هنوز برای دریافت آمارهای دقیق مشکل داریم

مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات با چه هدفی تاسیس شد و محدوده کارکرد این مرکز تا کجاست؟

اساسا این مرکز با این هدف ایجاد شده است که بتواند در حوزه ساماندهی اطلاعات کالا فعال باشد. این مرکز بعد از تاسیس در سال 74 به عنوان اولین کار بارکدهای 13 رقمی1GS‌ را برای فروشگاه‌های زنجیره‌ای ایجاد کرد. زیرا در آن مکان‌ها به سرعت بیشتری در حسابداری و فروش نیاز بوده و هست و هم اکنون در این سیستم حدود 3500 عضو داریم.

چطور شد که حوزه عملکرد مرکز تا این حد گسترده شد؟

عمدتا چارچوب فعالیت شرکت در همین خصوص بوده است. تا سال 84 که دولت نهم مشغول به کار و بحث جدیدی مطرح شد مبنی بر این‌که ما برای ساماندهی مدیریت کالا در کشور و همچنین دسترسی به اطلاعات و آمار نیاز به ‌ایران کد داریم.

البته حوزه ‌ایران کد با حوزه سیستمی‌که عرض کردم(1)GS کاملا متفاوت است و اگر بخواهیم دلیل ایجاد این موضوع را بیابیم، می‌توان از ابعاد مختلف به ‌این مساله پرداخت. یکی بحث آمار و اطلاعات در کشور است. چراکه در موضوع کالا و خدمات، انسجام و هماهنگی در سطح ملی وجود ندارد و دستگاه‌ها به دلیل این‌که از سیستم‌ها و آمارهای تخصصی خودشان بهره می‌برند و برهمان اساس آمارها را تولید می‌کنند، برای دریافت آمار دقیق در کشور دچار مشکل هستیم و اگر بخواهیم بدانیم یک کالا چه میزان به کشور وارد و چه میزان تولید می‌شود، عملا نمی‌توانیم به یک آمار دقیق دسترسی پیدا کنیم. دلیل آن هم تولید آمار با استانداردهای متفاوت در مراکز مختلف است. مانند این‌که استاندارد تولید آمار در وزارت صنایع با آمار مرکز آمار و گمرک متفاوت است و هیچ‌کدام جامع نیست. همین مساله چالش‌های زیادی را در مدیریت کلان کشور ایجاد می‌کند. بحث دیگری که ما در کشور دنبالش هستیم، این است که از کالا و خدمات شناختی ملی پیدا کنیم؛ به ‌این مفهوم که بدانیم چه کالایی را چه کسی در کجای کشور تولید می‌کند یا به هر حال توان عرضه آن را به ما بدهد. اگر امروز بخواهیم توان عرضه در کشور را بدانیم، عملا جوابی برای آن وجود ندارد. به ‌این ترتیب به عقیده ما یکی از رسالت‌هایی که‌ ایران کد دارد، این است که بتواند رابطه بین توانمندی‌‌ها و نیازمندی‌ها را برقرار کند. یکی از اهداف ما در این سیستم، این است که از یک طرف تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان کالا توانمندی‌ها را در یک سایت ملی معرفی کنند و از طرفی کسانی که به ‌این محصول نیاز دارند، بتوانند اینها را در یک‌جا به صورت مجتمع ببینند. تا امروز شاید بتوان گفت 90 تا 95 درصد محصولات مواد غذایی در کشور در سیستم مجتمع است. تقریبا ما 3000 عضو محصولات غذایی داریم که اطلاعاتشان در سیستم ثبت شده و به صورت فارسی و انگلیسی شما از طریق سایتwww.irancod.ir می‌توانید به‌این اطلاعات دسترسی پیدا کنید.

این آمار محصولات بهداشتی را هم شامل می‌شود؟

در حوزه دارو صددرصد این اتفاق افتاده است که شما می‌توانید محصولاتی را که در کشور در حوزه دارو تولید می‌شوند، در سیستم ببینید و در حوزه بهداشت شاید 75 تا 80 درصد محصولات ملی در این سیستم ثبت است و در سایر زمینه‌ها هم به همین ترتیب.

نقش این کار در اطلاع‌رسانی چیست؟

نکته دیگری که باید جزو اهداف این سیستم بیان شود این است که ما بتوانیم به اطلاع‌رسانی دیجیتالی کمک کنیم یعنی این امکان برای تمامی عرضه‌کنندگان و تولید‌کنندگان کالا در سطح ملی فراهم شود که از طریق بستر اینترنت بتوانند اطلاع‌رسانی کنند؛ هم به زبان فارسی و هم به زبان انگلیسی. ایران کد بستر این زمینه را فراهم کرده است. نکته دیگر، بحث حوزه تجارت الکترونیک در کشور است که چنانچه ما خواسته باشیم توسعه بازارهای مجازی را در کشور ایجاد کرده باشیم، طبیعتا نیاز به ‌این داریم که بتوانیم کالاها را به نحوی شناسنامه‌دارکرده و از این طریق در فضای مجازی اطمینان ایجاد کنیم. وقتی در فضای مجازی یک کالایی را خریداری می‌کنید اطمینان پیدا کنید اطلاعاتی که عرضه می‌شود اطلاعات درستی است و با یک کدی متناظر شده است و وقتی آن کد را سفارش دادید مطمئن باشید آن کالایی را که شما انتخاب کردید، دریافت خواهید کرد. دیگر مزایای این اعتمادسازی هم بحث جداگانه‌ای دارد، اما ایران کد به عنوان یک پیش نیاز و یک بستر در این موضوع در کشور عمل می‌کند.

شما حتما اطلاع دارید نهادهایی مثل گمرک باید آمار و مشخصات کالاهای وارداتی را دقیق داشته باشند و یا سایر مراکز همچنین؛ اما امروز این آمار موجود نیست، پس آیا می‌توان گفت این مراکز کار خودشان را درست انجام نمی‌دهند؟ چرا یکی از این مراکز به صورت جامع تعمیم پیدا نکرد؟و چرا ایران‌کد یک مبحث جداگانه دیده شد؟

بحث گمرک که می‌فرمایید هر کدام از دستگاه‌های حاکمیتی جزئی از دولت و جزئی از فرآیند و چرخه کارهستند و اگر هر کدام از این تجهیزات با ادبیات متفاوت باشد یا با استانداردهای متفاوت کار بکنند شما نمی‌توانید اینها را به هم وصل کنید. ایران کد به دنبال این نیست که بگوید سیستم‌هایی که در دستگاه‌های مختلف وجود دارد مورد نیاز نیست یا باید نفی بشوند بلکه‌ اینها هر کدام در جایگاه خودشان نیاز است به دلیل این‌که‌ اینها سیستم‌های تخصصی هستند و اهداف تخصصی دارند با کارکردی تخصصی. به عنوان مثال وقتی ما به گمرک نگاه کنیم می‌بینیم که از یک سیستمی ‌به اسمSHS استفاده می‌کند که وقتی شما اهداف این سیستم را مطالعه می‌کنید، می‌بینید که ‌این سیستم برای هماهنگی بین گمرکات بین‌الملل ایجاد شده نه این که با آن آمار تولید کنیم. سیستم دیگری هم تحت عنوان CPC ، ادعا می‌کند که هدفش تجمیع آمارهای مختلف است. اکنون مرکز آمار از این سیستم استفاده می‌کند. در نهایت ما هیچ سیستمی‌ را در هیچ دستگاهی نفی نمی‌کنیم، اما وقتی دستگاه‌ها با هم کار می‌کنند نیاز به یک زبان مشترک و یک استانداردی دارند که بتوانند با آن استاندارد به مبادله اطلاعات بپردازند. به فرض وقتی به صحبت‌های مسوولان دقت کنید می‌بینید که وزیر بازرگانی اعلام کرد ما امروز در کشور نمی‌دانیم چه تعداد نوشابه وارد یا تولید می‌شود و به‌این اطلاعات دسترسی نداریم و همیشه یک عدم تعادل در این بازار اتفاق می‌افتد. این عدم تعادل به‌این مفهوم نیست که مسوولان بموقع عمل نکردند بلکه خیلی وقت‌ها به ‌این مفهوم است که به اطلاعات درست و دقیقی دسترسی نداریم و اگر اطلاعات دقیق، شفاف، درست و بموقع نباشد طبیعی است هر تصمیمی‌ که می‌گیرد، اثربخشی لازم را نخواهد داشت و به‌این دلایل است که‌ ایران کد به طور مستقل وارد شد و به این ترتیب بنگاه‌ها را زیرمجموعه خودش قرار می‌دهد.

معنی تعمیم آنها نفی آنها نیست، بلکه سوال این بود که چرا همان‌ها اصلاح نشد؟

هیچ کدام از این سیستم‌ها خاستگاهشان ملی نیست و سیستم‌های تخصصی هستند یعنی نمی‌توان از سیستمی ‌مثل HS که خودش اعلام می‌کند هدفم هماهنگی بین گمرکات است، انتظار داشت که آمارهای ملی را تولید کند یا به طور مثال «آی سیک» سیستمی‌که خودش اعلام می‌کند هدف من ایجاد آمارها یا اطلاعاتی است که در حوزه فعالیت‌های اقتصادی صرفا صورت می‌گیرد، ولی نمی‌توانید انتظار داشته باشید از آن در گمرک استفاده شود.

بنابر این از این صحبت‌ها می‌شود نتیجه گرفت که الان آمارهایی که دولت ارائه می‌کند براساس اطلاعات نادرست صورت می‌گیرد و نتیجه آمار دقیق و درست نیست. آیا شما این را تایید می‌کنید؟

خیر. این‌که مطلق بگوییم، کسی نمی‌تواند روی چیزی انگشت بگذارد و بگوید که‌این صددرصد اشتباه است، امکان ندارد. یعنی نمی‌خواهیم مطلق‌نگر باشیم و در واقع یک بحث عقلانی را مطرح می‌کنیم.

اما خوب ظاهرا آمارهای ما دقیق نیست.

ما می‌دانیم آماری که در کشور تولید می‌کنیم، آمار قابل اتکایی برای تصمیم‌گیری نیست و بحث این نیست که فقط من دارم مطرح می‌کنم اما این‌که چطور بیان بکنیم مهم است. مساله را طوری می‌توان مطرح کرد که بازتاب خیلی بدی داشته باشد.

اما برای موثر شدن تصمیم گیری‌ها باید نقایص مرتفع شود.

ما در اینجا بحث علمی‌مطرح می‌کنیم و نگاه کارشناسی داریم. نمی‌خواهیم کسی را زیر سوال ببریم چون این موضوعات به‌این دولت برنمی‌گردد و مشکلاتی است که در تحلیل این نظام اداری و ساختاری کشور و در دولت‌های مختلف مطرح شده است.

کدام یک از نمونه‌های خارجی استانداردهای کدگذاری کالا برای پایه‌ریزی ایران کد مورد استفاده قرار گرفت؟

در کشورهای اروپایی و آمریکایی کالاها با کد وارد بازار می‌شوند و اساسا الزامات تجاری در این کشورها به‌این شکل است که کالاها را با کد و اطلاعات می‌گیرند و وارد بازار می‌کنند، ولی این‌که ما دقیقا از همان استانداردها و سیستمی ‌که آنها استفاده می‌کنند بهره برده باشیم نه، ما متناسب با شرایط بومی ‌خودمان نیازمندی‌های سیستم را طراحی کردیم، ضمن این‌که ما در این موضوع یک استاندارد تعریف شده، خاص و مشترک در سطح بین‌الملل نداریم که همه کشورها ملزم به‌ این باشند که از آن استفاده کنند. بعضی کشورها با نیازمندی‌های ملی متناسب با کشورشان این مساله را مدیریت کردند. همان‌طور که اشاره کردم، مشکلات داخلی ما مشکلات خاصی است که امروز غربی‌ها با آن مواجه نیستند و اگر به کدگذاری کشورهای غربی نگاه کنیم 70 سال سابقه دارد یعنی از جنگ جهانی به ‌این موضوع پرداخته‌اند و فرهنگ آن توسعه پیدا کرده تا جایی که تمام بنگاه‌ها در غرب اساسا کالایی بدون کد به بازار عرضه نمی‌کنند و برای این‌که بهتر کالا را در درون بنگاه هدایت کنند، از یک نظامات طبقه‌بندی و کدگذاری که خودشان دارند استفاده می‌کنند. شما امروز می‌خواهید یک چرخ‌دنده از کشور خارجی بخرید. بلافاصله یک کاتالوگ جلوی شما می‌گذارند و توی این کاتالوگ پارت نامبر دارد، تصویر دارد، مشخصات فنی دارد و به هر حال می‌شود گفت یک ساختار اطلاعاتی منظمی ‌برای آن کالا ایجاد کردند و با آن ساختار اطلاعاتی که دارند، کالا را به بازار عرضه می‌کنند؛ اما در کشور ما وقتی بخواهید همان چرخ دنده را از یک تولید‌کننده داخلی بخرید فقط به شما می‌گوید چرخ‌دنده دارد. شما باید بروید آن کالا را رویت کنید تا بفهمید طرف چه کالایی به شما عرضه می‌کند. ما نمی‌توانیم بگویم همان راه‌‌حل‌هایی که در غرب جواب داده، در کشور ما هم جواب می‌دهد به دلیل این‌که راه‌‌حل‌هایی را که امروز غرب دارد استفاده می‌کند، راه‌‌حل‌هایی است که در یک فرآیند 70ساله بتدریج توسعه پیدا کرده و ما آن فرآیند را نمی‌توانیم از صفر شروع کنیم و در یک بازه زمانی طولانی برسد به‌این نقطه، دولت درپی این موضوع است که بتواند فاصله‌ای را که بین ما با غرب وجود دارد با پشتیبانی خودش و با الزامات قانونی، کمی سریع‌تر کوتاه کند.

تا اینجا، صحبت کالای نهایی بود. حالا درباره مواد اولیه چطور؟ آیا آنها هم مشمول ایران کد می‌شوند؟

مواد اولیه هم جزو کالا هستند و فرقی نمی‌کند. وقتی ما می‌گوییم کالا، هر چیزی که با نام کالا می‌شناسیم مواد اولیه، اقلام واسطه‌ای، مواد سرمایه‌ای، مواد غذایی و هر کالایی را که مورد مبادله در بازار قرار می‌گیرد، شامل می‌شود.

کالاهایی که از طریق صنایع تبدیلی در بازار عرضه می‌شوند چطور؟ روند ارائه آنها چگونه خواهد بود؟ به عنوان مثال یک محصول کشاورزی مثل پنبه به عنوان یک محصول به ریسندگی تحویل می‌شود پس یک کد کالایی دارد و از طرفی از آنجا به‌ عنوان یک محصول دیگر و کالای متفاوت به نام نخ عرضه می‌شود و یک کد دیگری می‌گیرد و همین‌طور تا بازار نهایی مصرف. حالا ریشه‌یابی اینها و تفکیک‌پذیریشان در این طرح چطور دیده شده است؟

مواد اولیه مثل فولاد که خود محصول یک بنگاه تولیدی است باید یک کد بگیرد. این ورق فولادی را یک بنگاه دیگری گرفته و تبدیل به قطعه و مجدد آن را با برند دیگری وارد بازار می‌کند. پس باید آن هم یک کد بگیرد، چون کالایی که در مرحله دوم وارد بازار می‌شود پس از یک روند تولید، دیگرکالای اولی نیست و چیز دیگری است. هر دوی اینها باید دارای کد ملی باشند.

از سال 86 که مصوبه اجرایی شدن ایران کد به تصویب رسید تاکنون به نظر، هم بازار و هم مخاطبان طرح هنوز آن را به صورت جدی نپذیرفتهاند. دلایل این نااطمینانی چه بوده است؟

ببینید ما متناسب با هدف گذاری یک انحراف داریم که برمی‌گردد به ماهیت اقتصاد و سازوکار اداری ما در کشور؛ البته باید عرض کنم فرآیند پیاده‌سازی این سیستم‌ها طولانی است. این‌که شما در یک بازه زمانی یک ساله، 2 ساله یا 3 ساله بخواهید چنین سیستم‌هایی را در کشور نهادینه کنید، تصور درستی نیست، چون سیستم‌ها نقص و اثر خودشان را در فرآیندهای کاری بنگاه‌ها خواهند گذاشت و وقتی شما ساختار کالاها را تغییر می‌دهید به سمت استانداردسازی، بنگاه‌ها باید بتوانند در موقع ورود این اطلاعات را هضم کنند. برای این کار باید تغییراتی در فرآیندهای کاری خودشان بدهند. این چالش را با فروشگاه‌های زنجیره‌ای داشتیم که یکدفعه اعلام شد فروشگاه زنجیره‌ای کدهای 16 رقمی‌ را نمی‌توانند بپذیرند که اتفاق هم افتاد. محصول تعدادی از بنگاه‌ها که بارکد 16 رقمی ‌روی کالاها زده بودند رفته بود پشت در فروشگاه زنجیره‌ای گیر کرده بود. علت این بود که فروشگاه‌ها برای این‌که بتوانند نرم‌افزارها و فرآیند کاری را با این سیستم تغییر بدهند زمان می‌خواستند، چون صرفا یک کد نیست، بلکه تغییر در ساختار اطلاعاتی کالاست. این اطلاعات برای این‌که برود در سیستم‌های فروشگاه نهادینه بشود، باید سامانه‌های نرم‌افزاری خودش را تغییر بدهد. یکی از فروشگاه‌ها می‌گفت سیستم من داس است و باید نرم‌افزارها و سخت‌افزارها را تغییر بدهم و این مستلزم هزینه و زمان است. پیش‌بینی ما این است که در پایان امسال، این فروشگاه‌ها تغییرات نرم‌افزاری را بتوانند به‌طور کامل انجام بدهند و لذا در شرایط فعلی وقتی تامین‌کننده در سیستم می‌آید و در ایران کد ثبت می‌شود به‌صورت آنلاین این اطلاعات برای فروشگاه‌های زنجیره‌ای می‌رود، اما فروشگاه زنجیره‌ای از این اطلاعات پایه، صرفا کد ملی را برداشت می‌کند و دیگر اطلاعات را نمی‌توانند در سیستم جاری کنند و برای این‌که سایر اطلاعات در سیستم جاری شود، تغییرات نرم‌افزاری در درون اینها باید اتفاق بیفتد. فرآیند پیاده‌سازی این سیستم‌ها یک زمان منطقی خودش را می‌برد و این اتفاقی که در فروشگاه زنجیره‌ای می‌افتد در همه بخش‌های حاکمیتی باید بیفتد، یعنی امروز اطلاعات ایران‌کد هنوز در گمرک جایی ندارد، در حالی که باید گمرک این اطلاعات را بگیرد و استفاده کند، پس باید تغییراتی در درون خودش بدهد. اطلاعات ما الان برای ثبت سفارش می‌رود؛ برای این‌که ثبت سفارش این اطلاعات را بگیرد و استفاده کند، یک فرآیند یک ساله را طی کرد تا این‌که تغییرات نرم افزاری را در درون خودش به نحوی انجام داد که‌ اطلاعات را بپذیرد. در مرحله اول توسعه سیستم، در سطح کشور عضویت مراجع تولیدی در این سیستم را پیش‌بینی کرده بودیم.

در چه مدت زمانی باید محقق می‌شد؟

در طرح تحول اقتصادی پیش‌بینی کرده بودیم که 100 هزار عضو وارد سیستم بشود که‌ این طرح در محور توزیع به لحاظ بحث انتخابات تقریبا منوط به‌این شد که ببینیم در مدیریت کشور چه اتفاقی می‌افتد. ما پیش‌بینی کرده بودیم ظرف مدت یک‌سال این اعضا را وارد سیستم کنیم، چون الزامات قانونی هم در آنجا پیش‌بینی شده بود که در مجموع می‌توانیم بگوییم در این موضوع تاخیر داریم. در شرایط فعلی یعنی الان چیزی حدود 9 هزار عضو در سیستم داریم که باید برسد به 100 هزار عضو. برای این‌که آن اصلاحات اقتصادی در نظام اصلاحات و شبکه توزیع صورت بگیرد ما باید 100هزار عضو در سیستم داشته باشیم. به هر حال این تاخیر عمدتا ناشی از شفاف‌سازی در حوزه اقتصادی کشور بود؛ یعنی عدم تمایل به شفاف‌سازی هم در سطح بخش خصوصی وجود دارد و هم در بدنه دولت. وقتی شما بخواهید سیستم‌ها را به هم متصل کنید در بدنه دولت با مقاومت مواجه می‌شوید که طبیعتا ما می‌باید یک کار فرهنگی در این زمینه انجام بدهیم تا بتوانیم این مشکل و چالش موجود را برطرف کنیم. اما در بحث تفکیک‌پذیری سایر سیستم‌ها با ایران کد مثل فروشگاه زنجیره‌ای که اشاره کردم ما حداقل یک پروسه 10 ساله در کشور لازم داریم تا این اتفاق بیفتد.

ورود کردن به موضوع از فروشگاه زنجیره‌ای و امثال اینها به نظر من مثل این است که ما یک خودروی قدیمی ‌با عمر 50 سال داشته باشیم و برای این‌که سرعت آن بالا برود، بخواهیم رنگش را عوض کنیم که مسلما موثر نخواهد بود. اصل موضوع نهادهایی مانند گمرکات است و تولید‌کننده‌های بزرگ. حالا سوال این است چرا اینها که دولتی و شبه دولتی هستند، در برابر این موضوع مقاومت می‌کنند؟

همان‌طور که شما اشاره کردید، فرآیند توسعه سیستم در کشور را ما با همکاری همه دستگاه‌ها باید پیگیری کنیم و این کار را هم داریم انجام می‌دهیم. در بخش وزارت صنایع این اتفاق افتاده که براساس مصوبه دولت صدور یا تایید شماره بهره‌برداری که بنگاه‌ها دریافت می‌کنند منوط به‌ ایران کد شده است. الان تعاملات بین ایران کد و در واقع وزارت صنایع در حال پیگیری است که به صورت آنلاین انجام شود یعنی کسانی که عضو ایران کد می‌شوند، اطلاعات آنها برای وزارت صنایع ارسال می‌شود که آنها این را مبنای فرآیندها و تصمیم‌گیری‌های بعدی قرار می‌دهند. ما در این بخش خوب پیش رفتیم و در حال حاضر جلوتر از دیگر بخش‌ها هستیم. یا به فرض در بحث وزارت بازرگانی بخش‌ واردات کالا مربوط به ثبت سفارش است و برخی از اقلام وارداتی منوط به‌این شده که کد ملی کالا داشته باشند. در بخش نشان استاندارد این اتفاق افتاده و دریافت نشان استاندارد منوط به‌این شده است که اگر کسی می‌خواهد آن نشان را بگیرد، باید عضو ایران کد باشد یا الان شرکت‌های پخش در حال ورود به این سیستم هستند که در بخش خدماتایران کد احراز هویت بشوند. منتها فروشگاه‌های زنجیره‌ای به تعبیری یک بخشی از این مجموعه است که ما پیگیری می‌کنیم که البته ظهور و بروز آن برای مردم بیشترهست. اما در جایی مثل گمرک مشکل جدی داریم. ما در موضوع گمرک هم خیلی پیگیری کردیم و تاکنون عملا پیشرفتی نداشتیم. در بحث نفت خیلی پیگیری کردیم که صنعت نفت به رغم مشکلاتی که در این زمینه دارد و خیلی هم جدی است، اما استقبال نشان نمی‌دهند و مقاومت می‌کنند. بخش‌های مختلف با این موضوع خیلی متفاوت برخورد می‌کنند. این مشکل هم عمدتا در بدنه دولت است یعنی امروز در مدیریت کلان کشور این موضوع هیچ مشکل و مانعی ندارد. امروز در بخش تعاون، وزیر تعاون برای این موضوع کارگروهی تعریف کرده که موضوع را پیگیری می‌کنند تا بتوانند از ایران کد استفاده کنند. وقتی در لایه‌های پایین می‌آییم طبیعی است که ما باید فرهنگ‌سازی کنیم و آموزش بدهیم تا بتوانیم مقاومت‌هایی را که در این بخش‌ها وجود دارد، از طریق آموزش و فرهنگ‌سازی کاهش دهیم. اما در سطح کلان هیچ‌گونه مشکلی نیست ان‌شاءالله ‌این را بتدریج به سطوح پایین‌تر توسعه می‌دهیم.

یکی از اصلی‌ترین نقش‌های ایران کد جلوگیری از بروز مفاسد اقتصادی است. شما نقش کسانی که قصد جلوگیری و مانع تراشی سر راه‌ ایران کد را دارند چگونه ارزیابی می‌کنید؟ بخصوص در جاهایی مثل نفت و اشخاصی مثل مفسدان اقتصادی.

مساله عدم شفاف‌سازی اقتصاد کشور یعنی تمایل به شفاف نشدن؛ مفهومش این است که اگر شفاف‌سازی صورت بگیرد، طبیعتا منافع گروه‌هایی به خطر می‌افتد. آنها هم همیشه مخالفت می‌کنند که اقتصاد به سمت پاک‌سازی سوق پیدا کند. چون وقتی صحبت از شفاف‌سازی می‌کنیم، داشتن اطلاعات دقیق و درست یکی از الزامات رسیدن به شفاف‌سازی و مقدمه آن است که ما وقتی می‌گوییم چه کالایی توسط چه کسی و از کجا وارد بازار می‌شود، مفهومش این است که باید شفاف‌سازی صورت بگیرد یعنی اگر امروز وارد بازار شدید و روی یک کالا دست گذاشتید، سیستم تشخیص نمی‌دهد که‌ این از کجا آمده، امروز این وضعیت وجود دارد. وقتی ‌ایران کد می‌خواهد بیاید وارد صحنه شود تا مشکلات حل بشود، طبیعی است که چنانچه ‌این مشکلات حل بشود، شما دیگر نمی‌توانید کالای قاچاق را بسادگی وارد کشور کنید، یعنی همان اتفاقی که در فروشگاه‌های زنجیره‌ای دارد رخ می‌دهد و نتیجه عملیاتی‌تر این اتفاق را شاید یک سال دیگر حس کنند. الان من تولید‌کننده که‌ این کالا را تولید کردم، می‌خواهم به فروشگاه‌های زنجیره‌ای بدهم، فروشگاه زنجیره‌ای از شما نمی‌پذیرد و می‌گوید من اطلاعات این را از ایران کد دریافت می‌کنم. شما قبلا باید از سیستم، کد ملی دریافت کرده باشید، اطلاعات این را در بانک ملی ثبت کرده باشید و این اطلاعات قبلا وارد فایل فروشگاه شده باشد که‌این فروشگاه‌ این کالا را از شما بپذیرد. وقتی هم که اطلاعات ثبت می‌شود، حاکمیت کشور به‌این اطلاعات دسترسی دارد، می‌تواند تشخیص بدهد که‌این مجاز هست یا نیست و اگر غیرمجاز تشخیص داد، قبل از رفتن به فروشگاه جلوی آن را می‌گیرد و نمی‌گذارد وارد فروشگاه شود بعد بگوید که‌این کالا فرض مثال مشکل دارد و توزیع نکنید. در شرایط فعلی وقتی در کشور می‌چرخید مثلا در بخش بهداشتی کلی کالای بهداشتی قاچاق در کشور وجود دارد. چطور می‌توانید جلوی این را بگیرید چطور تشخیص می‌دهید این کالا که در مغازه نشسته‌، این غیرمجاز است؟ چون سازوکاری وجود ندارد که‌ این از طریق سازوکار نرم‌افزاری بیاید داخل فروشگاه بنشیند یعنی یک مرحله تایید را که مرحله رسمیت بخشیدن به خود کالاست طی نمی‌کند و لذا در توسعه یک چنین سیستم‌هایی به طور طبیعی مقاومت وجود دارد. اما با سعه صدر و پشتکار اگر جلو برویم، این مشکلات حل می‌شود.

در قوانین موجود فعلی چه جرایم و مشوق‌هایی برای اجرای طرح پیش‌بینی شده است؟

یکی این است که تقریبا دولت خدمات خودش را در مجموع منوط به‌این می‌کند که کسی که می‌خواهد خدمات را بگیرد، باید عضو این سیستم بشود. در بخش ثبت سفارش می‌گوید من زمانی اجازه می‌دهم کالا وارد کشور کنید که عضو این سیستم باشید. در بخش خریدهای دولتی می‌گوید من دولت زمانی از شما کالا خرید می‌کنم که شما در این سیستم ثبت شده باشید و برای معرفی کالا از کد ملی استفاده کنید و کد ملی داشته باشید. در بخش خدماتی که در وزارت بهداشت مثل پروانه ساخت، در وزارت صنایع مثل شماره پروانه بهره‌برداری و در وزارت جهاد و تعاون دارد صورت می‌گیرد، همه ‌اینها منوط شده به‌ این که متقاضیان این خدمات قبلا کد ملی کالا دریافت کرده باشند؛ همین به توسعه سیستم در کشور کمک می‌کند.

به سیستم گمرک اشاره کردید، برخی از تجار می‌گویند کالاهایی که قانونی وارد می‌کنند هم دارای هیات خاصی نیست. شما این مشکل را ناشی از چه می‌دانید؟

مربوط به همان موضوعاتی است که در بحث مدیریت کالا خدمت شما عرض کردم. مدیریت کالا به ‌این زیرساخت‌های اطلاعاتی کشور برمی‌گردد و همان‌طور که گفتم گمرک مجموعه مستقل در کشور نیست و جزیی از فرآیند کاری در کشور است. سیستم‌های مجموعه بازرگانی و گمرک باید با هم مرتبط شود، ولی این اتفاق نیفتاده است. یعنی ما سیستمی ‌تحت عنوان ثبت سفارش در وزارت بازرگانی داریم؛ در این سیستم در واقع بازرگان وقتی می‌خواهد کالایی وارد کند، این اطلاعات را در سیستم وارد می‌کند و باید اطلاعاتش به صورت خودکار در سیستم گمرک وارد شود. یعنی نوعی یکپارچگی، اگر این اتفاق بیفتد و سیستم ثبت سفارش و سیستم گمرک به هم وصل شوند و همدیگر را بشناسند، طبیعی است که آمار بهتری را خواهیم گرفت ولی برای این‌که‌ این اتفاق بیفتد، راه حل وجود ندارد و امیدوارم ‌این مشکل حل شود.

آیا اصلا قوانین موجود، کاربردی است؟

درخصوص قوانین تخصص ندارم که به صورت تخصصی وارد این بحث بشوم ولی براساس اطلاعات عمومی‌، در حوزه تجارت خلا قانونی داریم، قوانین موجود هم متعلق به سال‌های گذشته است. تقریبا به اوایل قرن جاری برمی‌گردد. طبیعتا قوانین با نیاز امروز اجتماعی خیلی فاصله دارد.

ایران کد چقدر می‌تواند در احیای دولت و تجارت الکترونیک موثر باشد؟

اگر قرار باشد دولت الکترونیک اتفاق بیفتد یا به تعبیری، خدمات الکترونیک به مردم ارائه کنیم در بخش‌های دولتی، تمامی سیستم‌های الکترونیک دولت در بخش‌های مختلف باید به هم وصل شوند مثل همین سیستم ثبت و سیستم گمرک؛ چنانچه ‌اینها به هم وصل نشود خدمات الکترونیک اصلا معنی ندارد. بازرگانی که در سیستم ثبت سفارش وارد می‌شود، فرم‌هایی را پر می‌کند که چه کالایی می‌خواهد وارد کند، از کجا می‌خواهد بخرد و کالا چه مشخصاتی دارد. حالا باید از این اطلاعات به مرور در سیستم گمرک استفاده کرد، یکپارچگی این سیستم‌ها باعث می‌شود کاربر براحتی به آنچه می‌خواهد دست یابد. ایران کد در اینجا نقش بسیار موثر و کارایی دارد و کمک می‌کند این اتفاق بیفتد.

سعید نوری‌آزاد