتوپد در ایران هستند که طبق آمار حداقل در هفته 4 یا 5 نفر را از ناحیه رباط صلیبی زانو جراحی میکنند. توصیه کلی برای بیمارانی که تحت این عمل جراحی قرار میگیرند به شرح زیر است.
پس از گذراندن درمانهای اولیه فیزیوتراپی باید برای حرکات دشوارتر به مرور آماده شد. بازپروری و بازسازی پس از 6 هفته استراحت مطلق آغاز میشود. بتدریج تمرینهای ویژه فیزیوتراپی زیر نظر فیزیوتراپ متخصص انجام میشود و بین ماه چهارم و پنجم پس از عمل بسته به شرایط بازیکن پزشک جراح اجازه دویدن میدهد و از ماه پنجم به بعد کار میدانی آغاز میشود و حداقل 6 ماه زمان لازم است تا بازیکن مصدوم به شرایط گذشته برگردد که پزشکان معتقدند با توجه به پیشرفت علم و فناوری احتمال بازگشت بازیکن به دوران اوج بالای 95 درصد است به شرط آن که مسیر لازم به درستی طی شود.
امید به آینده شرط اصلی موقعیت بازیکنانی است که کابوس پارگی رباط را تجربه میکنند، این اتفاق شاید یک مصدومیت تلقی شود، اما میتواند سدی برای رسیدن به آرزوهای یک ورزشکار باشد اگر تصور کند که پارگی رباط صلیبی او را به چینی بند زده تبدیل کرده است. وقتی علم میگوید این اتفاق پایان راه نیست باید ایراد کار را در خواست و انگیزه بازیکنان جستجو کنیم.
سارا احمدیان
گفت و گو
