تنگناهای موجود در درمان تن‌های سوخته

کمبود تخت سوختگی، کمبود پرسنل، کیفیت پایین خدمات سوختگی، نبود امکانات درمانی و مراقبتی استاندارد و دارویی وکمبود تجهیزات نوین درمانی (بانک پوست، کشت پوست و......) همه آن چیزی است که در رسیدگی به یک بیمار سوختگی باید وجود داشته باشد که متاسفانه کمبود آن فقط اسفندماه هر سال و نزدیک به چهارشنبه سوری و سوانحی که با مصدومان شدید سوختگی همراه است، یادآوری می‌شود.

بنابه گفته مسوولان وزارت بهداشت، استراتژی این‌وزارتخانه آن نیست که تخت‌های تخصصی و فوق‌تخصصی سوختگی را در همه جای کشور دایر کند، بلکه لازم است مراکزی به عنوان قطب‌های سوختگی در مراکز استان‌ها ایجاد شود تا به بیماران دچار سوختگی خدمات درمانی و مراقبت‌های استاندارد ارائه شود.

به‌رغم همین سیاست حتی در برخی مراکز استان‌ها بخش‌های سوختگی جوابگوی نیاز بیماران نیست و بسیاری از بیماران سوختگی با سوختگی‌های 30 یا 40 درصد مجبور می‌شوند از شهر‌ها و استان‌هایی که کیلومتر‌ها با تهران فاصله دارند، به بیمارستان سوانح و سوختگی مطهری مراجعه کنند.

در ارتباط با این سیاستگذاری‌ها چند سال پیش این وزارتخانه دستورالعملی مبنی بر این‌که 10 درصد تخت‌های بیمارستان‌های کشور به سوانح و سوختگی تعلق گیرد، ابلاغ کرد که مورد توجه قرار نگرفت و عملا در حد دستورالعمل باقی ماند.

بیمارستان جدید

معاون پارلمانی وزیر بهداشت از ساخت دومین بیمارستان سوانح و سوختگی تهران خبر می‌دهد.

حسن امین‌لو می‌گوید: پس از بیمارستان آیت‌الله مطهری، دومین بیمارستان سوانح و سوختگی تهران با ظرفیت 150 تخت و با اعتباری معادل 3 میلیارد تومان بزودی احداث می‌شود.

ظرفیت‌سازی یا استفاده از ظرفیت

دکتر محمد عابدیان، مسوول گروه ساختار تخصصی و فوق‌تخصصی وزارت بهداشت معتقد است، ظرفیت‌سازی در خصوص تخت‌های سوختگی در کشور کار سخت و غیرممکنی نیست، اما استفاده از این ظرفیت به مراتب کار بزرگ‌تر و با اهمیت‌تری محسوب می‌شود.

او می‌گوید: بخش‌های سوختگی و روانی بسیار هزینه‌بر هستند که به همین دلیل اغلب بخش خصوصی برای تاسیس این بخش‌ها هیچ گونه اقبالی نشان نمی‌دهد.

عابدیان ادامه می‌دهد:مدت بستری در بخش سوختگی معمولا درازمدت است و طبق تعریف جهانی نیز بیماران این بخش معمولا از طبقه و اقشار ضعیف جامعه هستند که از پرداخت هزینه‌های سنگین درمان، جراحی‌های ترمیمی و باز توانی ناتوان‌هستند.

به گفته او، از سویی تعرفه‌گذاری‌های این بخش نیز به گونه‌ای نیست که پاسخگوی هزینه‌های بیمارستان و پرسنل پزشکی باشد و از سوی دیگر رسیدگی درست به یک بیمار سوختگی به یک تیم کامل پزشکی شامل پزشک معالج، پرسنل پرستاری حرفه‌ای، تیم مشاوره و روان‌شناسی، فیزیوتراپی و بازتوانی، جراح زیبایی و... نیاز دارد که تشکیل چنین تیمی در همه مناطق کشور و به ازای همه تخت‌های سوختگی با توجه به منابع موجود امکان‌ندارد.

او در خصوص شرایط بیماران سوختگی تاکید می‌کند: بیمار سوختگی یک بیمار معمولی با شرایط جسمی و روانی مشخص و معمولی نیست، فشار‌های روانی بر این بیمار که هم از لحاظ توانایی جسمی تحلیل رفته و هم زیبایی عضو سوخته را از‌دست داده، بسیار زیاد است.

انگیزه برای پرسنل

مسوول گروه ساختار تخصصی و فوق‌تخصصی وزارت بهداشت با اشاره به حضور نیرو و پرسنل حرفه‌ای در بخش‌های سوختگی، تاکید می‌کند: معمولا جراحان زیبایی و پلاستیک، کار در شهر‌های بزرگ را در قبال امکاناتی که دارند به حضور در مناطق محروم ترجیح می‌دهند و از طرفی هزینه جراحی‌های زیبایی غیرضروری معمولا بسیار بیشتر از جراحی بیماران سوختگی، پیچیدگی و درآمدزایی دارد.

او در خصوص استفاده از نیرو‌های متخصص و حرفه‌ای در این حوزه در مناطق محروم می‌گوید: مسلما تنها برای چند سال و در قالب طرح دوران پزشکی و در قبال برخی تسهیلات می‌توان پزشکان و نیروهای پزشکی را در مناطق محروم مشغول به کار کرد، اما به هر حال با توجه به کمبود امکانات این نیرو‌ها به محیط‌های بزرگ‌تر تمایل نشان خواهند داد.

او معتقد است: استفاده از ظرفیت‌ها در کنار ظرفیت‌سازی در بخش خصوصی فقط کار وزارت بهداشت نیست بلکه بسیاری از وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها برای ایجاد انگیزه و حفظ نیرو‌های متخصص در شهر‌های کوچک‌تر مسوول هستند.

50 هزار سوختگی در سال

در سراسر جهان سالانه حدود یک میلیارد و 300‌میلیون سال، عمر از دست رفته وجود دارد که در این بین سوختگی‌ها، حدود 10 میلیون و 500 هزار سال آن را تشکیل می‌دهند که متاسفانه قربانیان اصلی در کشورهای با درآمد کم و متوسط هستند.

در سطح جوامع نیز قربانیان سوختگی معمولا اقشار با درآمد کم و متوسط هستند که یکی مهم‌ترین دلایل آن وضعیت سکونت آنهاست. در کشور ما نیز حدود 50 هزار مورد سوختگی در سال بر اساس بررسی‌های صورت گرفته گزارش شده است که به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند، البته تعداد سوختگی‌ها بیشتر است؛ زیرا تعدادی اقدام به خود‌درمانی می‌کنند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد؛ می‌توان از بیشتر سوختگی‌ها پیشگیری کرد و عمده بحث پیشگیری نیز به آموزش عمومی و ارتقای سواد سلامت مردم بر‌می‌گردد که وظیفه وزارت بهداشت است.

علت مرگ‌ومیر ‌در روزهای اول برای بیماران سوختگی، عمدتا ناشی از اختلالات آب، الکترولیت و عفونت‌هاست.

از طرفی، درست است که به بخش‌های سوختگی در کشور احتیاج داریم، اما نکته مهم، یافتن راه‌های جدید درمان و به روز کردن درمان سوختگی در کشور است.

در تخت‌های سوختگی فعلی، عمده درمان‌ها، درمان‌های قدیمی است که سطح مرگ‌ومیر را تغییر جدی نمی‌دهد و به همین دلیل یافتن راه‌های جدید به‌روز کردن درمان از نکات ایده‌آل و آرمانی است، بنابراین خوشحالیم شاهد به ثمر رسیدن این پروژه هستیم.

پرسنل سوختگی

پرستارانی که در بیمارستان‌های سوختگی کار می‌کنند، علاوه بر جسم بیمار باید از روح و روان آنها نیز مراقبت کنند. بیشتر بیماران در حالی‌ که زیبایی، توانایی جسمی و حتی شغل خود را از دست داده‌اند، مدت طولانی در بیمارستان بستری می‌شوند و مسلما شرایط روحی درستی ندارند.

از آنجا که به دلیل وجود مشکلاتی نظیر زخم‌های آلوده و چهره‌های سوخته، پرستاران تمایلی به کار کردن در بیمارستان‌های سوختگی ندارند، پرستاران با سابقه در بخش‌های سوختگی به دلیل کمبود نیرو مجبور به اضافه‌کاری هستند.

همچنین بیشتر بیماران سوختگی از قشر ضعیف و کم‌درآمد جامعه هستند که نگران تامین معیشت خانواده هستند، که این ترس و نگرانی آنان نیز در سیستم درمان تاثیر و به پرستار منتقل می‌شود.

دکتر احمدی، متخصص اعصاب و روان دراین‌باره معتقد است: معمولا پرستاران، پرخاشگری بیمارانی را که دچار اختلال شخصیتی هستند، درون خویش مخفی می‌کنند و مجبورند به دلیل وضعیت بیمار، ظاهر شاد و خوبی از خود نشان دهند که این مساله موجب انتقال پرخاشگری و عصبانیت درونی پرستاران به خانواده می‌‌شود.

وی می‌افزاید: فشار درونی پرستار تاثیر مستقیمی روی فرزند و همسر دارد و عصبانیت را در آنان نیز ایجاد ‌می‌کند.

مسوول گروه ساختار تخصصی و فوق‌تخصصی وزارت بهداشت با اشاره به این‌که پرستاران مشغول در این بخش به مراتب سختی کار بیشتری دارند، می‌گوید: مراقبت‌های پرستاری در بخش سوختگی اگر بیشتر از مراقبت‌های پزشکی اهمیت نداشته باشد، اهمیتش کمتر از آن هم نیست.

به گفته عابدیان، با وجود همه این سختی کار، حقوق پرسنل پرستاری مشغول در این بخش با دیگر بخش‌ها چندان تفاوتی ندارد.

او تاکید می‌کند؛ حتی نگهبانانی که در بیمارستان‌های سوختگی مشغول به کارند، بیشتر از همکاران دیگر در این بخش تحت شرایط سختی کار هستند و به همین ترتیب، باید همه پرسنل مشغول در این بیمارستان‌ها و بخش‌های سوختگی مورد‌حمایت قرار گیرند.

احمدی تاکید می‌کند: اگر حقوق پرستاران کافی نباشد، علاوه بر کاهش انگیزه، سندرم خستگی، عوارض جسمی و روحی آنان تشدید شده و بغض و عصبانیت آنان به افسردگی تبدیل می‌شود.

یکی از مشکلات عمده پرستاران سوختگی، فرسایش روحی است. زیرا پرستاران بیمارستا‌ن‌های دیگر، با ظاهر طبیعی بیمار روبه‌رو هستند، اما پرستاران سوختگی با صورت سوخته بیمار و مشکلاتی که اشاره شد، مواجه‌اند.

در سال‌های گذشته اقداماتی برای بهبود وضعیت اقتصادی و روحی پرستاران صورت گرفته، اما این پرستاران نیاز به حمایت و افزایش ضریب سختی کار دارند و هنوز با وضعیت قابل قبول فاصله دارند.