روی دیگر سکه مالکی

مالکی که گفته می‌شود عمیقا به سنی‌ها بی‌اعتماد است در انبار کنار رهبران اهل تسنن نشست، با آنان در ضیافت شامی که به افتخار او ترتیب داده شده بود، غذا خورد و در مورد چگونگی کاستن از اختلاف‌نظرهای مذهبی در آستانه برگزاری انتخابات پارلمانی آتی عراق به بحث و گفتگو پرداخت.

نکته جالب توجه این بود که سخنان او با استقبال چهره‌های برجسته اهل تسنن انبار مواجه شد. ارغن خلف تموز، از اعضای شورای استانی انبار طی اظهاراتی در پایان سخنرانی مالکی در جمع مقامات محلی انبار از او تحت عنوان «مردی وطن‌پرست که توانایی مدیریت عراق را دارد» یاد کرد و از علاقه‌مندی گروه‌های سنی انبار به ایجاد ائتلاف انتخاباتی با مالکی در انتخابات بعدی خبر داد.

تنها چند ساعت بعد مالکی که به بغداد، پایتخت بازگشته بود در برنامه‌ای زنده رویکردی مشابه اتخاذ کرد. او خواستار توقف اختلافات مذهبی شد که پس از سقوط حاکمیت صدام در سال 2003 میلادی علت اصلی تشدید ناآرامی‌ها در عراق بوده است. به اعتقاد مالکی دوران ایجاد ائتلاف‌های قومی و مذهبی به پایان رسیده است و احزاب و جناح‌های عراقی باید به ایجاد ائتلاف‌های ملی برای تامین منافع ملت عراق بیندیشند.

حرکت به سوی آشتی ملی که این روزها به عبارت مورد علاقه مالکی تبدیل شده در واقع تنها راه خروج عراق از بن‌بستی است که در آن گرفتار آمده است. به ظاهر عراقی‌های خسته از کشتارهای قومی و مذهبی هم چندان به همراهی با طرح‌های مالکی در این زمینه بی‌رغبت نیستند و به همان نتیجه‌ای رسیده‌اند که به ظاهر مالکی با استناد به آن خواستار عبور از دوران قومیت‌گرایی و اتخاذ تصمیمات مذهبی شده و اکنون صراحتا از لزوم محدود شدن نقش مذهب در تصمیم‌گیری‌های سیاسی سخن می‌گوید.

مالکی که چهارشنبه گذشته برای دیدار با باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات‌متحده آمریکا راهی واشنگتن، پایتخت این کشور شد طی ماه‌های اخیر استراتژی خود را بر تضعیف احزاب و جناح‌های دارای گرایشات مذهبی و دامن زدن به احساسات ملی‌گرایانه عراقی‌ها استوار ساخته است. او با اتکا به پیروزی‌اش در انتخابات شوراهای استانی که در ماه ژانویه سال جاری برگزار شد مجموعه‌ای از لوایح را تقدیم پارلمان عراقی کرده که از تعیین تکلیف نفت تا اصلاح قانون اساسی این کشور را دربرمی‌گیرد.

عملکرد مالکی در واقع شکل جدیدی از ائتلاف سیاسی را به وجود آورد که حتی باعث شده نوع گویش او در مواجهه با افرادی چون صالح ملکوت، از اعضای پیشین حزب بعث عراق هم تغییر کند. تاثیر مثبت گویش ملی‌گرایانه مالکی بر وجهه او نزد افکار عمومی خاستگاه تقلید و الگوبرداری بسیاری از جناح‌ها، احزاب و فعالان سیاسی از او و حرکت به سمت رویکردهای ملی‌گرایانه‌ای شده است که چندان بی‌شباهت به سیاست دوران صدام نیست.

نبیل محمد سلیم، استاد علوم سیاسی دانشگاه بغداد می‌گوید: مردم می‌خواهند حاکمان‌شان نماینده اراده ملی باشند و خود را با گرایش‌های قومی و مذهبی‌ معرفی نکنند. او می‌افزاید: آنچه برای مردم اهمیت دارد این است که زمامداران کشور منافع ملت را تامین کنند و اهمیتی برای قوم، مذهب و حتی باورهای آنان قایل نیستند.

به اعتقاد نبیل و بسیاری دیگر از کارشناسان امور عراق، مردم با پشت سر گذاشتن فرازو نشیب‌های بسیاری چون اشغال 6 ساله، تحریم‌های 13 ساله و 8 سال جنگ با ایران اکنون فقط خواستار به قدرت رسیدن کسانی هستند که فقط به فکر بهبود وضعیت معیشتی آنان باشند. او تاکید دارد رسیدن به این مرحله خیلی زمان برده و این دیدگاه یکشبه به دست نیامده است.

با این حال کم نیستند کسانی که می‌گویند تاکید مالکی بر وحدت ملی ژستی سیاسی است. این گروه ادعا دارند مالکی به رغم گرایشات عمیق مذهبی پس از آن که با عملکردش دشمنی متحدان شیعه و کرد خود را برانگیخت به سیاست جدید روی آورد تا با ائتلاف با اهل تسنن بتواند به حیات سیاسی‌اش ادامه دهد.

منتقدان نخست‌وزیر می‌گویند او به دنبال انحصاری کردن قدرت و از میدان به در کردن رقبایش است و به همین دلیل به متحدانی که او را در سال 2006 به پست نخست‌وزیری رساندند پشت کرده است.

مالکی طی ماه‌های اخیر با برخی گروههای سنی ائتلاف کرده در حالی که دیگر گروه‌های سنی را در فهرست سیاه خود قرار داده است. در حالی که بیشتر فرماندهان گروه‌های شبه‌نظامی محلی موسوم به «شوراهای بیداری» به اتهام خیانت و اختلاس به زندان افتاده‌اند تعدادکم‌شماری از آنها به دوستان نزدیک مالکی تبدیل شده‌اند.

اگرچه ایجاد ائتلاف با گروه‌های سنی می‌تواند به ابقای مالکی در سمت کنونی‌اش کمک کند لیکن ماندن یا رفتن او منوط به جلب حمایت گروه‌های شیعی است که بخش اعظم جمعیت عراق را به خود اختصاص داده‌اند. ائتلاف عراق متحد به عنوان بدنه اصلی فعالیت سیاسی گروه‌های شیعی می‌تواند بیشترین نقش را در ابقای مالکی ایفا کند.

مالکی طی 2 سال گذشته دشمنی و خصومت برخی احزاب و جناح‌های شیعی از جمله مجلس اعلای اسلامی عراق را برانگیخته است. او اکنون احساس می‌کند متحدان شیعی سابقش سعی دارند او را به حاشیه برانند و به همین دلیل ظاهرا به این نتیجه رسیده که باید دوستان جدیدی پیدا کند و ائتلاف تازه‌ای بسازد. مخالفت‌های مجلس اعلای اسلامی عراق موجب شده تلاش‌های مکرر مالکی برای رسیدن به ریاست ائتلاف عراق متحد بی‌ثمر باشد و او از رسیدن به این پست بازبماند.

مالکی در مواجهه با تلاش برخی گروه‌های شیعی برای ساقط کردن دولتش اکنون به سمت اهل تسنن متمایل شده است. سفر او به انبار دقیقا به همین دلیل انجام شد. او در کنار کسانی چون احمد ابورشا نشست تا نشان دهد وقتی پای قدرت در میان است خصومت و دشمنی هیچگاه ابدی نخواهد بود.

منبع: لس‌آنجلس تایمز
مترجم: امیر نریمیسا