سعدی افشار جایگزین ندارد

بی‌‌توجهی به تخت‌حوضی

سعدی افشار بیش از نیم قرن است که سیاه می‌شود و مردم را می‌خنداند. جوان که بوده، صدایی رسا داشته وحرکات بدنی و جست‌‌وخیزش روی صحنه، زبانزد همه بوده است. اما اینک که بیش از 70 سال از عمرش می‌گذرد، حضورش روی صحنه چندان شباهتی به آن سال‌های دور ندارد؛ صدایش از بلندگو پخش می‌شود و روی صحنه ساکن و بی‌حرکت است.

هفته گذشته که به تماشای نمایش قولنج به کارگردانی حسین بابایی در تماشاخانه سنگلج نشستم، بیش از هر چیز افسوس خوردم که چرا در طول این سال‌ها جایگزینی برای سعدی افشار پیدا نکرده‌ایم؟ چرا به نمایش تخت‌حوضی بی‌توجه بوده‌ایم و برای ارتقای محتوایی واجرایی آن کاری انجام نداده‌ایم.

استفاده بهتر از سرمایه‌ها

سعدی افشار بعد از دوری چند ساله دوباره به صحنه تئاتر آمده است، اما متاسفانه در نمایشی بازی می‌کند که از نظر متن و موضوع به هیچ وجه به بزرگی بازیگرش نیست. به جای به صحنه آوردن این بازیگر پیشکسوت، چه بهتر بوداز وقت او در کارگاه‌‌های آموزش بازیگری و دانشکده‌های هنری استفاده می‌کردیم و زمینه ظهور چندین سعدی افشار دیگر را به وجود می‌آوردیم.

نمایش قولنج اگر چه تماشاگرش را می‌خنداند، اما این خنده زمانی بر لبان آنان باقی نمی‌ماند و بسرعت محو می‌شود. داستان نخ‌‌نما شده پیرمردی که برخلاف نظر فرزندش می‌خواهد دوباره ازدواج کند، حرف‌های رکیک و اشارات سخیف جنسی که در خدمت بیان هیچ چیز دیگری جز خودش نیست و موسیقی ضعیف، هیچ‌کدام نمی‌توانند جایگاه نمایش سیاه‌بازی را در این زمان ارتقا دهند.

به جای آن که سعدی افشار را در نمایشی که در همان سال‌های دهه 30 در جا می‌زند به بازی بگیریم، بهتر است سنت سیاه‌بازی را به وسیله تجربه او به نسل جوان دانشجو منتقل کنیم تا از تلفیق این دو، نمایش تخت‌حوضی را معاصرسازی کنیم.

تلاش سعدی افشار در طول 2 ساعت اجرای نمایش قولنج و هنرنمایی او ستودنی است اما این تجربه، هیچ امتیاز جدیدی بر سابقه پرارزش گذشته‌اش نمی‌افزاید. سعدی افشار اگرچه از سنت‌قدیمی سیاه‌بازی به امروز رسیده است، اما قرار نیست او را در تقلیدی دست چندم از آثار چند دهه گذشته به بازی بگیریم و افتخارکنیم.

تخت‌حوضی نیازمند ستاره‌ای به نام سیاه است و بدون آن معنایی ندارد و سیاه بازیگری است که دارای توانایی بالایی از نظر صدا، بیان و حرکت بوده و از انعطاف لازم برخوردار باشد. تربیت چنین بازیگرانی چندین سال وقت می‌برد و بهترین اساتیدشان پیشکسوتانی چون سعدی افشار هستند که متاسفانه چندان بهره‌ای از وجود آنان نمی‌گیریم.