نوری در برابر «غربزدگی»

شیخ فضل‌الله حاکمیت قانونی که از مبانی الهی و وحیانی نشات نگرفته را جایگزین بهتری نسبت به حکومت خودکامه‌ شاهنشاهی نمی‌دانست، بلکه به نظر او اگر قرار است بر این حاکمیت ظالمانه پایان بخشید، می‌باید حکومت عادلانه مبتنی بر قانون الهی و وحیانی حاکم شود. هرچند دیدگاه‌های شیخ فضل‌الله درآن زمان موجب شهادت وی شد، ولی سال‌ها بعد در پایه‌گذاری نظام مردمی ‌مبتنی بر مبانی دینی، به شکلی تکامل یافته تر عملی و اجرایی شد. تاکید شیخ بر نظارت عده‌ای از فقها بر مصوبات مجلس، در جمهوری اسلامی‌ به شکل نهاد موسوم به «شورای نگهبان» درآمد. حتی نام مجلس شورای اسلامی ‌متاثر از نامی‌است که شیخ فضل‌الله برای مجلس مورد نظر خود (یعنی مجلس شورای ملی اسلامی) عنوان کرده بود، همچنین تشکیل عدالتخانه که از آرمان‌های شیخ در همراهی با مشروطه‌خواهان بود، در جمهوری اسلامی ‌با شکل‌گیری قوه قضاییه محقق شد. شیخ فضل‌الله فردی میانه رو بود که نه صرفا با هرگونه جنبش مردمی ‌مخالف بود و نه دموکراسی سکولار غربی را آرمان سیاسی جامعه خود می‌پنداشت. تفاوت شیخ با آن دسته از مذهبیون که از اساس با مشروطه و هرگونه مبارزه علیه شاه مخالف بودند در این است که او عالمی‌آگاه به زمان و ظلم ستیز بود و تفاوت او با آن دسته از مشروطه‌خواهان که حکم اعدام او را صادر و عملی کردند، در این بود که او برخلاف آنها هر آنچه را که منسوب به غرب است مناسب با جامعه خود نمی‌دید و آن را نمی‌ستود. وی در نهایت قربانی پدیده غربزدگی زمانه خود شد.