ویژگی‌های رادیو در عصر سرعت

سرعت زیاد رادیو حتی در دنیای امروز یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد آن است که این امکان را می‌دهد با امکاناتی بسیار محدود در حداقل زمان بهترین کارایی را داشته باشد. بنابراین رادیو در انتقال پیام‌ها بسیار پرسرعت‌تر و حساب‌شده‌تر، کم‌هزینه‌تر و اثرگذارتر می‌تواند عمل کند. هرچه زمان بیشتر می‌گذرد بر سرعت پخش برنامه‌های رادیویی نیز افزوده می‌شود، امروزه کانال‌های اثرگذار رادیویی به ساخت برنامه‌های کوتاه و پرسرعت مبادرت می‌ورزند و برنامه‌سازان رادیویی با این دیدگاه که هرچه پیام پرشتاب‌تر و کوتاه‌تر پخش شود، اثرگذارتر عمل خواهد کرد و آرمان رسیدن به «رادیوی مطلوب» را محقق می‌کنند.

«رادیوی مطلوب» یعنی استفاده از عنصر «سرعت» در همه زمینه‌ها اعم از فکر، سوژه، ایده، پرداخت و هدف.

ذهن تهیه‌کننده رادیو به منزله یک «میکسر صدا» است که در کوتاه‌ترین زمان ممکن با چیدمان عناصر برنامه در کنار هم، هدف منتفی می‌شود. از «میکسر صدا» نام بردیم که تمامی عناصر برنامه را به صورت برنامه‌های بسته‌بندی شده کوتاه پردازش و به آنتن زنده پخش انتقال می‌دهد. برای همین است که ساخت برنامه‌های زنده رادیویی با تمام نیروهای انسانی و محتوایی و فنی‌اش در کم‌ترین زمان ممکن بسیار مطلوب‌تر، با کیفیت‌تر، حساب شده‌تر و با محتواتر می‌تواند ارائه شود و این ویژگی این رسانه است که در مقایسه با رسانه‌های دیگر قابل مقایسه نیست، جذابیت را می‌توان با عناصر رادیویی ایجاد کرد، اما در رسانه‌‌های تصویری «تصاویر» باید این جذابیت را ایجاد کنند و تصاویر در خلق یک اثر با محتوا و اثرگذار، آن تاثیری را که «صدا» می‌تواند در کمترین زمان ایجاد کند، بسیار سخت‌تر و پرهزینه‌تر و در زمان طولانی‌تری ایجاد می‌کنند.

همان‌طور که می‌دانید اولین گردش اطلاعات در جوامع از طریق مطبوعات و خبرگزاری‌ها صورت می‌گیرد، مطبوعات موظفند که هر روزه خبرهای روز و سیاست‌ها و خط‌مشی‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... حاکم بر جامعه خود را منتشر کنند و در تیراژی بالا در اختیار خوانندگان قرار دهند.

به نظر می‌رسد که تقریبا امروزه جعبه کوچک رادیو 70 درصد سوژه‌های خود را از مطبوعات می‌گیرد؛ اکثر برنامه‌سازان و تهیه‌کنندگان رادیویی با استناد به تیتر خبرهای مطرح مطبوعات و خبرگزاری‌ها مبادرت به پرداخت و پردازش سوژه‌ها می‌کنند و در کمترین زمان ممکن با انتخاب به موقع سوژه‌ها و پرداخت آنها به صورت برنامه، شنوندگان را در جریان بیشتری از ایده‌های مطرح روز قرار می‌دهند و این چرخه ادامه دارد... تلویزیون با استناد به مطبوعات و خبرگزاری‌ها که امروز از طریق اینترنت نیز قابل دسترس‌ترند و گاها با استناد به محتوای بعضی از برنامه‌های رادیویی مبادرت بر ساخت برنامه‌هایی می‌کنند، تا سوژه‌های انتخابی را به صورت مستند، داستانی، میزگرد، سریال و... در اختیار بینندگان قرار دهد، حال با یک حساب سرانگشتی می‌توان پی‌برد علاوه بر این که رادیو در پردازش و انتقال پیام پر سرعت عمل می‌کند، در سوژه‌یابی نیز می‌تواند یکی از اتاق‌های فکر برنامه‌سازان تلویزیونی باشد.

تمامی رسانه‌ها به نوعی در پوشش جامعه مخاطب ابزارها و عناصری را در اختیار دارند که نهایتا منجر به دریافت پیام از طریق مخاطب می‌شود، اما هر یک روند تولید و پخش خاص خود را دارند و غرض از طرح چرخه اطلاعات در جامعه مخاطب بحث پررنگ‌تر کردن ویژگی‌های رادیو و رادیوی مطلوب بود.

دکتر رحمان سعیدی، دکتری ارتباطات از دانشگاه جندیگری هند و عضو هیات علمی گروه ارتباطات دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، ویژگی‌های رادیو را چنین تعریف می‌کند:

«1 ــ سرعت زیاد رادیو به عنوان یک ویژگی منحصر به فرد این امکان را به رادیو می‌دهد که با امکاناتی بسیار محدود در حداقل زمان بهترین کارایی را داشته باشد.

2 ــ کم‌هزینه بودن تولید برنامه‌های رادیویی از دیگر ویژگی‌های خاص رادیوست؛ کلام، موسیقی و گاهی سکوت، عناصر اصلی ساخت یک برنامه رادیویی هستند.

3 ــ به‌کارگیری مشارکت مخاطبان و استفاده از قدرت تخیل آنها از دیگر ویژگی‌های خاص رادیوست. به دلیل آن که رادیو در یک فضای باز پیام خود را می‌فرستد و آن پیام ممکن است کامل نباشد، این نقص پیام به مشارکت مخاطب در برنامه‌های رادیویی کمک می‌کند، یعنی شنونده منفعل نیست و برای درک پیام مشارکت می‌کند.

4 ــ مشارکت مخاطب و به‌کارگیری تخیل مخاطب زمینه‌ای برای ایجاد خلاقیت است و پیام‌های رادیویی می‌توانند زمینه‌ساز نوآوری‌ها و اطلاعات بسیاری باشند.

5 ــ میزان تحریف در رادیو کمتر از سایر رسانه‌هاست، اما در سایر وسایل ارتباط جمعی استفاده کارگردان از هر کدام از ابزار و وسایل مختلف در جهتی خاص می‌تواند یک مساله را تحریف کند. 6 ــ یکی دیگر از ویژگی‌های رادیو، توانایی برقراری ارتباطی صمیمانه است. زمانی که ابزار ارتباطی حائل ارتباط دو نفر می‌شوند، ارتباط حالتی رسمی و قالبی پیدا می‌کند، ولی رادیو از طریق امواج نامرئی و غیرمحسوس در زمانی کوتاه می‌تواند ارتباطی راحت و صمیمانه با مخاطبش برقرار کند، در واقع برقراری ارتباط صمیمانه در رادیو، در بین وسایل ارتباط جمعی استثنایی است.

امروزه با وجود حضور رقبای قدرتمندی مثل اینترنت و ماهواره و... باز هم در درازمدت، رادیو می‌تواند با توجه به ویژگی‌ها و کارکردهای خاص‌اش، همچنان نقش سازنده خود را ادامه دهد.

طیبه شیخ‌زاده