چشم‌های آبی دریاچه ارومیه منتظر مسافران

 برخی از مورخین بر این باورند که ارومیه محل تولد زرتشت پیغمبر بوده است؛ اهالی این منطقه به شغل‌های کشاورزی، دام داری، صنایع دستی، شغل‌های خدماتی و بازرگانی اشتغال دارند.

به گزارش ایسنا، آذربایجان‌ غربی بزرگترین‌ دریاچه‌ کشور یعنی‌ دریاچه‌ ارومیه‌ را در قلب خود جای‌ داده‌ است‌ و این دریاچه مهم‌ترین پدیده طبیعی، اقتصادی و گردشگری به شمار می‌آید. این‌ دریاچه‌ در ارتفاع‌ 1267 متری‌ از سطح‌ دریا واقع‌ شده‌، طول‌ آن‌ حدود 130 تا 140 کیلومتر وعرض‌ آن‌ بین‌ 15 تا 50 کیلومتر متغیر است، عمق‌ متوسط‌ آن‌را 50 تا‌ 60 متر تخمین‌ زده‌اند؛ آب‌ دریاچه ‌ارومیه‌ بی‌ نهایت‌ شور و میزان‌ نمک‌ محلول‌ آن‌ دو برابر اقیانوس‌ها و ‌دلیلی‌ برای عدم ‌ یخ‌زدگی این دریاچه است.

دریاچه‌ ارومیه‌ جزایر و شبه‌ جزیره‌های‌ متعددی‌ دارد که‌ از اهمیت‌ توریستی‌ قابل‌ توجهی‌ برخوردارند؛ این‌ دریاچه‌ دارای‌ 102 جزیره‌ کوچک‌ و بزرگ‌ بوده‌ که‌ اهم‌ آن‌ها عبارتند از، کبودان‌، اشک‌، اسپیر و آرزو که در ادامه به اختصار درباره‌ی آنها توضیح داده می‌شود.

جزیره‌ کبودان‌: یکی‌ از بزرگترین‌ جزایر دریاچه‌ ارومیه‌، جزیره‌ کبودان‌ است‌ که‌ چشمه‌ و قناتی‌ کوچک ‌دارد؛ قسمت‌ عمده‌ پوشش‌ گیاهی‌ آن‌را علف‌های‌ کوتاه‌، درختان‌ پسته‌ وحشی‌، سرو کوهی‌، بادام‌ وحشی‌، شیرخشت‌ و گوجه‌ فرنگی‌ تشکیل‌ می‌دهد.

این‌ جزیره‌ در شرق‌ ارومیه‌ با وسعت‌ 3175 هکتار و در ارتفاع‌ 1521متری‌ قرار دارد؛ نوع‌ ساحل‌ آن‌ سنگی‌ و ماسه‌ای‌ است‌ و برای‌ شنا و ورزش‌های‌ آبی‌ امکانات‌ مناسبی‌ دارد. درجزیره‌ کبودان‌ هزاران‌ حیوان‌ از انواع‌ گوناگون‌ زیست‌ می‌کنند که‌ از عمده‌ترین‌ آنها می‌توان به قوچ‌ و میش‌ اشاره کرد.

جزیره‌ اشک‌: این‌ جزیره‌ با 2115 هکتار وسعت‌ در قسمت‌ جنوبی‌ کبودان‌ و در 40 کیلومتری‌ بندر گلمانخانه‌ قراردارد؛ جزیره‌ اشک دارای‌ چشمه‌ آب‌ شیرین‌ بوده و یکی‌ از زیستگاه‌های‌ پرندگان‌ بومی‌ و مهاجر از جمله‌ فلامینگو وتنجه‌ محسوب می‌شود. از نظر پوشش‌ گیاهی‌ شبیه‌ جزیره‌ کبودان‌ است‌ و گوزن‌ زرد ایرانی‌ که‌ یکی‌ از نادرترین‌ گوزن‌های‌ جهان‌ است‌ در آن‌ زندگی‌ می‌کند.

جزایر اسپیر: این‌ جزیره‌ با 1151 هکتار وسعت‌ در غرب‌ کبودان‌ و در 27 کیلومتری‌ بندر گلمخانه‌ واقع‌ شده‌ و‌ همه‌ ساله‌ پذیرای‌ پرندگانی‌ همانند‌ فلامینگو، پلیکان‌ها، کاکایی‌ها و غازهاست‌.

جزایر کبودان‌، اشک‌، اسپیر، آرزو و جزایر نه‌گانه‌ از امکانات‌ مناسب‌ برای‌ شنا و ورزش‌های‌ آبی‌ برخوردارند‌.

از زمان‌های‌ قدیم‌ آب‌ دریاچه‌ ارومیه‌ به‌دلیل‌ املاح‌ داخل آن‌، مورد توجه‌ بیماران ‌امراض‌ جلدی‌ و پزشکان محل‌ بوده‌ است‌. گل‌های‌ طبی‌ در درمان‌ بیماری‌های‌ درد بندها، پی‌ها و ماهیچه‌ها (بر اثر رماتیسم‌ یا عفونت‌) و بعضی‌ از بیماری‌های‌ زنانه‌ و نیز در درمان‌ ضربه‌های‌ وارده‌ به‌ استخوانها، بندها وقسمت‌های‌ نرم‌ اندام‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد.

فصل‌ آب‌ تنی‌ به طورمعمول از اوایل‌ تیر تا نیمه‌ دوم‌ مرداد طول ‌می‌کشد و از این‌ زمان‌ به‌ بعد آب‌ دریاچه‌ سرد می‌شود.

کشور ما در حوزه گردشگری سلامت دارای قابلیت‌ها و ظرفیت‌های فراوانی است که به‌دلیل نبود اطلاع‌رسانی کافی برای گردشگران داخلی و خارجی ناشناخته است؛ لجن‌ دریاچه ارومیه نیز یکی از جاذبه‌های گردشگری این منطقه است که اهمیت بالایی در سلامت کشور دارد.

قابل توجه است که بسیاری از گردشگران داخلی کشور از خاصیت درمانی آب و لجن این دریاچه بی‌اطلاعند، امید است با معرفی و اطلاع‌رسانی در این حوزه از مواهب طبیعی موجود در کشور، حداکثر استفاده در جهت تامین رفاه گردشگران و کسب درآمد و رونق اقتصادی به عمل آید و زمینه‌ای فراهم شود تا گردشگران بتوانند لحظه‌ای را دور از زندگی شهری و شهرنشینی در این مکان به استراحت بپردازند.

در میان اکوسیستم‌های خشکی و آبی، جزایر و شبه جزایر، دریاچه ارومیه از منظر چشم اندازهای خاص، ارزش‌های اکولوژیکی، قابلیت‌های اکوتوریسمی و زیستگاهی، بی نظیر بوده و ارزش‌های زیستگاهی منحصر به فردی در جهان و ایران دارد.

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، دریاچه ارومیه را از جمله 59 منطقه بین‌المللی ذخایر طبیعی کره مسکونی ثبت و معرفی کرده است؛ مناظر سحرانگیز و رویایی گسترده شده در سواحل دریاچه ارومیه می‌تواند این دریاچه را که همانند نگینی شهرهای ارومیه، سلماس، میاندوآب، مهاباد و نقده را در برگرفته به یکی از مراکز عمده گردشگری کشور تبدیل کند.

دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه داخلی کشور و پناهگاه و محل عبور هزاران پرنده رنگین پر بوده و مرهمی برای چشمان خسته مسافرانی است که از سواحل دریاچه گذر می‌کنند.

این دریاچه که منشا پیدایی آن‌را سیلابی سرازیر شده ازسوی قفقاز می‌دانند در طول تاریخ، همواره نام آشنایی داشته و در انتهای شرقی تمدن آشور بوده و بر اساس ‌روایات تاریخی زرتشت پیامبر ایرانی در ساحل آن به دنیا آمده است.

همان‌طور که پیش از این نیز به این موضوع اشاره شد غلظت بیش از حد آب دریاچه ارومیه مانع از آن است که در زمستان سطح آب آن یخ ببندد و به همین‌دلیل در فصل زمستان پرندگان آبزی مهاجر به این منطقه کوچ می‌کنند و در جزایر آن سکنی می‌گزینند.

جذب طبیعت گردان خارجی و داخلی برای تماشای دسته‌های چند ده هزارتایی پرندگان مهاجر را نیز از دیگر جاذبه‌های توریستی این دریاچه می‌توان برشمرد.

جزایر این دریاچه، پناهگاه و زیستگاه حیوانات متعددی همانند قوچ، کل، بز، پلنگ، گرگ و انواع مارهاست و می‌توان گفت رهاسازی گوزن زرد ایرانی و شرایط مناسب زیستی در جزیره اشک دریاچه ارومیه، این حیوان زیبا را ازخطر انقراض نجات داد.

سیمای گیاهی جزایر دریاچه ارومیه نیز متنوع است به‌طوری که در برخی از جزایر با سیمای گیاهی استپی روبه‌رو هستیم و تقریباً فضای نیمه جنگلی بر برخی از جزایر همانند کبودان، اسپیر و آرزو حاکم است.

در این جزایر پسته وحشی، بیشتر به چشم می‌خورد که همراه با درختچه‌های دیگر مانند بادام وحشی، ارس کوهی، خوشک، گوجه وحشی و بوته‌های کوتاه و علفی زمینه مناسبی برای زیست حیوانات در آن فراهم می‌کنند.

به غیر از نوعی میگو و جلبک شورپسند به‌دلیل غلظت بیش از حد آن، آبزی دیگری توان زندگی در دریاچه ارومیه را ندارد.

میگوی آب شور دریاچه ارومیه که از ذخایر غنی آن به شمار می‌رود و دارای ارزش بالای اقتصادی، با عنوان «آرتمیا ارومیانا» به ثبت رسیده است.

ساحل زیبای این دریاچه در فصل گرما، سالانه ده‌ها هزار نفر را برای شنا و استفاده از زیبایی‌های روح نواز آن به خود جذب می‌کند.

دریاچه ارومیه که امروز با اجرای جاده شهید کلانتری بر روی آن به دو قسمت تقسیم شده در هر حال با سحرانگیزی خاص خود به‌خصوص در مواقع طلوع و غروب خورشید چشم انتظار دیدار مسافرانی است که دل به طعبیت بکر خداوندی دارند.

گسترش توریسم درمانی از اهداف سازمان میراث فرهنگی استان

رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان غربی درباره خواص درمانی دریاچه ارومیه می‌گوید: دریاچه ارومیه دارای خاصیت درمانی فراوانی است و درحال حاضر گردشگران از آب و لجن آن استفاده می‌کنند و بدین وسیله بیماری‌های روماتیسم و پوستی آنها درمان می‌شود.

محمد اشتری می‌افزاید: مردم منطقه نیز در آغاز فصل تابستان به سواحل این دریاچه آمده و از لجن آن استفاده می‌کنند؛ در این فصل مردم منطقه خود را در ماسه‌های اطراف دریاچه می‌پوشانند و برای رفع بیماری‌های روماتیسمی و جلدی حمام شن می‌گیرند، ازسویی به منظور لجن‌درمانی، لجن این منطقه را بر سطح پوست خود قرار داده و ساعت‌ها در آفتاب می‌خوابند.

وی می گوید: از املاح موجود در دریا نمکی به نام «وان» استخراج و به دیگر کشورهای نیز صادر می‌شود؛ این نمک که از دریاچه ارومیه بدست می‌آید در دسترس افرادی که در حال درمان‌های پوستی هستند قرار گرفته و می‌توانند آن‌را در وان حمام خود استفاده کنند.

در راستای بهره‌گیری از این نعمت الهی در استان آذربایجان غربی در سال‌های اخیر مجتمع‌های گردشگری در سواحل دریاچه در حال احداث است که با استانداردهای لازم به گردشگران خدمات ارائه می‌دهند.

رییس سازمان میراث فرهنگی آذربایجان غربی در ادامه به این موضوع اشاره دارد که، مجتمع‌ها دارای استخر آب شیرین و شور هستند و با این روش به گردشگران داخلی و خارجی خدمات ارائه می‌دهند.

وی با اشاره به این‌که کاهش آب دریاچه که طی چند سال اخیر اتفاق افتاده اثری بر خواص درمانی این آب ندارد، می‌افزاید: مجتمع‌های گردشگری امکانات استفاده از آب دریاچه را دارند و گردشگران می‌توانند در مجموعه‌های شامل سونا و استخر از لجن‌درمانی استفاده کنند.

وی ادامه داد: در این مجتمع‌ها نه تنها لجن‌درمانی بلکه از علوم طبی همانند رنگ‌ و نور درمانی نیز به استفاده خواهد شد و به این ترتیب در استخرها، گردشگران می‌توانند از استخر آب شور، لجن دریاچه و ماساژ درمانی استفاده کنند.

نماینده مردم پیرانشهر و سردشت در مجلس شورای اسلامی می‌گوید: پتانسیل‌های بالقوه گردشگری آذربایجان غربی از جمله دریاچه ارومیه، باید بالفعل شوند.محمدعلی پرتوی با بیان این مطلب افزود: آذربایجان غربی دارای پتانسیل‌های گردشگری زیادی است و این پتانسیل‌ها باید بوسیله‌ی تبلیغات و شناساندن ویژگی‌های استان و ایجاد انگیزه در گردشگران ایرانی و خارجی مورد بهره‌برداری قرار گیرند.

وی آذربایجان غربی را منطقه‌ای وسیع، مرزی، خوش آب و هوا و دارای اکوسیستم‌های متنوع عنوان کرد و افزود: تمام ویژگی‌های بیان شده نشان از قابلیت تبدیل این استان به مرکز ایران‌گردی و جهان‌گردی را دارد.

وی به سهم اندک استان در جذب گردشگر با وجود قابلیت‌ها و فرصت‌های موجود اشاره و تصریح کرد: با استاندارد کردن جاده‌های میان شهری، ایجاد مراکز رفاهی بین راهی و شهری، ساخت جاده‌های ارتباطی و دسترسی مناسب به مناطق گردشگردی و تاریخی، احیای مراسم ملی و مذهبی خاص در منطقه باید میزان این سهم را افزایش دهیم.

پرتوی بر لزوم ساخت پلاژهای مناسب، سکونت‌گاه‌ها و استراحت‌گاه‌ها در ساحل دریاچه ارومیه، احیا و ایجاد تاسیسات ایرانگردی و جهانگردی و تامین روشنایی در کناره دریاچه ارومیه تاکید و اظهار کرد: علاوه بر تلاش برای اتمام پل میان‌گذر دریاچه ارومیه و پیگیری انتقال آب رودخانه‌های بزرگ به این دریاچه باید بحث راهکارهای افزایش جذب گردشگر به این منطقه نیز مورد توجه قرار گیرد.

دریاچه ارومیه باید احیا شود

سلمان ذاکر نماینده مردم ارومیه نیز می‌گوید: اولین اقدامی که در راستای افزایش جذب گردشگر دریاچه ارومیه باید انجام داد، احیای این دریاچه است.

وی با اشاره به پیگیری‌های انجام شده از سوی مجلس، به منظور رسیدگی به وضعیت ناراحت کننده دریاچه ارومیه گفت: این‌که ما اعلام می‌کنیم وضعیت دریاچه بحرانی است ممکن است تاثیر منفی در اذعان عمومی در زمینه جذب گردشگر داشته باشد اما اولین قدم در این راه احیای دریاچه و توجه ویژه به وضعیت زیست محیطی آن است.

وی با اشاره به پتانسیل‌های بالقوه‌ی تاریخی، فرهنگی و گردشگری استان و بویژه دریاچه ارومیه از نبود اطلاع رسانی خوب و برنامه‌ریزی شده در این زمینه انتقاد کرد.

وی مناسب نبودن راه‌ها، ارائه نشدن امکانات مناسب به منظور سرویس‌دهی به گردشگران، عدم سرمایه گذاری مناسب و توزیع ناعادلانه سرمایه را از جمله مهمترین علل فاصله رتبه گردشگری استان از آن‌چه با پتانسیل‌هایش متناسب است بیان کرد.

سیدسلمان ذاکر در ادامه با اشاره به قابلیت‌های گردشگری دریاچه ارومیه به‌عنوان بزرگترین پتانسیل گردشگری استان گفت: با بهره برداری اصولی از معادن اطراف دریاچه ارومیه و برجسته کردن خواص درمانی املاح موجود در آنها، سرمایه گذاری درخصوص زیباسازی سواحل دریاچه، احداث مناطق اقامتی مدرن و به روز، ساخت ویلا در دهکده‌های اطراف، افتتاح باند دوم جاده شهید کلانتری را ازجمله اقدامات درجهت افزایش جذب گردشگر به استان دانست.

وی با اشاره به به اهمیت آرتمیای دریاچه ارومیه برای تغذیه ماهیان خاویار و میگو گفت: آرتمیای این دریاچه بهترین و بی نظیرترین آرتمیای موجود است که با سایر انواع آن در دیگر کشورها قابل مقایسه نیست.

افزایش اعتبار برای بهبود زیرساخت‌های گردشگری

برای آگاهی از اقداماتی که در راستای افزایش جذب گردشگر در دریاچه ارومیه صورت گرفته است به سراغ یکی از مسوولین سازمان میراث فرهنگی و گردشگری آذریایجان غربی رفتیم.

معاون سرمایه گذاری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری آذربایجان غربی نیز گفت: در سال گذشته اعتباری بالغ بر3 میلیارد ریال به منظور زیرساخت‌های گردشگری دریاچه ارومیه صرف شده است.

وی ساماندهی سواحل، استقرار استراحتگاه‌های موقت، سرویس‌های بهداشتی و امکانات رفاهی ،احداث مجتمع گردشگری و تجهیز مرکز گردشگری «چی چست» و احداث مجتمع تفریحی-ورزشی با اعتبار 3 میلیارد و 500 میلیون ریال را از جمله اقدامات در راستای افزایش امکانات رفاهی مسافران و گردشگران دانست.

وی از برپایی کمپ‌های گردشگری با ظرفیت پذیرش مسافر به میزان 100 نفر طی تابستان امسال خبر داد.

آن‌چه جای تامل دارد تبعات پروژه جاده شهیدکلانتری دریاچه ارومیه است که مرتبط با توسعه منطقه‌ای و جذب گردشگری است که در دریاچه ارومیه به مورد اجرا گذاشته شده و باید رعایت ملاحظات زیست محیطی در کنار توسعه مدنظر قرار گیرد.

اگر از آسیب‌های احتمالی زیست محیطی آن بگذریم ارزش این بزرگراه در توسعه گردشگری، ارتباطات و سرعت بخشی به جریان مبادلات کالا بر هیچ کس پوشیده نیست اما صحنه‌ای که پیش از هر چیز مقابل دیدگان مسافران نمایش داده می شود، توجه نکردن به بدیهیات اولیه در حراست از منابع طبیعی و جمع آوری زباله‌ها در معابر ورودی این مسیر است که به چشم می‌خورد.

رها شدن بطری‌های یک‌بار مصرف با دیگر زباله‌ها در جاده میان‌گذر و دریاچه ارومیه و عدم اهتمام جدی در نظام بخشی به وضعیت زیست محیطی این پروژه چشم انداز بسیار زننده‌ای ایجاد کرده است.

هم‌چنین اگر از مناظر زشتی که در نتیجه اقدامات برخی افراد سودجو (افرادی که معلوم نیست با کدامین مجوز بساط فروش اغذیه و تنقلات را در معابر ورودی راه اندازی کرده و درآمدهای خود را به بهای نابودی ایجاد منظر زشت این مسیر تمام می‌کنند) بگذریم، اگر این پروژه تاثیر سوئی نداشته باشد به طورحتم عدم مدیریت صحیح، آسیب‌زا و خطرزا خواهد بود.

با درنظر گرفتن اوصاف و ویژگی‌های خاص این دریاچه، به نظر می‌رسد دریاچه ارومیه، ثروت خدادادی بزرگی‌ست که تنها بخشی از عواید آن می‌توانست هزینه حفاظت از دریاچه را نیز تامین کند، امیدواریم با مدیریت درست و اصولی و متفاوت از دهه‌های گذشته این نگین آذربایجان غربی هم‌چنان درخشان و زیبا باقی بماند.