امکانات ما بیشتر می‌شود

این مشکلی است که حتی سیدمحمد حسینی، رئیس پیام‌نور هم آن را تایید می‌کند، ضمن این‌که شتاب آقای دکتر برای شرکت در جلسه مشترک با وزیر باعث شد تا بخشی از سوالات از پشت تلفن همراه او پرسیده شود که به نظر من رشته کلام را از دست مصاحبه‌شونده و مصاحبه‌کننده خارج کرد.

جناب دکتر حسینی از زمان تاسیس دانشگاه پیام‌نور بیش از یک دهه می‌گذرد، ابتدا رسالت این دانشگاه جذب دانشجویان شاغل بود که فرصت کافی برای تحصیل تمام وقت نداشتند، اما این روزها شاهدیم که این هدف فراموش شده و از نظر جذب دانشجو، پیام‌نور هیچ تفاوتی با دیگر دانشگاه‌ها ندارد، چرا؟

در حال حاضر دانشگاه پیام‌نور هم به افراد شاغل خدمات می‌دهد و هم به دیگران. قبلا پنجشنبه و جمعه‌ها کلاس داشتیم، ولی الان در طول هفته کلاس داریم، چون دانشجویان ما فقط افراد شاغل نیستند یا قبلا پیام‌نور اصلا فعالیت فرهنگی نداشت، اما الان فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی هم داریم. از این‌رو براساس نیاز دانشجویان جدید، فعالیت‌های جدیدی تعریف می‌کنیم و اعتبار خاصی هم اختصاص می‌دهیم.

سوال من هم همین است که قرار بود مبنای آموزش در پیام‌نور مجازی باشد، نه به شکل فعلی.

اتفاقا ما در سال‌های اخیر به بحث آموزش مجازی توجه کردیم و در پروژه‌ای در حال توسعه شبکه آموزش دانشگاهی مجازی در کل کشور هستیم، اما براساس نیاز موجود دانشجویانمان تلاش‌هایی انجام داده‌ایم. ما ساخت و ساز زیادی کردیم، سال گذشته 100 هزار متر به فضای آموزشی‌مان اضافه کرده‌ایم. 81 ساختمان از سایر دستگاه‌ها گرفته‌ایم، 2000 عضو هیات علمی و دستیار علمی استخدام کرده‌ایم.

پس شما الان با کمبود فضا روبه‌رو نیستید؟

چرا هنوز در واحدهای جدیدالتاسیس با کمبود روبه‌روییم که اگر اعتبار به ما بدهند می‌توانیم پروژه‌های عمرانی‌‌مان را توسعه دهیم. حرف من به این معنی نیست که به حد اشباع رسیده‌ایم، بلکه ما به حداقل‌ها اکتفا می‌کنیم، چون دانشگاه ما یک دانشگاه حضوری نیست و نباید مقایسه کنیم که سایر دانشگاه‌ها چه امکاناتی دارند.

ولی وقتی شما این حجم دانشجوی غیرشاغل جذب می‌کنید، یعنی باید امکانات در اختیارشان بگذارید؟

ما سعی می‌کنیم به داوطلبانی که قصد ورود به دانشگاه پیام‌نور را دارند، تفهیم کنیم که نباید انتظارشان از ما مانند سایر دانشگاه‌ها باشد. دانشگاه پیام‌نور، نیمه‌حضوری است، حتی اگر کشش ندارند و نمی‌توانند با این شیوه خود را آماده کنند، اجباری نداریم. البته اگر استاد فقط به رفع اشکال می‌پردازد یا درس‌ها را مرور می‌کند ما قصد داریم کاری کنیم تا استادان ما درس‌ها را به طور کامل ارائه کنند.

بحث آموزش مجازی مدت‌هاست مطرح می‌شود ولی به جایی نمی‌رسد، مشکل کجاست؟

مشکل همین است که اول باید فرهنگسازی شود. خیلی از اموری که در پیام نور اتفاق می‌افتد، استاد و دانشجو به‌ آن آگاه نیستند. با فرهنگسازی باید بتوانند از فناوری در آموزش استفاده کنند. از طرفی زیرساخت‌ها هنوز فراهم نیست. در بعضی استان‌ها اتصالات فیبر نوری انجام شده و بعضی‌ جاها انجام نشده است. فکر می‌کنم با تلاش موجود مسائل سخت‌افزاری قابل حل است. مرحله‌ بعدی تولید محتوا مثل تدوین کتاب‌های مناسب برای آموزش مجازی است که البته به صورت یکشبه نمی‌توان به آن دست یافت. هم باید سرمایه‌گذاری خوبی بکنیم و هم صبر خوبی داشته باشیم.

بتازگی دانشگاه شما بر افزایش ظرفیت تحصیلات تکمیلی اصرار دارد،‌ با توجه به این که درگیر سایر مشکلات زیرساختی هستید، هدفتان چیست؟

به نظر من دانشگاه بدون مقطع تحصیلات تکمیلی دانشگاه ناقصی است؛ چون انگیزه در استاد و عضو هیات علمی به وجود نمی‌آید. همان‌طور که دانشجو مشتاق است رشد کند عضو هیات علمی هم نمی‌خواهد در جا بزند و فقط به دانشجوی کارشناسی درس بدهد. باید مراحل بالاتری هم باشد. در مقطع تحصیلات تکمیلی بحث پایان‌نامه‌ها و پروژه‌های تحقیقاتی مطرح است. عضو هیات علمی ما هم مجبور می‌شود خود را ارتقا دهد و کارهای پژوهشی داشته باشد و حالت رکود و در جا زدن را از فضای دانشگاه می‌گیرد و البته تحصیلات تکمیلی یک نیاز جامعه است، دانش آموختگانی داریم که راهی سایر کشورها می‌شوند، وقتی ما توان و امکاناتش را داریم، چرا برای این بچه‌ها استفاده نکنیم؟ البته ماموریت اصلی ما کارشناسی است ولی به سهم خودمان سعی داریم از امکانات و اعضای هیات علمی‌‌مان در این دانشگاه بهره بگیریم.

سوال کلی من نه به پیام نور که به کل مجموعه سیاست‌های وزارت علوم برمی‌گردد. در مقام قائم مقام وزیر ممکن است، رویکرد کمی گرایانه وزارتخانه را نسبت به آموزش عالی تحلیل کنید. منظورم این است که کمتر به کیفیت آموزش عالی توجه شده.

ببینید این‌گونه قضاوت کردن منصفانه نیست، همان‌قدر که به کمیت توجه داشته‌‌ایم به کیفیت هم اهمیت داده‌ایم، تاکید زیادی هم در این دوره بر کیفیت بوده که حتی برخی به سختگیری تعبیر کرده‌اند. الان محیط اصلی دانشگاه‌ها به گونه‌ای است که بیشترین توجه را به کار علمی دارند البته در کنارش به مسائل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هم می‌پردازند ولی آنها بشدت رقابت می‌کنند تا حرکت علمی شتاب پیدا کند. اگر منظور شما امکانات دانشگاه‌هاست که این امکانات دائم در حال افزایش است. خود من از نزدیک دیده‌‌ام. آنچه از تجهیزات و تسهیلات برای دانشگاه‌ها فراهم شده در هیچ دوره‌ای این‌گونه نبوده است. ما نمی‌خواهیم تلاش افراد پیش از خودمان را نادیده بگیریم اما حرکت در این دوره خیلی گسترده‌تر است. بعضی‌ها بالاخره فکر نمی‌کنند که می‌شود این حجم کار را در این مدت انجام داد، این عده فکر می‌کنند شاید به لحاظ کیفیت مشکلی باشد در حالی که این طور نیست. مثلا الان هر رشته جدیدی که بخواهد ایجاد شود باید در شورای گسترش وزارت علوم بررسی شود که آیا امکانات مورد نیاز یا عضو هیات علمی دارد؟ در حالی که در گذشته این دقت وجود نداشته است. ما الان به بحث کارآفرینی توجه می‌کنیم. این که در اعتبارات به مسائل پژوهشی اهمیت می‌‌دهیم. موقعیت علمی ما نسبت به گذشته بهتر شده است، باید هم این‌گونه باشد، لذا آینده خوبی را هم شاهد خواهیم بود.

در سطح خردتر، در دانشگاه پیام‌نور، بعضی روسای واحدهای شما اعلام کرده‌اند که فارغ‌التحصیلان دوره‌های دکتری تمایلی به عضویت در هیات علمی دانشگاه پیام نور را ندارند؟

به هر حال ما هم اجباری نداریم.

چرا باید چنین دیدگاهی وجود داشته باشد؟

من قبول ندارم، شما می‌توانید علاقه‌مندان زیادی را برای تدریس ببینید که ما آنها را نمی‌پذیریم. در گذشته دانشگاه پیام نور در حاشیه بوده، تاثیرگذار نبوده، اما الان در همه زمینه‌ها فعال است.

ولی آقای دکتر، خیلی از واحدهای شهرستان این دانشگاه با مشکلات بزرگی روبه‌رو هستند.

بله، ما در حال جبران این کمبودها هستیم. یک مورد مثال بزنم، سال 87 آنچه در بودجه سالانه ما پیش‌بینی شده بود حدود 8میلیارد تومان بوده که البته از سفرهای استانی و خیرین هم کمک گرفتیم، اما سال 88 بودجه ما 475 درصد افزایش پیدا کرده است. یعنی 5 برابر شده است.

اعتبار امسال دانشگاه پیام نور چقدر است؟

آنچه در بودجه سالانه ماست تنها بخشی از درآمد ما را تامین می‌کند، بخشی هم از شهریه، خیرین ، سفرهای استانی و نهاد ریاست جمهوری است که اگر نبود، کار دشوار می‌شد، در بودجه امسال ما در بخش بودجه عمرانی 5 برابر رشد داشته‌ایم که نشان می‌دهد مسوولان متوجه شده‌اند باید به دانشگاه پیام نور کمک کنند.

می‌خواهم از شما یک خبر خوب برای استادان و مدرسان دانشگاه پیام نور بگیرم.

بله، ببینید ما حدود 2000 دستیار علمی جذب کرده‌ایم که قراردادشان با دانشگاه پیام نور به صورت موقت و یکساله بوده است، قبل از شروع سال جدید، پرونده بیش از 500 نفر را به وزارت علوم فرستاده‌ایم تا بتدریج احکام دائم آنها صادر شود و همه اینها به اعضای هیات علمی ما تبدیل شوند.

تعداد استادان شما چقدر است؟

3 هزار نفر، قبلا فقط هزار نفر بوده‌اند. قرار است با دانشگاه‌ها صحبت کنیم تا مدرسان ما بتوانند از فوق‌لیسانس به دکتری ادامه تحصیل بدهند. پس ما هم از جهت وضعیت شغلی این نیروها را سامان داده و هم امکان ادامه تحصیلشان را فراهم کرده‌ایم. حتی بورس خارج می‌دهیم. به هر حال تمام توان ما این است که از استادان حمایت کنیم. به دانشجویان دانشگاه پیام نور هم نوید می‌دهم که روز به روز امکانات ما بیشتر خواهد شد.

شما گفته بودید 70 میلیارد تومان تعهد مالی دارید. میزان دقیق بودجه شما مشخص شده است، چون به هر حال رفع مشکلات به این بودجه هم بستگی دارد؟

سال 88 برای ما 71 میلیارد تومان بودجه جاری اختصاص داده شده که... .

یعنی کاهش پیدا کرده؟

خیر بودجه جاری ما سال قبل، 63 میلیارد تومان بود، اما بودجه عمرانی ما 49 میلیارد تومان است. ما درآمدهای اختصاصی هم داریم که بیشتر از شهریه‌ها و سفرهای استانی تامین می‌شود.

چندی پیش، شما بخشنامه‌ای صادر کردید که نسخه ابلاغ شده آن را به دانشگاه خواجه نصیر دیده‌ام. در این بخشنامه خواسته‌اید برای دانشجویان بسیجی که حامی مردم فلسطین در جنگ غزه هستند، امتیازات ویژه‌ای در نظر گرفته شود، تایید می‌کنید؟

نه این امتیازات ویژه نبوده.

ولی به هر حال این بخشنامه شما دست به دست می‌شود و می‌تواند زمینه‌ساز این باشد که درباره مدیریت شما قضاوت درستی صورت نگیرد.

نه بچه‌های بسیجی در آن زمان از غزه حمایت می‌کردند، دائم در تحصن بودند و در فرودگاه بودند، به این خاطر خواستیم تسهیلاتی به آنها بدهند، نه این که نمره بدهند. مثلا اگر الان نتوانستند امتحان بدهند، بعدا امتحان بدهند، زمان جنگ هم این طوری بود مثلا ما جبهه می‌رفتیم و برمی‌گشتیم، امتحان ما با تاخیر برگزار می‌شد. ما هیچ امتیازی نداده‌ایم. کسانی که شب و روزشان را گذاشته‌اند که نباید برخورد شود، یک ترم تاخیر داشته‌ایم.

آقای دکتر سیستم پاسخگویی دانشگاه شما با مشکلاتی روبه‌روست، بخصوص هنگام ثبت‌نام که تمام خط‌ها اشغال است، تجمع داوطلبان در واحدها و نبود پاسخگو همیشه با اعتراض و نارضایتی آنها همراه بوده، چرا برای حل این مشکل فکری نمی‌کنید؟

سیستمی که ما برای دانشگاه پیام نور تحت عنوان سیستم جامع آموزشی طراحی کرده‌ایم، چند ماهی بیشتر از عمرش نمی‌گذرد و قطعا در آغاز کار با اشکالاتی روبه‌روست که قرار است بتدریج برطرف شود. از طرفی، مشکل ما حجم بالای دانشجویان است که این سیستم کمک خوبی خواهد بود، به کارکنان آموزش هم آموزش‌هایی داده شده که همزمان با رفع ایرادات سایت امیدواریم مشکل موجود حل شود.

مشکل بعدی، کلاس‌های فراگیر است که در موسسات آموزشی آزاد برگزار می‌شود و با تبلیغ زیادی فعال است و شهریه زیادی می‌گیرند، اما از هیچ استانداردی برخوردار نیستند. چرا؟

این کلاس‌ها درآمد خوبی نصیب موسسات آموزشی کنکور و آموزشگاه‌ها کرده و زمانی ایجاد شده که خود دانشگاه پیام نور، کلاس‌های فراگیر را برگزار نمی‌کرد. این واحدها تقریبا 10 واحد درسی است که ما به تمام واحدهای وابسته به پیام نور ابلاغ کرده‌ایم تا نسبت به برگزاری کلاس‌های آمادگی آزمون فراگیر اقدام کنند و البته هزینه کمتری هم بگیرند. ما بارها اعلام کرده‌ایم که این موسسات هزینه بالایی می‌گیرند، مجوزی از ما ندارند و منابع درسی‌شان به روز نیست و هیچ تضمینی در این موسسات برای پذیرش در پیام نور وجود ندارد. ما این هشدارها را داده‌ایم. البته این را هم بگویم که طرح حقوقی برخورد با موسسات غیرقانونی را در دست اقدام داریم.

این طرح در چه مرحله‌ای است؟

معاون حقوقی  پارلمانی وزارت علوم در حال پیگیری این طرح است. البته اگر مردم هشدارهای ما را جدی بگیرند، خودبه‌خود بازار این موسسات از رونق می‌افتد.

سال گذشته برای روسای دانشگاه‌ها، سال سختی بوده. روسای بزرگ‌ترین دانشگاه‌های کشور از نبود بودجه و امکانات ناراضی بودند، امسال چه برنامه‌ای دارید؟

ما هر ساله افزایش اعتبارات را داشته‌ایم...

اما کافی نبوده، دست‌کم نسبت به حجم دانشجویانی که هر سال وارد دانشگاه‌ها می‌شوند؟

خب، روسای دانشگاه‌ها می‌خواهند به همه نیازهای دانشجویان پاسخ بدهند و بلافاصله امکانات مورد نیاز را تامین کنند، دولت هم محدودیت‌های خاص خودش را دارد. سعی شده تا با متمم بودجه در مجلس این کسری‌ها جبران شود. متمم بودجه 87 ، 25 میلیارد تومان را به دانشگاه‌ها برد که امیدوارم مشکلات برطرف شود.

و بالاخره آخرین سوال فرمایش اخیر شما درباره سال اصلاح الگوی مصرف است که پیشنهاد حذف پایان‌نامه را از دوره کارشناسی ارشد مطرح کردید، قضیه چه بود؟

قبلا هم گفتم که من اصلا با سایت منبع خبر یا با نشریه‌ای در این زمینه مصاحبه نکرده‌‌ام، بلکه براساس قانون جدید جذب دانشجوی فوق‌لیسانس با 3 شیوه تعیین شده، باید در شیوه آموزش محور، پایان‌نامه حذف شود. مباحث مطرح شده، تقطیعی از صحبت‌های من بود، شاید یکی از دلایلی که مسوولان با نشریات مصاحبه نمی‌کنند، همین باشد چون بعضی‌ها امانتدار نیستند، این به نوعی، اعتمادسوزی است.

آموزش از راه دور، ناشناخته در ایران

دانشگاه پیام نور این روزها به لحاظ آموزشی تفاوتی با سایر دانشگاه‌ها ندارد وحتی در جذب وتوسعه کمی دانشجویان و واحدهای آموزشی با دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی رقابت می کند، این در حالی است که از ابتدا اساس را بر توسعه آموزش غیرحضوری و ایجاد فرصت تحصیلی برای افراد شاغل گذاشته بود. حالا بتازگی رئیس این دانشگاه از توسعه آموزش مجازی خبر داده است؛‌ آموزشی که بارها نام آن را شنیده‌ایم، اما حتی دانشجویان و استادان دانشگاه از ماهیت این نوع آموزش بی‌اطلاعند.

آموزش مجازی برای نخستین بار در قرن 19 به‌عنوان تحصیلات مکاتبه‌ای (Correspondence Study) شناخته شد. پس از چندی، تحصیلات مکاتبه‌ای با استفاده از سیستم پستی فراگیر شد و مدارس و دیگر موسسه‌های دارای صلاحیت به ارائه آموزش مجازی با استفاده از پست پرداختند و ارتباط نوشتاری معلمان و دانش‌آموزان را برقرار کردند. ایالات متحده تنها کشور ارائه‌‌کننده تحصیلات مکاتبه‌ای نبود، بلکه کشورهای اروپایی نیز از اوایل دهه 1840 دوره‌هایی برای آموزش خلاصه‌نویسی و زبان ارائه کردند.

سال 1844 ساموئل مورس (Samuel Morse) تلگراف الکتریکی را اختراع کرد. نخستین خط تلگراف بین شهرهای بالتیمور و واشنگتن در آمریکا کشیده شد و اولین پیامی که مورس ارسال کرد، چنین بود: «خدا چه ساخته است؟» مورس به‌دلیل ادعاهای حقوقی مخترعان رقیب و همکارانش نتوانست تا سال 1854 اختراع خود را ثبت کند.

منظور از E-Learning آموزش الکترونیکی به‌طور کلی بهره‌گیری از سیستم‌های الکترونیکی مثل کامپیوتر، اینترنت، دیسک‌های چندرسانه‌ای، نشریه‌های الکترونیکی و خبرنامه‌های مجازی نظایر اینهاست که با هدف کاستن از رفت و آمدها و صرفه‌جویی در وقت و هزینه و در ضمن یادگیری بهتر و آسان‌تر صورت می‌گیرد.

البته سیستم‌‌هایی که تحت آموزش الکترونیکی قرار می‌گیرند و امکان یادگیری از راه دور را فراهم می‌کنند، بسیار متنوع هستند، ولی در وهله اول، آنچه مهم است آگاهی علاقه‌مندان از نوع این سیستم‌ها و انتخاب صحیح و نحوه استفاده درست از آنهاست. این سیستم‌ها گاهی می‌توانند جایگزین کلاس‌های حضوری هم باشند. در عین حال برای افراد سختکوش و علاقه‌مند می‌تواند مکمل کتاب و کلاس باشد. در یک جمله می‌توان گفت آموزش الکترونیکی آوردن یادگیری برای مردم است به‌جای آوردن مردم برای یادگیری. در یادگیری الکترونیکی غیر از اینترنت، دیسک‌های آموزشی، ویدئوهای آموزشی و همچنین ماهواره استفاده می‌شود.برگزاری آموزش مجازی در دانشگاه پیام نور هرچند از اول مهر پارسال آغاز شده و استاد می‌تواند در منزل خود، درس را ارائه و دانشجو در نقطه مرزی، کار تحصیل خود را پیگیری کند، اما هنوز جزئیات این دوره‌‌های آموزشی مشخص نیست و بسیاری از داوطلبان ادامه تحصیل هنگام انتخاب رشته از وجود این دوره اظهار بی‌اطلاعی کرده‌اند.

کتایون مصری