دسترسی آسان به پرونده سلامت بیماران

مهندس شیرین عیانی، کارشناس ارشد رشته فناوری اطلاعات و پژوهشگر این طرح، هدف از تدوین این نرم‌افزار را ایجاد سامانه الکترونیکی سلامت در سطح کشور برای پوشش‌دهی همه بیماران و استخراج اطلاعات لازم از آن می‌داند و می‌گوید: در این سامانه، مشخصه‌ها، سابقه درمان و دیگر ویژگی‌های بیمار در شبکه براساس شماره خاص هر بیمار ثبت می‌شود بنابراین بیمار در هر مکانی که به پزشک مراجعه کند، با استفاده از آن شناسه، امکان مداوای دقیق‌تر او فراهم می‌شود.

عیانی تاکید می‌کند؛ انعطاف‌پذیری زیاد نرم‌افزار، یکی دیگر از برتری‌های این طرح است؛ به گونه‌ای که در هریک از گروه‌های پزشکی مختلف، انجمن مربوط به آن می‌تواند براساس روند مطالعه و درمان خاص خود، ورودی‌های نرم‌افزار را تعریف کرده و خروجی‌های مورد نیاز را دریافت کند.

در ضمن در این سامانه پیش‌بینی شده تا به شکل هوشمند، درمان‌ها و نتایج آن ثبت و در صورت موفقیت یا ضعف آن در موارد بعدی به پزشک معالج اطلاعات لازم داده شود و مجموع گزارش‌ها هم در قالب نتایج کلی برای تحقیقات پزشکی و تصمیم برای نوع درمان به کار برده شود.

توضیحات بیشتر درباره نرم‌افزار اطلاعات سلامت را در مصاحبه با عیانی می‌خوانید.

چه ضرورت‌هایی باعث شدتا سیستم مکانیزه جامع سلامت کشوری شکل بگیرد؟

بدون شک ارتقای سطح فناوری و دانش فنی برای بهبود کیفیت نرم‌افزارهای پزشکی و تجهیزات مربوطه، باعث خدمت‌رسانی بهینه به عموم مردم جهان شده است. در این میان جمع‌آوری، دسته‌بندی و پردازش اطلاعات مرتبط با بیماران، به انضمام ارتقای روش‌های پیشگیری، نه‌تنها از صرف هزینه‌های درمانی به طور چشمگیری می‌کاهد؛ بلکه گامی اساسی در راستای ارائه خدمات مناسب و بموقع به نیازمندان در مواقع لزوم محسوب می‌شود. این در حالی است که با توجه به وجود زیرساخت‌های مناسب فناوری اطلاعات، امکانات لازم به منظور تهیه سیستمی که توانایی انجام پشتیبانی‌های لازم از بیماران (بخصوص بیماران خاص) را در اقصی‌نقاط کشور داشته باشد، فراهم است.

ایجاد این سیستم یکپارچه در سطح کشوری که امکان پوشش‌دهی تمام بیماران را دارا باشد، برای رسیدن به چه اهدافی بوده است؟

اولین هدف ما، توسعه شبکه خدمت‌رسانی بهداشتی در سطح کشور است؛ زیرا سیستم به صورتی طراحی شده است که در نهایت قابلیت تعمیم به کل آحاد جامعه حتی افراد سالم را داشته باشد. ضمن آن که کنترل وضعیت بیماری‌های خاص و غربالگری آنان در سطح کشور، چه به لحاظ نوع بیماری، چه به لحاظ دارو و تجهیزات موردنیاز از طریق این سیستم امکان‌پذیر است. همچنین کاهش هزینه‌های درمانی و امکان جمع‌آوری کمک‌های مالی براساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، امکان انجام برنامه‌ریزی‌های استراتژیک و تصمیم‌سازی بموقع در راستای پیشگیری و درمان بیماری، ایجاد بستری مناسب به منظور ایجاد سیستم‌های مکانیزه یکپارچه سلامت و صدور کارت هوشمند سلامت در سطح عموم مردم، ایجاد زمینه مناسب به منظور انجام تحقیقات پزشکی و انجام خدمات پزشکی از راه دور به بیماران و درخواست‌کنندگان را هم باید از قابلیت‌های استفاده از این سیستم دانست.

البته اگر بخواهیم به صورت تفصیلی‌تر به این موضوع بپردازیم، باید بگوییم به کمک این سیستم اطلاعات بیماران به صورت Electronic health record در سیستم ثبت می‌شود. در نتیجه امکان انجام برنامه‌ریزی‌های استراتژیک بلندمدت و کوتاه‌مدت فراهم می‌شود. در ضمن امکانات لازم به منظور دریافت گزارش‌های آماری و انجام تحقیقات پزشکی فراهم می‌شود. در چنین شرایطی با پشتیبانی از بیماران به صورت آنلاین، باعث احیای اعتماد به نفس در آنان و با ارائه خدمات پزشکی از راه دور زمینه‌ساز بستر سلامت عمومی خواهیم بود.

با وجود چنین سیستمی بسترسازی ارائه خدمات آموزش حضوری، غیرحضوری و مجازی ایجاد شده و زمینه تعریف قوانین خاص (Rule base) به منظور امکان تشخیص بموقع از طریق سیستم وجود خواهد داشت.

روش اجرای این پروژه کدام است و چه دلایلی باعث انتخاب آن شدند؟

با توجه به امکان‌سنجی‌های به عمل آمده، بر آن شدیم سیستم را به گونه‌ای طراحی و پیاده‌سازی کنیم تا نرم‌افزار حاصل شده، امکان پوشش‌دهی تمام بیماری‌ها را داشته باشد؛ به گونه‌ای که سیستم آینده کاملا آپشنال بوده و براساس نیاز کاربران ارشد، سازمان‌دهی شود.

قابل ذکر است که پوشش‌دهی بیماران دیابتی در سطح کشور (با حمایت مسوولان انجمن دیابت ایران) در فاز اول اجرا، زمینه مناسبی برای توسعه سیستم در سطح پیش‌بینی شده را فراهم آورده است و مشکلات اجرایی را محدودتر می‌کند.

معیار و استاندارد سنجش نتایج پروژه کجا و چه بوده است؟

سیستم مکانیزه مذکور با توجه به استاندارد‌های طراحی اعم از 7HL پایه‌گذاری شده است. ضمنا الگوبرداری از بعضی بخش‌های سیستم‌های Tele Medicine موجود در جهان، زمینه مناسبی برای استانداردسازی سیستم را فراهم کرده است.

ولی به منظور سنجش نتایج پروژه در کل وجود مستندات، سیستمی قبل از اجرا، زمینه بررسی و کنترل را از طریق کارشناسان مرتبط فراهم خواهد کرد و در ضمن مدل اولیه که نمایانگر تمام ورودی‌ها، خروجی‌ها و پردازش‌های درون‌سیستمی است برای اطمینان از صحت طرح، قبل از اجرا تهیه خواهد شد.

آیا انجام پروژه‌های مشابه آنچه شما انجام داده‌اید، در کشور ما سابقه‌ای دارد؟

مشابه سیستم مذکور در سطح کشور و جهان وجود ندارد. این پروژه به این دلیل اهمیت می‌یابد که بدانیم در حال حاضر تلاش‌هایی برای ایجاد بستر مناسبی به منظور تهیه سیستم‌های یکپارچه بیمارستانی یا کارت بیمه یا کارت سلامت (بدون کنترل EHR) در حال انجام است که به هیچ وجه پوشش‌دهنده اهداف سیستم مذکور نیستند و به صورت ویژه (با توجه به شرایط ویژه بیماران خاص و نیازمندی‌های متفاوت آنها) به بیماران خاص نمی‌پردازد.

در ضمن خاصیت آپشنال بودن و انعطاف‌پذیری بالای سیستم مذکور را ندارند و تاکنون هم هیچ‌یک عملیاتی نشده‌اند.

به هر حال مطمئنا انجام پروژه‌های مشابه حداقل در سایر کشورها بی‌سابقه نبوده است؟

در تمام کشورهای پیشرفته جهان، سیستم مکانیزه پایش و کنترل وضعیت بیماری‌های خاص وجود دارد. به عنوان مثال در کشور آمریکا، آلمان، سوئد و... تنها (با توجه به عدم دسترسی به نرم‌افزار‌های مذکور برای اعلام نظر قطعی) براساس شواهد به نظر می‌رسد که سیستم‌ها براساس نوع بیماری خاص از یکدیگر منفک هستند.

در صورتی که در سیستم پیشنهادی امکان هرگونه تغییر رویه اجرایی براساس نوع بیماری در اختیار کاربران ارشد قرار داده می‌شود، ضمنا سیستم مجهز به یک نوع DSS از گونه Rule Base برای هشدار به بیمار یا پزشک است. قطعا انسجام سیستم پیشنهادی (در سطح پوشش‌دهی تمام بیماران خاص) ویژگی حائز اهمیت آن است.

اجرای چنین سیستمی در سطح ملی باید از لحاظ علمی، اقتصادی و... هم توجیه‌پذیر باشد.

بله، پیاده‌سازی این سیستم نه‌تنها یک پیشرفت علمی محسوب می‌شود؛ بلکه امکان ایجاد زیربنای پیشرفت‌های علمی (در راستای دسترسی به اطلاعات دسته‌بندی شده و آماده‌سازی بستر تحقیقات) را فراهم می‌آورد.

ضمن آن که هرگونه برنامه‌ریزی استراتژیک که بر مبنای اطلاعات این سیستم عملیاتی شود، امکان خدمت‌رسانی کنترل شده را فراهم می‌آورد و در نتیجه از پراکندگی انجام عملیات، دوباره‌کاری و صرف هزینه‌هایی که دارای توجیه نیستند، جلوگیری می‌کند.

ضمنا کنترل عملیات پیشگیری، از هزینه درمانی که بر جامعه تحمیل می‌شود، می‌کاهد.

در ادامه این پروژه با چه مشکلات اجرایی و ریسک‌های احتمالی می‌تواند روبه‌رو شود؟

نبود سرمایه لازم به منظور پیاده‌سازی طرح باعث شکست عملیات خواهد شد. ضمنا اطلاع‌رسانی عمومی و پشتیبانی مسوولان انجمن بیماری‌های خاص باعث پیشبرد بهتر اجرای پروژه خواهد شد.

تاکنون این سیستم توسط چه مراکز بهداشتی مورد استفاده قرار گرفته است؟

با توجه به فازبندی اجرای سیستم، در ابتدا پروژ در انجمن دیابت ایران، به صورت اجرایی درخواهد آمد و تمام انجمن‌های مرتبط با بیماری‌های خاص اعم از هموفیلی، تالاسمی و... در فاز بعدی مورد پوشش‌دهی قرار خواهند گرفت.

بهاره صفوی